Göbek fıtıkları – halk dilinde “göbek fıtığı” olarak da bilinir – karın duvarı fıtıklarının yaygın bir türüdür. Bu durumda göbek bölgesinde karın zarında bir fıtık açıklığı oluşur ve bu açıklıktan bağırsaklar veya yağ dokusu karın boşluğuna girebilir.
Çocuklarda göbek fıtığı genellikle kendiliğinden iyileşirken, yetişkinlerde neredeyse her zaman göbek fıtığı ameliyatı gerekir. Fıtığın büyüklüğüne, şikayetlere ve sıkışma riskine bağlı olarak, doktorlar ameliyatı ayakta veya yatarak tedavi kapsamında gerçekleştirir.
Bu makalede hastalar, göbek fıtığı ameliyatının seyri, ameliyat yöntemleri, riskler ve ameliyat sonrası bakım hakkında tüm önemli bilgileri bulabilirler.
Göbek fıtığı (göbek hernisi) nedir? Nedenleri ve tipik şikayetler
Göbek fıtığı – tıbbi adıyla göbek hernisi – karın duvarı fıtıklarının yaygın bir türüdür. Karın zarında doğal bir zayıf nokta olan göbek bölgesinde oluşur. Bu bölgede, karın içeriğinin karın boşluğuna sızmasına neden olan bir fıtık açıklığı (fıtık kapısı) oluşabilir. Genellikle bağırsağın bazı kısımları da etkilenir.
Göbek, hamilelik sırasında göbek kordonunun geçtiği yerdir. Büyüme sürecinde karın duvarı tamamen kapanmazsa, bir zayıf nokta kalır ve bu da göbek fıtığına yol açar.
Göbek fıtığı hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülür:
- Yenidoğanlarda göbek fıtığı genellikle ikinci yaşa kadar kendiliğinden düzelir. Bu yaşta, sıkışma riski çok düşük olduğu için ameliyat sadece komplikasyonlar durumunda gereklidir.
- Yetişkinlerde göbek fıtığı genellikle karın duvarının zayıflaması, aşırı gerilme veya karın boşluğunda artan basınç (örneğin ağır yük kaldırırken veya hamilelik sırasında) nedeniyle oluşur.
Birçok hasta başlangıçta hiç şikayet hissetmez veya sadece hafif şikayetler yaşar. Ancak göbek fıtığı sıkıştığında tehlikeli bir komplikasyon ortaya çıkar – bu durumda acil göbek fıtığı ameliyatı gerekir.
Risk faktörleri: Göbek fıtığı ne zaman oluşur?
Göbek fıtığı, göbek bölgesinde karın içi basıncının aşırı artması veya karın duvarında bir zayıflık olması durumunda ortaya çıkar.
Yenidoğanlarda küçük bir göbek fıtığı başlangıçta normaldir, çünkü doğumdan kısa bir süre sonra göbek kordonu henüz tamamen kapanmamıştır. Özellikle doğum ağırlığı çok düşük olan prematüre bebekler bu durumdan etkilenir – bu çocukların yaklaşık üçte ikisinde göbek fıtığı gelişir.
Yetişkinlerde ise göbek fıtığını tetikleyen çeşitli risk faktörleri vardır. Bunların başında, karın boşluğunda basınç artışına yol açan durumlar gelir; örneğin:
- aşırı obezite
- ağır kaldırma ve günlük yaşamda veya işte ağır yüklerin taşınması
- karaciğer sirozu ve karın su birikimi (asit)
- Hamilelik
Bunun yanı sıra, ailede bağ dokusu zayıflığı olması da göbek fıtığı oluşma riskini artırır.
Göbek fıtığının belirtileri ve türleri
Göbek fıtığı çok çeşitli şikayetlere neden olabilir; ancak bazen uzun süre belirti göstermeyebilir.
Tipik olarak göbek bölgesinde gözle görülür bir şişkinlik görülür ve bu şişkinlik çoğu durumda karın boşluğuna geri itilebilir. Özellikle bebeklerdeki göbek fıtığında, ağlama veya ıkınma sırasında şişkinlik kısa süreli olarak kalabilir.
Göbek fıtığı genellikle şu durumlarda şiddetlenir:
- öksürürken,
- tuvalet ihtiyacı duyulduğunda,
- iş sırasında fiziksel efor sarf edildiğinde veya
- spor yaparken.
Çıkıntı, yatarken de devam edebilir. Bu durumda hastalar karın bölgesinde ağrı veya baskı hissi bildirmektedir.
