Średni wiek zachorowania na raka płaskonabłonkowego wynosi 70 lat. Mężczyźni chorują częściej niż kobiety. Szczególnie narażone są miejsca na skórze, które często są wystawione na działanie słońca. Oprócz twarzy i warg są to również dłonie lub skóra głowy. Jednak rak płaskonabłonkowy może również dotknąć język i okolice narządów płciowych.
Język i jama ustna są często uszkadzane przez przewlekłe palenie tytoniu i spożywanie alkoholu, co sprzyja rozwojowi raka płaskonabłonkowego @ freshidea /AdobeStock
Podobnie jak w przypadku czerniaka złośliwego, promieniowanie UV związane z ekspozycją na słońce odgrywa decydującą rolę w powstawaniu raka płaskonabłonkowego. Wieloletnia ekspozycja na słońce może zmienić materiał genetyczny (DNA) w komórkach skóry w taki sposób, że ulegają one degeneracji. W wielu przypadkach nowotwór rozwija się z stanu przedrakowego (prekancerozy).
Rogowacenie słoneczne objawia się ostro ograniczonym zaczerwienieniem o strukturze przypominającej papier ścierny. Chociaż samo w sobie nie jest złośliwe, należy je leczyć ze względu na ryzyko degeneracji. W rzadkich przypadkach rakiem kolczystokomórkowym mogą również rozwinąć się z przewlekłych ran, blizn po oparzeniach lub innych chorób skóry.
Również substancje rakotwórcze, takie jak arsen oraz promieniowanie rentgenowskie lub gamma, mogą sprzyjać powstawaniu raka płaskonabłonkowego. Podejrzewa się również, że wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV) zwiększają ryzyko zachorowania na raka. Rak płaskonabłonkowy wargi jest chorobą, która występuje głównie u palaczy fajki i hutników szkła.
Osoby z osłabionym układem odpornościowym są generalnie bardziej narażone na rozwój spinaliomu. Częściej chorują na nią pacjenci z zakażeniem wirusem HIV lub osoby przyjmujące leki osłabiające układ odpornościowy. W większości przypadków przebieg choroby jest u nich również mniej korzystny.
W początkowym stadium rak płaskonabłonkowy przypomina jeszcze rogowacenie słoneczne. Występuje więc w postaci zaczerwienionych plam z niewielkim łuszczeniem się. W miarę postępu choroby guz rośnie, tworząc guzki oraz łuski i strupy.
Rak płaskonabłonkowy skóry (zwany również spinaliomem lub rakiem kolczatokomórkowym) jest drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym skóry @ Luis /AdobeStock
Trudno oddzielić zrogowacenia guza, a próba ich usunięcia powoduje krwawienie. Sporołukowatość powoduje niewielki ból lub nie powoduje go wcale. Jednak wraz z postępującym wzrostem może wnikać w otaczające tkanki i niszczyć tamtejsze struktury. Sporołukowatość charakteryzuje się raczej powolnym wzrostem. Okresowo dolegliwości wydają się ustępować lub nawet całkowicie znikać.
W przeciwieństwie do czerniaka złośliwego, spinaliom rzadko daje przerzuty. Rak płaskonabłonkowy skóry daje przerzuty tylko w trzech do pięciu procentach wszystkich przypadków. Natomiast nowotwory błon śluzowych i błon przejściowych są bardziej agresywne i charakteryzują się wyższym wskaźnikiem przerzutów. Zazwyczaj najpierw atakują węzły chłonne, a dopiero później inne narządy.
Dermatolog może szybko rozpoznać typowe zmiany skórne jako spinaliom. Aby potwierdzić diagnozę, lekarz pobiera próbkę tkanki guza (biopsję) i zleca jej badanie w laboratorium.
Aby odróżnić raka płaskonabłonkowego od innych nowotworów skóry, eksperci stosują metody immunohistochemiczne.
Aby wykluczyć powstawanie przerzutów, lekarz bada palpacyjnie okoliczne węzły chłonne i wykonuje badanie ultrasonograficzne. Przerzuty odległe do innych narządów lekarz może wykryć za pomocą badania rentgenowskiego lub tomografii komputerowej.
W leczeniu spinaliomu można zastosować różne metody terapeutyczne.
Należą do nich:
- Operacja
- Radioterapia
- chemioterapia
- immunoterapię
Standardową metodą leczenia jest całkowite chirurgiczne usunięcie guza. Jeśli nowotwór zaatakował również węzły chłonne, są one również usuwane. Jeśli operacja nie jest możliwa, lekarze mogą zamrozić guz lub zastosować terapię fotodynamiczną. W tej procedurze poprzez określone procesy wytwarzane są substancje toksyczne, które uszkadzają nowotwór. Do opcji terapeutycznych należy również miejscowa chemioterapia i immunoterapia.
W zaawansowanym stadium lub w przypadku przerzutów do innych narządów lekarze leczą spinaliom za pomocą chemioterapii systemowej. Pacjenci otrzymują wówczas substancje hamujące wzrost i podział komórek w całym organizmie.
Po pomyślnym zakończeniu leczenia pacjenci muszą zgłaszać się na wizyty kontrolne co trzy do sześciu miesięcy. Jest to ważne, aby wcześnie wykryć ewentualne przerzuty lub nawroty. Osoby dotknięte tą chorobą muszą w znacznym stopniu unikać promieniowania UV, regularnie kontrolować swoją skórę i w przypadku zauważenia nieprawidłowości natychmiast zgłaszać się do dermatologa.
Rokowanie w przypadku tego nowotworu złośliwego zależy przede wszystkim od lokalizacji i wielkości guza. Na przebieg choroby wpływają również głębokość inwazji, budowa mikroskopowa guza oraz stosowanie terapii osłabiającej układ odpornościowy.
Raki płaskonabłonkowe o średnicy mniejszej niż dwa centymetry rzadko dają przerzuty i dlatego mają dobre rokowania. Można je leczyć za pomocą operacji i chemioterapii. Ponieważ jednak często mają tendencję do nawrotów, w większości przypadków ostateczne wyleczenie nie jest możliwe.
Obecne przerzuty i późne leczenie znacznie pogarszają rokowanie. Ogólnie śmiertelność jest raczej niska. 5-letni wskaźnik przeżywalności wynosi 70 procent. Oznacza to, że pięć lat po postawieniu diagnozy żyje jeszcze około 70% wszystkich pacjentów z rakiem płaskonabłonkowym.
