Wątroba (Hepar) jest największym gruczołem w organizmie człowieka. Jej uszkodzenie oraz choroby wątroby mogą bardzo szybko stać się niebezpieczne. W szczególnie poważnych przypadkach jedyną deską ratunku pozostaje operacja wątroby.
Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się operacjami wątroby.
Wątroba jest dużym i najważniejszym narządem metabolicznym, położonym w prawej górnej części brzucha. Wątroba dzieli się na dwie większe części, prawy i lewy płat, a te z kolei na łącznie osiem segmentów. Prawy płat wątroby jest znacznie większy od lewego.
Poprzez żyłę wrotną, która jest naczyniem grubości kciuka, wątroba otrzymuje krew ze wszystkich nieparzystych narządów jamy brzusznej wraz z zawartymi w niej substancjami odżywczymi z jelita.
Główne zadania wątroby to na przykład:
Dzięki tak szerokiemu zakresowi funkcji wątroba jest uważana za centralny punkt metabolizmu człowieka. Choroby wątroby i ograniczenia jej funkcji mogą zatem szybko stać się zagrożeniem dla życia, dlatego wczesne wykrywanie i leczenie są niezwykle ważne.
Więcej obrazowych informacji na temat anatomii wątroby i jej funkcji zawiera ten film:
Poniżej znajduje się przegląd różnych rodzajów i celów operacji wątroby:
Biopsja to pobranie próbki tkanki w celu jej późniejszego zbadania w laboratorium.
Biopsja wątroby jest najodpowiedniejszą metodą diagnozowania rozlanych lub niejasnych chorób wątroby, takich jak wirusowe zapalenie wątroby. Obecnie zabieg ten nie jest już wykonywany „na ślepo”, lecz wspomagany technikami obrazowania.
Za pomocą igły biopsyjnej pobiera się z wątroby cylinder tkanki do dalszego badania histopatologicznego.
Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym w miejscu wkłucia i może być przeprowadzony ambulatoryjnie. Ze względu na potencjalne ryzyko krwawienia zaleca się jednak leżenie w łóżku w dniu zabiegu.
Podczas punkcji wodobrzusza (wodobrzusze = płyn w jamie brzusznej) długą igłą wkłuwamy się do jamy brzusznej i pobieramy płyn. Odbywa się to w znieczuleniu miejscowym i przy użyciu ultrasonografii.
Płyn z jamy brzusznej – maksymalnie pięć litrów – wypływa w sterylnych warunkach z jamy brzusznej przez igłę punkcyjną. Następnie jest on przekazywany do dalszych badań mikrobiologicznych. Na koniec zabiegu igła jest wycofywana, a miejsce nakłucia zszywane.
W zasadzie rurkę z tworzywa sztucznego można początkowo pozostawić jako tzw. drenaż, aby płyn mógł swobodnie wypływać. Ważne jest jednak, aby miejsce nakłucia zostało opatrzone sterylnym materiałem. W przeciwnym razie istnieje ryzyko zapalenia otrzewnej z poważnymi (nawet śmiertelnymi) powikłaniami.
Podczas przeszczepu wątroby (medycznie: transplantacji wątroby) usuwa się chorą wątrobę i w ciągu 16–24 godzin zastępuje ją wątrobą od dawcy. Jest to duża i bardzo wymagająca operacja wątroby, która musi być dokładnie zaplanowana. Jest ona wskazana tylko wtedy, gdy czynność wątroby jest tak poważnie ograniczona, że zagraża życiu pacjenta.
Nacięcie skóry wykonuje się zazwyczaj wzdłuż łuku żebrowego lub w prawej górnej części brzucha. Następnie rozsuwa się mięśnie jamy brzusznej i otwiera jamę brzuszną. Następnie usuwa się chorą wątrobę (medycznie: hepatektomia) i wszczepia narząd od dawcy. Ważne jest, aby narząd od dawcy został podłączony do naczyń (tętnicy i żyły) dawcy.
Dokładne opatrzenie krwawienia oraz założenie drenów są niezbędne do odprowadzenia wydzieliny z rany i krwi w pierwszych dniach po operacji. Dzięki temu można wcześnie wykryć i leczyć krwawienia lub infekcje. Następnie rana brzuszna zostaje ponownie zamknięta i sterylnie przykryta plastrami.
Anatomia wątroby © Henrie @ AdobeStock
Torbiele wątroby to wypełnione płynem kuliste formacje w wątrobie, które w większości przypadków są łagodne. Mogą one pojawić się spontanicznie lub w wyniku infekcji (najczęściej wywołanych przez pasożyty, takie jak robaki). Torbiele, które pojawiły się spontanicznie, zazwyczaj można pozostawić, ale należy je obserwować.
