Zwichnięcie i skręcenie stopy to dwa różne rodzaje urazów stawu skokowego, które mogą dotyczyć zarówno więzadeł, kości, jak i torebki stawowej. W przypadku zwichnięcia stopy, w tym szczególnego zwichnięcia kości skokowej, kości wysuwają się ze swojego naturalnego położenia, co powoduje zmianę położenia powierzchni stawowych. To zwichnięcie może dotyczyć zarówno górnego stawu skokowego (OSG), jak i dolnego stawu skokowego (USG) lub obu części stawu jednocześnie. Często takie zwichnięcia mają podłoże urazowe i prowadzą do ostrej niestabilności stawu.
Natomiast skręcenie, zwane również zwichnięciem lub naciągnięciem, dotyczy przede wszystkim więzadeł. Łączą one kości ze sobą i zapewniają niezbędną stabilność stawu skokowego. Skręcenie występuje szczególnie często w stawie skokowo-goleniowym i powstaje w wyniku nagłego skręcenia lub podwrócenia stopy. W tym przypadku więzadła ulegają silnemu nadwyrężeniu; w zależności od stopnia ciężkości może dojść do częściowego zerwania poszczególnych włókien, a nawet do poważniejszych uszkodzeń więzadeł i torebki stawowej.
Staw skokowy i kości stopy © bilderzwerg / Fotolia
Przyczyną zwichnięcia stopy – w tym zwichnięcia kości skokowej – jest zazwyczaj nagłe działanie siły na staw skokowy, której więzadła i ścięgna nie są w stanie wystarczająco zamortyzować. W wyniku tej zmiany położenia powierzchni stawowych nierzadko dochodzi do dodatkowych uszkodzeń: Często dotyczy to więzadeł, ścięgien, nerwów, a nawet kości. W ramach zwichnięcia mogą wystąpić zerwania więzadeł w stawie skokowym lub pęknięcia torebki stawowej, które prowadzą do ostrej niestabilności i mogą wymagać leczenia operacyjnego.
Zwichnięcia i skręcenia stawu skokowego wywołują podobne objawy, przy czym w przypadku zwichnięcia dolegliwości są zazwyczaj znacznie bardziej nasilone. Rozdzielenie kości lub nadmierne rozciągnięcie więzadeł powoduje silny ból.
Typowe są natychmiastowy obrzęk oraz wyraźny siniak, który może rozprzestrzeniać się częściowo aż do nogi. Ponadto ruchomość stawu skokowego jest ograniczona, a każde obciążenie jest bolesne. W przypadku zwichnięcia staw może wyglądać na wyraźnie zdeformowany, ponieważ kości nie znajdują się już w normalnym położeniu, a dotknięty staw wydaje się dosłownie „zwichnięty”.
Więzadła stawu skokowego © bilderzwerg / Fotolia
Po urazie staw skokowy należy natychmiast schłodzić. Działanie to ogranicza obrzęk, co ma decydujące znaczenie dla dalszego leczenia. Im mniejszy obrzęk, tym łatwiejsze jest późniejsze nastawienie stawu (przesunięcie z powrotem na miejsce lub wstawienie) – zabieg, który w wielu przypadkach przeprowadza się przy zastosowaniu leków przeciwbólowych lub nawet krótkotrwałej znieczulenia.
Dodatkowo staw skokowy należy unieruchomić za pomocą bandaża uciskowego, a nogę unieść do góry. Jeśli dolegliwości utrzymują się lub nasilają, konieczna jest konsultacja lekarska. Chirurg urazowy lub ortopeda może wówczas poprzez ukierunkowane badania ustalić, czy doszło do zwichnięcia, skręcenia, a nawet zerwania więzadeł lub złamania kości.
Objawy skręcenia lub zwichnięcia stopy © Leo / Fotolia
W celu postawienia diagnozy najpierw sprawdza się ruchomość stawu skokowego i bada go palpacyjnie. Ponieważ bezpośrednio po wypadku może to być bardzo bolesne, badanie często przeprowadza się przy zastosowaniu leków przeciwbólowych.
Następnie stosuje się metody obrazowania, takie jak rentgen lub ultrasonografia (USG). Za pomocą ultrasonografii można zobrazować struktury tkanek miękkich stawu – w szczególności więzadła, chrząstki i torebkę stawową. Za pomocą zdjęcia rentgenowskiego można dokładniej ocenić kości, takie jak na przykład kość łódeczkowata. Jest to szczególnie ważne, gdy istnieje podejrzenie złamania lub dodatkowych uszkodzeń kości.
W rzadkich przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MR), na przykład w celu zaplanowania operacji lub gdy podejrzewa się złożone urazy. Ponieważ jednak TK wiąże się ze zwiększoną ekspozycją na promieniowanie, stosuje się ją tylko w wyjątkowych przypadkach.
