Kök Kanal Tedavisi: Bilgiler ve Uzmanlar

Çürük, kök iltihabının (pulpitis) açık ara en yaygın nedenidir. Çürük zamanında tedavi edilmezse, dişin derinliklerine doğru ilerler. Bu durumda bakteriler pulpa (diş özü) içine girebilir. Bunun sonucu olarak dişin içinde iltihaplı değişiklikler meydana gelir ve bu durum genellikle zonklayan, şiddetli ağrılarla kendini gösterir.

Bu aşamada diş hekimi, kök kanalı tedavisi uygulamadan pulpitisi tedavi edebilir.

Ağrı aniden kaybolursa, bu pulpadaki sinir yollarında kalıcı bir hasar olduğunun işaretidir. Pulpa ölür. Artık ciddi sekelleri önlemek için pulpanın dişin içinden mutlaka çıkarılması gerekir. Bu hasarlar arasında örneğin iltihabın çene kemiğine yayılması veya dişin tamamen kaybedilmesi sayılabilir.

Kök iltihabının nedeni, çürükten çok daha nadiren kazalar veya dişlere yapılan cerrahi müdahalelerdir. Örneğin, çene kemiğine alınan bir darbe, diş minesinin kırılmasına ve dolayısıyla diş sinirinin açığa çıkmasına neden olarak bakterilerin kolayca girmesine yol açabilir. Nadir durumlarda, çürük tedavisi sırasında diş siniri zarar görebilir.

Eskiden, iltihaplanma sürecinin vücudun geri kalanına yayılmasını önlemek için ciddi şekilde hasar görmüş dişler basitçe çekilirdi. Günümüzde ise kök kanal tedavisi ile bu durumun önüne geçilerek dişin korunması amaçlanmaktadır.

Korunan bir diş, implantlar veya kısmi protezlerle yapılan protezlere kıyasla çiğneme sistemi açısından daha avantajlıdır.

Dolgu işleminin amacı, hazırlanan kök kanalını özel bir dolgu malzemesiyle bakterilerin girmesini engelleyecek şekilde kapatmaktır. Böylece dişin kalıcı olarak korunması ve muhafaza edilmesi amaçlanır.

Öncelikle diş hekimi, dişin hala canlı olup olmadığını, yani diş özünün sadece iltihaplı mı yoksa zaten ölmüş mü olduğunu tespit etmelidir.

Ölmüş dişler artık soğuğa ve sıcağa tepki vermez. Diş hekimi bu nedenle dişe bir soğuk testi (diğer adıyla canlılık testi) uygulayacaktır:

• sağlıklı dişler sadece soğuğu hisseder,
• şiddetli iltihaplı sinirler kısa süreli, keskin bir ağrı ile tepki verir ve
• ölmüş dişler ise ne soğuğu algılar ne de ağrı ile tepki verir.

Daha sonra çekilecek bir röntgen filmi, kök iltihabının varlığı ve ciddiyeti hakkında kesin bilgi verir.

Kök kanal tedavisinin prensibi, dişin iç kısmındaki iltihaplı veya ölü dokuyu çıkarmaktır. Hekim, bu şekilde oluşan boşluğu dolgu malzemesiyle kapatır.

İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır, çünkü oldukça ağrılıdır. Kök kanal tedavisi 4 aşamaya ayrılabilir:

1. pulpanın çıkarılması
2. kök kanal uzunluğunun belirlenmesi
3. her bir kök kanalının hazırlanması
4. kök kanallarının doldurulması ve sızdırmaz hale getirilmesi

Diş hekimi, çok küçük aletler kullanarak pulpa dokusunu temizler ve kök kanallarını hazırlar © Maksym Yemelyanov | AdobeStock

Pulpanın çıkarılması

İlk olarak, diş hekimi pulpanın çıkarılması için dişin taç kısmını açar. Bir matkapla, dişin iç kısmına kadar bir delik açılmadan önce mevcut olabilecek çürükler tamamen temizlenir. Daha sonra, bir ekstraksiyon iğnesi kullanılarak açığa çıkan diş pulpasının tamamı çıkarılır.

Dişin içi boş alanının tamamen sızdırmaz hale getirilmesi için diş hekiminin her bir kök kanalının uzunluğunu belirlemesi gerekir. Böylece kök kanal tedavisi için kullanılacak aletlerin çalışma uzunluğunu belirleyebilir.

Bunun için önce hazırlık aletleri dişin iç kısmındaki açıklıktan içeri itilir, ardından bir röntgen filmi çekilir. Filmde, aletlerin kök ucundan ne kadar uzakta olduğu ve kanal içinde ne kadar uzunlukta olabilecekleri görülebilir.

Bazı durumlarda kanal uzunluğunun belirlenmesi elektriksel olarak da yapılabilir. Bu işlemde, açık kök kanalına küçük bir prob sokulur ve bu prob, bir ölçüm cihazı aracılığıyla kanalın sonunu gösterir.

Kök kanalının hazırlanması

Ardından, kök dolgusu için hazırlık amacıyla kök kanalı işlenir. Diş hekimi, makineyle veya elle çalıştırılan esnek matkaplar ve törpülerle kanalları düzeltir ve genişletir.

Günümüzde aletlerle yapılan hazırlığın yanı sıra, ultrasonik kanal hazırlığı da daha nazik bir yöntem olarak kullanılmaktadır.

Lazer ışığı, termal olarak indüklenen bir bakteri öldürücü etkiye sahiptir. Kök kanalı, lazer ışığıyla sterilize edilir. Bu sayede, antibakteriyel solüsyonla defalarca durulama ve ilaçlı tamponların kullanılması gerekmez.

Bu, hasta için tedavi süresinin önemli ölçüde kısalması ve iyileşme sürecinin hızlanması anlamına gelir.

