Septum sapması: Burun solunumunda zorluk durumunda belirtiler ve septoplasti ile tedavi

Eğri bir burun septumu, septum deviasyonu olarak adlandırılır. Burun septumu, burun içindeki normal orta konumundan sapar. Burun septumunun tamamı eğri olabilir veya sadece bir kısmı, örneğin septum çıkıntısı olarak adlandırılan kısım eğri olabilir.

Tıpta bu değişiklik, burun septum eğriliği olarak da adlandırılır.

Bu tür bir eğri burun septumu doğuştan olabilir veya burunda meydana gelen bir travma sonucu ortaya çıkabilir.

Eğri burun septumu, insan yüzünde sık görülen bir bozukluktur. Anatomik burun varyantları arasında septum deviasyonu en yaygın olanıdır.

Tüm insanların yüzde 60 ila 80’i, burun muayenesi sırasında septumda bir eğrilik gösterir.

Ancak, insanların yalnızca yüzde 25 ila 50’si burun septum sapmasından rahatsızlık duyar. İşte “burun septum sapması” tanısının yorumlanmasındaki zorluk da burada yatmaktadır. Bu nedenle, hem hasta hem de cerrahın ameliyatla ilgili aynı beklentilere sahip olabilmesi için hastaların eleştirel ve titiz bir şekilde seçilmesi kesinlikle gereklidir.

Burun septum deviasyonunun belirtisi burun tıkanıklığıdır. Bunun nedeni, solunum havasının geçişinin engellenmesidir. Sadece burun tıkanıklığı değil, bununla birlikte burun içindeki hava akışının bozulması da ortaya çıkan şikayetlere yol açar.

Bu nedenle, örneğin septum ve/veya burun konka'larının aşırı endonazal rezeksiyonunun bir sonucu olarak "boş burun" şikayeti olan bazı hastalar da burun tıkanıklığı hissinden şikayet ederler. Uzun süreli burun solunumunun engellenmesi, burun mukozasının kurumasını ve buna bağlı olarak burun kanamasının artmasına da yol açabilir. Bunun nedeni, hava akışının hızlanmasıdır (Venturi etkisi).

Sinüslerin havalandırılmasının bozulması durumunda, tekrarlayan rinosinüzit ve sinüzit ortaya çıkabilir.

Buna karşın, baş ağrıları genellikle burun septumunun eğriliğinden kaynaklanmaz. Baş ağrıları, özellikle burun septumundaki eğrilik orta burun konkyli veya yan burun duvarıyla temas ettiğinde ortaya çıkar. Eğri burun septumu, burundaki koku boşluğuna erişimi kısıtlarsa, koku alma yeteneği olumsuz etkilenebilir.

Ancak sulu burun akıntısı, septum deviasyonunun tipik bir belirtisi değildir.

Birçok hasta, günlük yaşamda belirgin şekilde hissettikleri, kalıcı bir burun solunum bozukluğundan şikayet eder. Bazı durumlarda, kısıtlı burun solunumu, ağız solunumuna yönelmeye neden olur. Bu durum uzun vadede mukoza zarlarının kurumasını ve rahatsızlıklara yol açabilir.

Aynı şekilde horlama, koku alma duyusunda azalma veya burun bölgesinde basınç hissi de ortaya çıkabilir.

Septum deviasyonunu kesin olarak teşhis etmek ve burun solunumunun engellenmesinin diğer nedenlerini dışlamak için kesin bir teşhis hayati önem taşır. 

İlk adım, burnun kapsamlı bir klinik muayenesidir. Bu muayene sırasında doktor, burun septumunun, burun konka'larının ve burun mukozasının şeklini ve yapısını değerlendirir.

Sıklıkla buna ek olarak bir rinoskopi de yapılır. Bu muayenede, özel aletler yardımıyla burnun içi incelenir. Ayrıca, görülmesi zor bölgeleri de görüntülemek için bir endoskop kullanılabilir.

Burun solunumunun fonksiyonel tanısı da önemli bir rol oynar. Rinomanometri yardımıyla burundan geçen hava akışının ne kadar kısıtlandığı ölçülebilir.

Bazı durumlarda görüntüleme yöntemleri kullanılır. Bilgisayarlı tomografi, burun septumunun, sinüslerin ve çevre dokuların yapısı hakkında ayrıntılı bilgiler sağlayabilir.

Bu yöntemler, rinit, kronik rinosinüzit veya burun konka büyümesi gibi olası eşlik eden hastalıkları tespit etmeye ve bunları hedefli bir şekilde dışlamaya yardımcı olur.