Jeśli torbiel jest lub staje się tak duża, że powoduje ograniczenie funkcji wątroby, należy ją otworzyć lub usunąć. Czasami torbiele powodują również nasilający się ból, który trudno jest leczyć. Ryzyko pęknięcia torbieli wzrasta wraz ze wzrostem jej średnicy, więc ostatecznie również jej wielkość może być powodem do usunięcia.
Operację można wykonać za pomocą laparoskopii. Czasami, w przypadku torbieli położonych powierzchownie, torbiel otwiera się bez nacięcia skóry, jedynie poprzez nakłucie przez skórę (przezskórnie). W tym przypadku niezwykle ważne jest jednak, aby zawartość torbieli nie dostała się do jamy brzusznej. W przeciwnym razie mogłoby to doprowadzić do rozprzestrzenienia się pasożytów.
W przypadku większych zmian lub torbieli głęboko położonych zaleca się otwartą terapię chirurgiczną. Odbywa się ona poprzez nacięcie w prawej górnej części brzucha pod łukiem żebrowym lub w linii środkowej. Następnie odsłania się dotknięty płat lub segment wątroby, a torbiel jest rozluźniana i nakłuwana w celu odessania zawartości. Po tym torbiel można bezpiecznie wyciąć.
Wątroba ma zadziwiająco dobre zdolności samoleczenia. Możliwe jest usunięcie do 75% jej masy, a następnie może ona sama się zregenerować. W przypadku takiego częściowego usunięcia wątroby mówi się o resekcji segmentowej lub hemihepatomii. Hemihepatomia oznacza usunięcie jednego płata wątroby, a przedrostek „hemi” pochodzi od słowa „połowa”.
Jeśli natomiast konieczna jest wymiana całego narządu (= hepatektomia, resekcja wątroby), konieczne jest zastosowanie narządu od dawcy, czyli przeszczep wątroby. Ponieważ resekcja wątroby jest z reguły poważnym zabiegiem, laparoskopia jest możliwa tylko w rzadkich przypadkach. W większości przypadków konieczna jest otwarta operacja jamy brzusznej poprzez długie nacięcie w prawej górnej części brzucha lub w linii środkowej, aby uzyskać dostęp do narządu na dużej powierzchni.
Wątroba jest silnie ukrwiona. W przypadku dużej resekcji segmentowej pacjent traci dużo krwi w wyniku wycięcia chorej części wątroby. W przypadku silnego krwawienia tętnica wrotna jest tymczasowo zaciskana. Powoduje to znaczne ograniczenie dopływu krwi do wątroby (tzw. manewr Pringle'a).
Jednak z powodu braku dopływu krwi pozostała część wątroby, która ma zostać zachowana, jest narażona na niedotlenienie. Niedotlenienie to uszkadza pozostałą część wątroby (hipoksemia), zwiększa ryzyko powikłań i może sprzyjać niewydolności wątroby.
Inne środki mające na celu zmniejszenie skłonności do krwawień to delikatne rozdzielanie warstw tkanki za pomocą strumienia wody (dissekcja strumieniem wody). Dzięki temu tkanka nie jest rozcinana, lecz rozsuwana. Urządzenie to jest obecnie dostępne w wielu klinikach.
Niezauważone uszkodzenie małych dróg żółciowych może prowadzić do tzw. „przetoki żółciowej”, w której żółć przedostaje się do jamy brzusznej. W takich przypadkach ponowna operacja jest zazwyczaj nieunikniona.
Przezżylny wewnątrzwątrobowy zastawka portosystemowa (TIPS) to obwodnica krążenia w obszarze wątroby. Dzięki temu część krwi z żyły wrotnej nie przepływa już przez wątrobę, lecz bezpośrednio do żyły głównej dolnej (V. cava inferior). Ta metoda leczenia jest stosowana np. w przypadku krwawień z przełyku spowodowanych zbyt wysokim ciśnieniem w obiegu wątroby lub w ramach przygotowań do przeszczepu wątroby.
W znieczuleniu ogólnym najpierw wykonuje się nakłucie żyły szyjnej wewnętrznej (Vena jugularis interna). Następnie przez prawy przedsionek, żyłę główną górną i dolną wprowadza się cewnik angiograficzny do żyły wątrobowej, a ostatecznie do żyły wrotnej. Następnie za pomocą cewnika balonowego i stentu tworzy się połączenie między żyłą wrotną a żyłą wątrobową, co powoduje ich trwałe połączenie (= zastawka; „zwarcie dwóch naczyń”). Większość krwi przepływa wtedy przez tę zastawkę, odciążając wątrobę.
