Kas gerilmesi | Kas lifi yırtılması - Sık görülen kas yaralanmalarına ilişkin belirtiler ve diğer bilgiler

Kas gerilmesinde (distansiyon), kas lifleri aşırı derecede ve esneklik sınırlarının ötesinde gerilir. Bu durum, kas dokusunda yavaş yavaş artan bir tahriş ve iltihaplanmaya yol açar. Ancak kas lifi yırtılmasından farklı olarak, kas liflerinde bir yırtılma meydana gelmez, sadece şiddetli bir aşırı gerilme olur.

Etkilenen kasın dokusu sağlam kaldığı için genellikle kanama olmaz. Ancak tipik olarak, iltihaplanma tepkisi nedeniyle kas dokusunda şişlik oluşur ve bu şişliğin şiddeti yaralanmanın derecesine göre değişebilir.

Kas liflerinin yapısı nasıl olduğu videoda gösterilmektedir:

Kas gerilmesinin en yaygın nedeni, gergin kasların aniden aşırı gerilmesine yol açan yanlış yükleme. Bu durum genellikle spor sırasında ve özellikle ani hızlanma hareketlerinde – örneğin hızlı bir başlangıç sprintinde veya son sprintte – meydana gelir.

Hızlanma ve frenleme arasında hızlı geçişler ya da yön değişiklikleri, örneğin tenis veya futbolda olduğu gibi, kas gerilmesinin tipik bir kaza mekanizmasıdır. Isınma egzersizi yapmamış sporcular özellikle risk altındadır, çünkü bu durumda kaslar yaralanmaya karşı çok daha hassastır. Isınma egzersizleriyle önceden gerilen kaslar, aşırı gerilme ve kas gerilmesine karşı çok daha dayanıklıdır.

Spor veya iş sırasında güçlü ve sık tekrarlanan hareketler nedeniyle kasın aşırı zorlanması da bu tür bir yaralanmaya neden olabilir. Dolayısıyla kas gerilmeleri sadece sporcuların sorunu değildir. Fiziksel olarak ağır iş yapan hemen hemen herkes zaman zaman rahatsız edici bir kas gerilmesiyle karşı karşıya kalır.

Kas gerilmesi her kası etkileyebilir. Ancak buna karşı özellikle yatkın olan kas grupları vardır. Bunların başında özellikle bacak kasları, özellikle de uyluk ve baldır kasları gelir. Kasık kaslarında meydana gelen gerilme (adduktor kas gerilmesi) de bilinen ve korkulan bir durumdur. 

Üst ekstremite kasları, yani özellikle omuz ve kol kasları, daha nadiren etkilenir. Bunun nedenlerinden biri, bacak kaslarının genellikle kol kaslarına göre çok daha güçlü ve kuvvetli olmasıdır. Göğüs ve sırt kaslarında da gerilme meydana gelebilir, ancak bu durum bacak kaslarına kıyasla çok daha nadirdir. 

© Henrie / Fotolia

Kas gerilmesi, başlangıçta genellikle şiddetini artıran ve yaklaşık 48 saat sonra en şiddetli seviyeye ulaşan ağrılara neden olur. Bunun nedeni, dokudaki iltihaplanmanın artması ve bunun sonucunda ortaya çıkan şişliktir. Ayrıca, yaralanan kas sertleşir ve yük devam ederse, hastalar kramp benzeri, çekilme hissi veren ağrılar yaşarlar. Gevşetme hareketleri ve sallama da etkisiz kalır ve şikayetlerde herhangi bir düzelme sağlamaz. Dinlenmeyle şikayetler genellikle tekrar azalır; bu nedenle ağrı geçene kadar fiziksel aktivitelerden ve spor antrenmanlarından normalde gönüllü olarak kaçınılır.

Kas gerilmesi genellikle sadece kazanın nasıl meydana geldiği ve tarif edilen şikayetler temelinde teşhis edilebilir. Hastalar tipik olarak şunlardan bahseder:

• alışılmadık bir spor eforu,
• belirli kas gruplarına aşırı yük bindiren yeni bir işe başlamayı veya
• antrenman veya müsabaka sırasında yapılan “tuhaf” bir hareket (örn. lunge, tökezleme, kayma) gibi durumlardan bahsederler.

Fizik muayenede, etkilenen kas bölgesinde neredeyse her zaman basıldığında ağrı veren bir nokta saptanır. Kazadan nispeten kısa bir süre sonra, artan kanama nedeniyle sıklıkla bir renk değişikliği de oluşur. Etkilenen kaslarda şişlik ve üzerindeki deride kızarıklık da sıklıkla gözlemlenir.

Ultrason muayenesi ile de yaralanan kaslar kolay ve güvenilir bir şekilde görüntülenebilir. Burada genellikle etkilenen kaslarda şişlik ve kanama görülür.

Kemik bağlantı yapılarının (tendonların) yaralanmasından şüphelenildiğinde veya çok uzun süren ağır hastalık seyrinde, kas yırtılması gibi diğer hastalıkları dışlamak amacıyla manyetik rezonans görüntüleme (MRG) tetkiki de istenebilir. Bu yöntemle doku, ultrason teşhisine kıyasla daha güvenilir ve net bir şekilde görüntülenebilir. Kemikte yaralanma şüphesi varsa, röntgen muayenesi önerilir. 