Özellikle kök kanalında iltihaplanma olduğu durumlarda lazer ışığının kullanılması mantıklıdır. Bu sayede kök kanal tedavisini iki seansa bölmeye genellikle gerek kalmaz. Ayrıca, antibakteriyel ve antienflamatuar ilaçların etkisini beklemek de gerekmez.

Kök kanalının dolgu işlemine geçilmeden önce, diş hekimi dişin içini iyice yıkar.

Kök kanalının dolgusu

Dolgu malzemesi her zaman vücuda yabancı bir maddedir ve

• bakteri geçirmez,
• emilemez ve
• röntgende görülebilir

olmalıdır. Uygulamada kök kanallarının doldurulması için çeşitli yöntemler vardır:

• sadece macunla dolgu
• pim ve macunla dolgu
• birkaç pim ve az miktarda macunla dolgu

Sadece macunla dolgu, ya

• çok iyi sızdırmazlık özelliği ve iyi hacim kararlılığı gösteren epoksit reçineden, ya da
• tropikal gutta-percha ağacından elde edilen, koyulaştırılmış süt özü olan gutta-perchadan oluşur.

Çubuklarla birlikte kullanılan dolgular ise ya

• yine gutaperka bazlıdır ya da
• çinko oksit ve öjenol karışımına dayanır.

Dişe yerleştirilen çubuklar ve macunun birleşimi, dişe ek stabilite sağlar. Bu, özellikle çok fazla kendi diş dokusunun çıkarılması gerektiği durumlarda önemlidir.

Pimler yarı katı veya katı olabilir.

Yarı katı çiviler her zaman bir macunla birlikte kullanılmalıdır. Bu çiviler,

• guttaperka,
• çinko oksit,
• balmumu ve
• biyouyumluluğu iyi olan plastiklerden oluşan bir karışımdan oluşur.

Ayrıca gümüş, titanyum veya plastikten yapılmış sert çubuklar da mevcuttur. Bunlar, kök kanalına bir macunla birlikte yerleştirilebileceği gibi tek başına da kullanılabilir.

Sadece çubuklarla yapılan dolguların dezavantajı, dişin iç duvarlarıyla sızdırmaz bir şekilde kapanmamasıdır. Bu durumda, bakterilerin yeniden yerleşebileceği boşluklar oluşur. Bu nedenle günümüzde çoğu durumda bu tür dolgu yöntemlerinden kaçınılmaktadır.

Kök kanalının dolgusu tamamlandıktan sonra tekrar bir röntgen çekilir. Böylece doktor, kanalların tamamen ve kabarcıksız bir şekilde doldurulduğundan emin olur.

Dişin yeniden yapılandırılması için, açılış deliğinin büyüklüğüne bağlı olarak bir dolgu yapılır veya bir kuron takılır. Böylelikle bu diş, çiğneme sisteminin yeniden tam yük taşıyabilen bir parçası haline gelir.

Kök kanal tedavisi sırasında komplikasyonlar çok nadir görülür. Bunların nedenleri şunlar olabilir:

• Erişimi zor veya hiç olmayan kök kanalları
• Dirençli bakteri enfeksiyonu
• Pulpanın çıkarılmasına rağmen kronik iltihabın devam etmesi
• Diş hekimliği aletinin kırılması
• Dişin dış duvarının delinmesi

Kök kanalları diş hekimi tarafından ulaşılamaz durumdaysa, çoğu durumda tek çare dişin tamamen çekilmesidir.

Dirençli bakteri enfeksiyonu ve iltihabın devam etmesi, ilaçla tedavi gerektirir. Bu durumda ya ağız yoluyla antibiyotik verilir ya da açılan diş köküne doğrudan lokal olarak ilaç uygulanır. Bazı durumlarda, ağız yoluyla ve lokal olarak antibiyotik uygulamasını birleştiren bir kombinasyon tedavisi uygulanması uygun olabilir.

Bu aşamada diş tedavisi kesilir ve dişin üzerine geçici bir dolgu yerleştirilir. Kök dolgusu ancak bakteriyel enfeksiyon ortadan kaldırıldıktan sonra yapılabilir.

Diş hekimliği aletinin kırılma riski, özellikle kök kanalının makineyle hazırlanması sırasında ortaya çıkar. Küçük metal parçaları çıkarmak için diş hekimi genellikle daha fazla sağlıklı diş dokusunu kaldırmak zorunda kalır.

Kırılan alet kolayca çıkarılamazsa, kanal dolgusu tamamlandıktan sonra bile kök kanalında kalıcı olarak kalır. Aletin ne kadar derine saplandığına bağlı olarak, bu durum çevredeki dokuda iltihaplanma riskine yol açar. Özellikle kök ucu risk altındadır.

Nadir durumlarda, kök kanalının hazırlanması sırasında diş kökünün yanından delinmesi meydana gelebilir. Bu durum, özellikle kök kanalının seyrinin çok kıvrımlı ve dolambaçlı olduğu zamanlarda mümkündür. Diş hekimi buna “via falsa”, yani yanlış yol adını verir.

Oluşan delik, kök kanalının kapatılması sırasında basitçe kapatılır. Kök kanal tedavisinin ardından yara iyileştiğinde, bu durum başka sorunlara yol açmamalıdır.

Bazı durumlarda diş kökü o kadar hasar görmüş ve zayıflamış olabilir ki, kök kanalı tedavisi artık başarılı sonuç vermeyecektir. Bu durumda kök ucu rezeksiyonu gerekli olabilir.

Küçük bir cerrahi müdahaleyle kök ucunun hasarlı kısmı dışarıdan çıkarılır. Böylece en azından dişin geri kalan kısmı kurtarılabilir.