Uyarı işaretleri:
Ani ve şiddetli ağrı, ateş, mide bulantısı ve kusma ile birlikte ortaya çıkarsa, bağırsak sıkışmış olabilir. Şişkinlik artık karın boşluğuna geri itilemiyorsa veya göbek fıtığı mavimsi bir renk alıyorsa, acil bir tehlike söz konusudur.
Bu gibi durumlarda, hayati tehlike arz eden bağırsak tıkanıklığı riski vardır. Bağırsağa yeterli kan akışı sağlanamaz, doku ölür ve bakteriler karın boşluğuna girer.
Bu belirtiler görüldüğünde derhal göbek fıtığı ameliyatı yapılması gerekir.
Göbek fıtığının teşhisi: Göbek fıtığı nasıl tespit edilir
Göbek fıtığı genellikle klinik muayeneyle tespit edilebilir. Göbek bölgesinde görülen yumuşak şişkinlik, doktor veya cerrah için tipik bir belirtidir.
Fizik muayene sırasında cerrah, fıtık açıklığını elle muayene eder. Bu sırada fıtık kesesinin içeriğinin karın boşluğuna kolayca geri itilip itilmediğini kontrol edebilir.
Göbek fıtığının kesin olarak değerlendirilmesi için bazen ek tetkikler gerekebilir. En önemli faktörler şunlardır:
- Fıtık açıklığının boyutu,
- Hastanın yaşı ve kilosu,
- olası şikayetler.
En önemli tetkik olarak ultrason
Fıtık açıklığını ve fıtık içeriğini görüntüleyebilen ultrason özellikle bilgilendiricidir. Genellikle daha ileri cihazlı yöntemlere gerek yoktur.
Tedavi ve Ameliyat: Göbek fıtığı ameliyatı ne zaman gereklidir?
Çocukluk çağındaki küçük fıtıklarda, göbek fıtığı genellikle ilk yaşam yıllarında kendiliğinden düzelir. Bu nedenle doktorlar nadiren göbek fıtığı ameliyatı yapmak zorunda kalır.
Hamilelik sırasında ortaya çıkan göbek fıtığı da genellikle kendiliğinden kaybolur.
Ancak fıtık açıklığının çapı 1,5 cm'den büyükse, kendi kendine kapanması nadirdir. Bu gibi durumlarda, göbek fıtığı ameliyatı zamanında değerlendirilmelidir.
Göbek fıtığı ameliyatı ne zaman gereklidir?
Yetişkinlerde kendiliğinden iyileşme söz konusu değildir: Göbek fıtığı kendiliğinden düzelmez. Ayrıca bağırsak parçalarının sıkışması riski de vardır. Bu nedenle, rahatsızlık veren her göbek fıtığında erken dönemde göbek fıtığı ameliyatı yapılmalıdır.
Ancak başlangıçta herhangi bir şikayet yaratmayan göbek fıtıklarında bile uzman doktorlar, ameliyatın zamanında planlanmasını tavsiye eder. Böylelikle fıtık açıklığının büyümesi veya göbek fıtığının sıkışması önlenebilir.
Çocuklarda doktorlar genellikle 6 yaşına kadar göbek fıtığı ameliyatını erteler. Fıtık büyürse veya şikayetler ortaya çıkarsa, ameliyat daha erken yapılır.
Akut vakalarda – örneğin göbek maviye dönerse, şiddetli ağrı varsa veya fıtık kesesi artık karın boşluğuna geri itilemiyorsa – bu bir acil durumdur. Bu durumda şu cerrahi ilke geçerlidir:
“Sıkışmış göbek fıtığı üzerinde güneş ne doğmalı ne de batmalıdır.”
Cerrahi tedavi, fıtığın büyüklüğüne göre gerçekleştirilir:
- Küçük fıtıklar, doktorlar tarafından lokal anestezi altında ameliyat edilebilir.
- Daha büyük fıtıklarda genellikle genel anestezi uygulanır.
Hastanede yapılacak ameliyat, bulgulara bağlı olarak ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir. Bu durumda hasta, ameliyatın yapıldığı gün eve gidebilir. Karmaşık vakalarda (örneğin akut sıkışma veya önceden var olan hastalıklar durumunda) yatarak tedavi gereklidir.