Tanı sürecinde, burun solunumunun engellenmesine neden olabilecek diğer nedenler, örneğin

• alerjiler,
• aşırı derecede dekonjestan burun damlası kullanımı,
• polipli veya polipsiz kronik sinüzit (burun yan boşlukları iltihabı) vb.

tespit edilmeli ve dışlanmalıdır.

Burun septumunun eğriliğinin teşhisini tamamlamak için burun ve sinüslerin röntgeni çekilmelidir. 

Her septum deviasyonu tedavi edilmesi gerekmez. Sadece hafif bir sapma varsa ve herhangi bir şikayet yoksa, genellikle tedaviye gerek yoktur.

Septum sapması nedeniyle oluşan burun tıkanıklığının tedavisi, burun septumunun cerrahi olarak düzeltilmesinden ibarettir. Bu ameliyata plastik septum düzeltme veya septoplasti de denir. Bu işlemde doktor, septumu, yani burun bölmesini düzeltir.

Kulak-Burun-Boğaz hekimliğinde septumplastik, en sık yapılan ameliyatlardan biridir. Bu işlemde, burun içindeki septumun eğri veya kaymış kısımları düzeltilir ve fazla doku çıkarılır. Amaç, burun iç yapısını, hava akışının burun deliklerinden tekrar düzgün bir şekilde geçebileceği şekilde düzenlemektir. 

Bazı durumlarda ameliyat, burun konklarının küçültülmesi ile birleştirilir. Konkotomi sırasında, hava yolunu genişletmek amacıyla konka dokusunun bir kısmı küçültülür.

Cerrahi tedavinin amacı, burun solunumunu optimize etmek, burun fonksiyonunu iyileştirmek ve mevcut şikayetleri hafifletmektir.

Burun cerrahisinin ilk dönemlerinde bu amaçla burun bölmesinin büyük kısımları çıkarılırdı. Bu tahrip edici ameliyat tekniği günümüzde artık kullanılmamaktadır. Modern ameliyat tekniği, burun bölmesinin kısımlarının çıkarılmasını kesinlikle gerekli olanla sınırlamaktadır.

Ayrıca, alınan doku düzeltildikten sonra yeniden yapılandırma amacıyla buruna geri yerleştirilir. Böylelikle, eskiden bu ameliyatta sık görülen komplikasyonlar en aza indirilmiştir. Bu komplikasyonlar arasında, endonazal solunuma bağlı yer değiştirme ve buna bağlı burun solunum bozukluğu ile seyreden, “boş titreyen septum” olarak adlandırılan durum da yer almaktaydı.

Septum deviasyonunun olası nedenleri çok çeşitlidir. Burun yapısı kısmen genetik kökenli olduğundan, genellikle genetik faktörler rol oynar.

Eğrilik, yaralanmalar sonucu da ortaya çıkabilir. Özellikle spor kazaları veya düşmeler, burun kemiklerinde, özellikle de Os Nasale’de kırığa neden olabilir. Bu tür yaralanmalar kalıcı değişikliklere yol açabilir.

Gelişim sürecindeki büyüme süreçleri de rol oynayabilir. Septum bölgesindeki kemik ve kıkırdak farklı şekilde gelişirse, zamanla bir bozukluk oluşabilir.

Deneyimlere göre, ameliyat sonrası yaklaşık 14 günlük bir iyileşme süresi beklenir.

Genellikle ameliyat sonrası buruna tamponlar yerleştirilir. Bunlar çoğunlukla ameliyattan iki gün sonra çıkarılır. Bu süre zarfında, tamponun üzerine takılan bir solunum yardım tüpü burundan nefes almayı kolaylaştırabilir.

Tamponlar kullanılmadığında, daha sık kanama riski ortaya çıkar. Bu nedenle, kanama riski nedeniyle ve burun iskeletinin içten sabitlenmesi amacıyla ameliyat sonrası tampon kullanımı önerilir.

Ameliyat sonrası burun yıkamaları ve burun merhemi ile özenli bir burun bakımı önerilir.

Burun, ameliyattan yaklaşık dört hafta sonra tamamen iyileşir. Bu süre sonunda, işlemin başarılı olup olmadığı ve hastanın şikayetlerinin hafifleyip hafiflemediği de anlaşılır.

Ameliyattan sonraki 14 gün boyunca spor faaliyetlerinden kaçınmalısınız. Yeni ameliyat edilmiş burnun yaralanma riski taşıyan temas sporları, dört ila altı hafta boyunca önerilmez.