Kas gerilmesinin tedavisinde sakin kalmak özellikle önemlidir: Bu nedenle spor yapmayı veya yorucu faaliyetleri derhal bırakın! Ağrıyan vücut bölgesi şimdi dinlenmeye ihtiyaç duyar.

Akut durumlarda, acil önlem olarak PECH kuralı geçerlidir:

• P - DİNLENME
• E - BUZ
• C - Sıkıştırma
• H - YÜKSEK TUTMA

Mümkün olduğunca çabuk soğutma yardımcı olur; örneğin soğuk kompresler, soğuk suyla ıslatılmış bezler veya yaralı vücut bölgesini (banyo yapmak da mümkündür) soğuk suya batırmak gibi yöntemler kullanılabilir. Ancak buz asla doğrudan cilde temas etmemeli, koruyucu bir bezle sarılmalıdır. 

Akut aşamada (yani kaza olayının hemen ardından gelen aşama) ısı uygulaması kontrendikedir; bu da ısıdan kesinlikle kaçınmanız gerektiği anlamına gelir. Isı uygulaması iltihaplanma sürecini daha da tetikler ve şişlik ile ağrı belirtileri artar. Bu nedenle akut aşamada kesinlikle ısı uygulamayın!

İlk soğutma işleminden sonra, gerilen kasın sürekli olarak dinlendirilmesi önerilir. Bu, destekleyici ve koruyucu elastik bir bandaj (kompresyon bandajı) ile hareketsiz hale getirilerek en iyi şekilde sağlanır. Bandajlar da oldukça etkili olmuştur. Özel ayakkabılar veya sert kabuklu bandajlar (örn. alçı) gerekli değildir.

Bununla birlikte, etkilenen vücut bölgesini ek olarak yüksekte tutmak çok yararlı olabilir ve ağrı belirtilerini hızla hafifletebilir. Kan akışının azalmasıyla şişlik de genellikle belirgin şekilde azalır ve morluklar neredeyse hiç oluşmaz ya da çok daha yavaş oluşur. Bölgenin yukarı kaldırılması, vücudun çevre dokulara sızan sıvıyı daha kolay uzaklaştırmasını da sağlar. Şişlik, kas gerilmesinde ağrı belirtilerinin önemli bir nedenidir; bu nedenle, bölgenin yukarı kaldırılması genellikle çok rahatlatıcı olarak algılanır.

Masaj uygulaması da iyileşme sürecine çok yardımcı olur ve destek sağlar. Bu sayede hasar görmüş kasların iyileşmesi teşvik edilir ve mevcut şişlik azaltılır. Ayrıca masaj tedavisi genellikle hasta için çok rahattır. 

Akut semptomlar azaldıktan sonra ısı tedavisi de faydalı olabilir; ancak bu, ölçülü bir şekilde ve ısı tedavisinin tolere edilip edilmediğine ve nasıl tolere edildiğine bağlı olarak yapılmalıdır. Bunun için kan dolaşımını artıran, ısı veren merhemler de kullanılabilir. 

Sağlıklı, magnezyum ve protein açısından zengin bir beslenme ve yeterli sıvı alımı, vücudun hasar görmüş kasları onarmasına ve iltihaplanma süreci nedeniyle dokuya sızan sıvıyı daha kolay atmasına yardımcı olur. 

Kas gerilmesinde dinlenme süresinin ne kadar süreceği, gerilmenin türüne ve ciddiyetine bağlıdır. Ayrıca, hangi kas grubunun etkilendiği de önemlidir. Bir kas gerilmesinde birkaç gün içinde belirgin bir iyileşme görülmezse, tıbbi yardım alınmalıdır. Sözde bir kas gerilmesinin arkasında, bir kas lifi yırtılması veya tendon ya da kemik yaralanması da gizlenebilir. Bu nedenle, uzun süren bir seyir ve artan ağrılar kesinlikle ciddiye alınmalı ve tıbbi muayene gerektirir. 

Çoğu zaman aile hekimine gitmek yeterlidir; aile hekimi, bir uzmana (travma cerrahisi, ortopedi veya spor hekimliği uzmanı) sevk edilmenin gerekli olup olmadığına karar verir. Burada gerekirse ilave tetkikler yaptırılabilir ve dinlenme süresinin ne kadar olması gerektiği değerlendirilebilir. Ancak, kasların gerekli dinlendirilmesi ile uzun süreli bir antrenman molasının dezavantajları arasında her zaman bir denge kurulmalıdır. Bu nedenle, özellikle profesyonel sporculardan oluşan yüksek motivasyonlu sporcular, dinlenme süresini olabildiğince kısa tutmak isteyeceklerdir. Yine de antrenmana çok erken dönmek, uzun vadeli olumsuz sonuçlar doğurabilir; bu da profesyonel sporcular için performans düşüşüne veya spor kariyerinin sonuna yol açabilir. Deneyimlere göre, kas gerilmesinin iyileşmesi için 5-7 günlük bir dinlenme süresi yeterlidir.