Her ameliyattan önce anestezi uzmanı, hastaya anestezinin nasıl uygulanacağı ve olası riskler hakkında bilgi verir. Ameliyattan saatler önce hastaya tromboz önleyici ilaç ve hafif bir müshil verilir. Ameliyattan kısa bir süre önce sakinleştirici bir ilaç verilir.
Göbek fıtığı ameliyatının süreci ve yöntemleri: Açık ameliyat ve minimal invaziv yöntemler
Göbek fıtığı ameliyatının seyri, fıtığın büyüklüğüne ve ciddiyetine bağlıdır. İlk olarak cerrah, göbek çevresinde yay şeklinde bir kesi yaparak karın duvarını açar. Ardından fıtık kesesinin derisi ayrılır ve fıtık içeriği dikkatlice karın boşluğuna geri itilir. Gerekirse cerrah fıtık kesesini çıkarır.
Ardından, fıtık açıklığını kapatmak için fıtık kapısının kenarları doğrudan birbirine dikilir.
- Küçük fıtıklar genellikle dikişle tedavi edilir – doktorlar fıtık kenarlarını doğrudan birbirine diker.
- Daha büyük göbek fıtıklarında (2 cm ve üzeri), doktorlar neredeyse her zaman plastik bir ağ yerleştirir. Bu ağ, karın duvarını sabitler ve hastalığın tekrar oluşma riskini azaltır.
Konum ve büyüklüğe bağlı olarak farklı ameliyat yöntemleri ayrılır:
- Sublay yöntemi
- Inlay yöntemi
- Onlay yöntemi
- IPOM yöntemi
Kapalı (laparoskopik) göbek fıtığı ameliyatı
Minimal invaziv ameliyatta, karın duvarından laparoskopi yoluyla erişim sağlanır. Bunun için cerrah, karın duvarında birkaç küçük kesi açar, kamerayı ve ameliyat aletlerini karın boşluğuna sokar ve fıtık bölgesini kapatır. Genellikle karın duvarını güçlendirmek için ek olarak bir ağ yerleştirilir.
Avantajları:
- ameliyat sonrası daha az ağrı,
- düşük enfeksiyon oranı,
- Hastalar ilk günlerden itibaren fiziksel efor sarf edebilir ve kısa sürede hafif sporlara başlayabilir.
Açık göbek fıtığı ameliyatı
Açık ameliyatta cerrah, daha geniş bir deri kesiği yoluyla fıtık kesesini ortaya çıkarır ve kesenin içindekileri karın boşluğuna geri iter.
Kapatma işlemi klasik olarak dikişlerle yapılır – buna Spitzy ameliyatı denir. Daha nadiren fasya katmanlaması uygulanır.
Daha büyük göbek fıtıklarında doktorlar, karın duvarını kalıcı olarak şu yöntemlerle sabitler:
- çözünmeyen plastik ağlar veya
- ağ ve vücut kendi dokusunun bir kombinasyonu.
Böylelikle karın duvarı desteklenir ve fıtığın tekrarlama olasılığı azalır.
Spitzy ameliyatı: Küçük göbek fıtıklarının tedavisi
Küçük bir göbek fıtığında (fıtık açıklığı < 2 cm), Spitzy yöntemiyle fıtık kenarları doğrudan dikilerek kapatılır. Bu klasik göbek fıtığı ameliyatı genellikle genel anestezi altında yapılır, ancak ayakta tedavi kapsamında da gerçekleştirilebilir. İşlem genellikle sadece 20 ila 30 dakika sürer.
Avantajları:
- işlemin kısa sürmesi,
- düşük travma (doku hasarı neredeyse yok),
- çok düşük komplikasyon oranı.
Ancak bu yöntemde plastik ağ ile stabilizasyon sağlanmaz. Bu nedenle fıtığın tekrarlama riski daha yüksektir ve hasta, göbek fıtığı ameliyatından sonra hafif sporlara veya tam yüklemeye geçebilmek için birkaç hafta boyunca vücuduna dikkat etmelidir.
Fasya Çiftlemesi: Mayo Yöntemine Göre Göbek Fıtığı Ameliyatı
Fasya katlama yönteminde doktorlar, karın duvarının kenarlarını üst üste gelecek şekilde çift kat dikerler. Bu göbek fıtığı ameliyatı, Mayo yöntemine göre göbek fıtığı ameliyatı olarak da bilinir.
Eskiden sıklıkla uygulanırdı, ancak günümüzde neredeyse hiç kullanılmamaktadır. Nedeni: Bu teknikte, ağ takviyesi olmadan stabilite daha düşük olduğu için nüksler çok daha sık görülür.