W przypadku zwichnięcia kości stawowe należy przywrócić do pierwotnego położenia. Odbywa się to zazwyczaj poprzez pociągnięcie końców kości i wywieranie ukierunkowanego nacisku, aż powierzchnie stawowe ponownie ułożą się prawidłowo. Szczególnie złożone jest dwustawowe zwichnięcie kości skokowej, w którym dotyczy zarówno górnego, jak i dolnego stawu skokowego. Może również wystąpić zwichnięcie w przedniej i tylnej części stawu, co wymaga szczególnie starannego nastawienia.
Ponieważ zabieg ten może być bardzo bolesny, nastawianie odbywa się zazwyczaj przy zastosowaniu środków przeciwbólowych, znieczulenia miejscowego lub krótkotrwałego znieczulenia ogólnego. Termin medyczny określający tę procedurę to repozycjonowanie, które prawie zawsze przeprowadza się pod kontrolą rentgenowską. Następnie konieczne jest wykonanie kolejnego zdjęcia rentgenowskiego, aby upewnić się, że końce kości są prawidłowo ustawione i nie doszło do dodatkowych złamań.
Dalsze leczenie jest podobne w przypadku zwichnięcia i skręcenia: staw skokowy unieruchamia się za pomocą szyny lub gipsu, a w celu zmniejszenia obrzęku i złagodzenia bólu stosuje się leki takie jak diklofenak (Voltaren®).
Po około 8–10 dniach stopę należy powoli mobilizować za pomocą ukierunkowanych ćwiczeń, aby zachować ruchomość stawu – zwłaszcza w zgięciu podeszwowym i grzbietowym. Zarówno po skręceniu z silnym nadwyrężeniem więzadeł, jak i po zwichnięciu konieczny jest dłuższy okres odciążania. Może minąć kilka miesięcy, zanim więzadła całkowicie się zregenerują i przywrócona zostanie stabilność stawu skokowego.
Długoterminowe funkcjonowanie stawu zależy w decydującym stopniu od anatomicznej współpracy kości piętowej i skokowej, które stanowią podstawę stabilności górnego i dolnego stawu skokowego. Szczególnie u młodych, aktywnych sportowo osób wskazane może być leczenie operacyjne w celu wzmocnienia aparatu torebkowo-więzadłowego i zapobiegania przyszłym zwichnięciom lub skręcom. Bez odpowiedniego leczenia grozi trwała niestabilność lub przedwczesna artroza stawu skokowego. Operacja jest również nieunikniona w przypadku całkowitego zerwania więzadeł lub uszkodzenia naczyń i nerwów.
Rokowanie w przypadku zwichnięcia lub skręcenia stawu skokowego jest zazwyczaj dobre, jednak mogą wystąpić trwałe ograniczenia ruchomości, nawracające dolegliwości lub wrażliwość na zmiany pogody. Szczególnie problematyczna jest sytuacja, gdy stabilność stawu skokowego nie zostanie w pełni przywrócona. Pozornie niegroźne skręcenie może przy niewłaściwym leczeniu przerodzić się w trwały problem – dlatego zwichnięcia i skręcenia należy bezwzględnie powierzyć doświadczonemu ortopedzie.
Ponieważ wiele urazów powstaje podczas uprawiania sportu, sportowcy często borykają się z tymczasowym, a nawet trwałym ograniczeniem swojej wydajności. Rokowanie zależy również od dokładnego położenia stawu – na przykład od tego, czy kość skokowa jest uszkodzona między kością łódeczkowatą, czy poniżej kości skokowej. W takich przypadkach istnieje większe ryzyko wystąpienia przewlekłych dolegliwości lub późniejszej artrozy stawu skokowego.
Dlatego szczególnie ważna jest profilaktyka: bandaże, obuwie stabilizujące oraz dokładna rozgrzewka mogą pomóc w uniknięciu urazów. Wraz z wiekiem ryzyko dodatkowo wzrasta z powodu naturalnego zużycia więzadeł i ścięgien oraz zaniku mięśni.
1. Jaka jest różnica między zwichnięciem stopy a skręceniem stopy?
Zwichnięcie stopy to przemieszczenie, w którym powierzchnie stawowe górnego lub dolnego stawu skokowego – na przykład również w przypadku kości skokowej – wysuwają się ze swojego położenia. Z kolei skręcenie to uraz, w którym przede wszystkim więzadła są nadmiernie rozciągnięte lub częściowo zerwane.
2. Jak dochodzi do zwichnięcia kości skokowej lub stopy?
Najczęściej przyczyną jest nagłe, gwałtowne działanie siły podczas uprawiania sportu lub wypadku. W tym przypadku oprócz powierzchni stawowych uszkodzeniu mogą ulec również więzadła, torebki stawowe, ścięgna, a nawet nerwy.
3. Jakie są objawy?
Typowe to silny ból, szybki obrzęk stawu skokowego i siniaki. W przypadku zwichnięcia staw może też wyglądać na widocznie zdeformowany.
4. Jak przebiega leczenie?
Zwichnięcie jest zazwyczaj nastawiane w znieczuleniu ogólnym (repozycja), a następnie staw unieruchamia się za pomocą szyny lub gipsu. W przypadku skręcenia często wystarcza leczenie zachowawcze obejmujące chłodzenie, ucisk i fizjoterapię. W ciężkich przypadkach konieczna może być operacja.