Plastik ağ kullanılan teknikler: Modern ameliyat yöntemleri
Daha büyük göbek fıtıklarında neredeyse her zaman plastik ağ kullanılır. Polipropilenden yapılan bu ağ vücut tarafından iyi tolere edilir ve ya açık ameliyatla ya da minimal invaziv göbek fıtığı ameliyatı yoluyla yerleştirilir.
Ağ, karın duvarını stabilize eder ve nüks riskini önemli ölçüde azaltır. Böylece göbek fıtığının tekrar oluşması önlenir.
Çeşitli ameliyat yöntemleri arasında ayrım yapılır:
- Sublay Mesh Tekniği (karın kaslarının altına),
- IPOM tekniği (intraperitoneal onlay ağ): Bağırsak ile karın zarı arasına yerleştirilen ağ,
- Inlay tekniği: Ağ, fıtık boşluğuna doğrudan yerleştirilir.
Böylelikle fıtık boşluğu, büyüklüğüne ve konumuna göre en uygun şekilde kapatılabilir. Yerleştirilen ağ, karın duvarının kalıcı olarak stabil kalmasını sağlar.
Komplikasyonlar: Göbek fıtığı ameliyatı sonrası olası riskler
Göbek fıtığı ameliyatı sonrası sonuçlar genellikle çok iyidir. Nüksler – yani göbek fıtığının tekrar ortaya çıkması – çoğunlukla sadece daha büyük defektlerde veya ek risk faktörleri olan hastalarda görülür.
Ancak her cerrahi müdahale gibi, göbek fıtığı ameliyatında da olası komplikasyonlar vardır. Planlı ameliyatlarda bunlar nadiren görülse de bilinmesi gerekir:
- Yara enfeksiyonları veya yara bölgesinde iltihaplı reaksiyonlar,
- Serom oluşumu (ameliyat bölgesinde sıvı birikimi),
- Hematom (kan birikimi),
- sinir tahrişine bağlı geçici uyuşma hissi.
Özellikle plastik ağ kullanıldığında, göbek fıtığı ameliyatı sonrası enfeksiyon oranı yaklaşık yüzde 2 ila 4'tür. Hastalar ayrıca ameliyattan sonraki ilk günlerde ameliyat bölgesinde küçük şişlikler veya sertleşmeler fark edebilirler.
Sıvı birikintileri (seromlar) genellikle 2 ila 6 hafta içinde kendiliğinden kaybolur. Nadiren ponksiyon yapılması gerekir.
Bazı vakalarda hasta, hareket kısıtlılığından veya mide bulantısı ve kusma gibi daha şiddetli şikayetlerden bahseder. Ancak bunlar nadirdir ve çoğunlukla kısa sürede geçer.
Ameliyat Sonrası Bakım ve İyileşme Süreci: Göbek Fıtığı Ameliyatından Sonraki Haftalar
Göbek fıtığı ameliyatı sonrası bakım, komplikasyonsuz bir iyileşmeyi desteklemek açısından çok önemlidir. Ameliyattan hemen sonra normal beslenme mümkündür. Cilt ya yapıştırılır ya da kendiliğinden eriyen malzeme ile dikilir; bu sayede hastalar ameliyattan sonraki ilk günlerde duş alabilirler.
Ameliyattan sonraki ilk haftalarda şunlara dikkat edilmelidir:
- 10 kg’a kadar yük taşımak serbesttir.
- Ağır yükleri kaldırmak ve yoğun karın kası egzersizleri yapılmamalıdır.
- 4 hafta ile 3 ay arasında koşu ve hafif spor gibi aktiviteler tekrar yapılabilir.
Günlük yaşamda hastalar, özellikle işyerinde fiziksel efor gerektiren faaliyetlere dikkat etmelidir. Tam aktiviteye dönüş, kişinin iyileşme sürecine bağlıdır.
Çoğu hasta, göbek fıtığı ameliyatından sadece birkaç hafta sonra normal günlük yaşamlarına geri dönebilir. Fıtık boşluğunun sağlam bir şekilde iyileşmesi için, tedaviyi yürüten cerrahın tavsiyelerine uymak önemlidir.
Deneyimli bir fıtık cerrahisi uzmanı, göbek fıtığı ameliyatının seyrinden takip tedavisine kadar hastalara eşlik eder.
Tıp yazarı hakkında
Prof. Dr. med. Ferdinand Köckerling
Tıp alanında uzman yazar