Nörotravmatoloji | Doktorlar ve Tedavi Bilgileri

Nörotravmatoloji, kafatası, beyin, omurga, omurilik ve periferik sinirlerdeki travmatik yaralanmalarla ilgilenir.

Nörolojik bozukluklara neden olan kemik kırıkları ile beyin ve omurilik hasarları bu alanın odak noktasıdır. Doktorlar, tedavi olarak konservatif veya cerrahi yöntemler uygular.

• Kafatası-beyin travması

Kafatası-beyin travmasında deri, kafatası, beyin zarları, beyin ve damarlar etkilenebilir. Trafik kazası mağdurlarının yaklaşık %50'si kafatası-beyin travması geçirir.

Bunların %80’i hafif travma, %20’si ise orta veya ağır travmadır. Bu durumlarda çoğunlukla kafatası kırıkları, beyin kanamaları, beyin ödemi veya ezilmeleri görülür.

Yaralanmanın ciddiyet derecesini değerlendirebilmek için doktorlar Glasgow Ölçeği’ni (GS) kullanır. Bu ölçek, hastanın bilinç durumunu, sözel ve motor tepkilerini ölçer.

Hafif travmaların (GS 13-15) belirtileri birkaç gün içinde geçer. Orta dereceli travmalarda (GS 9-12) semptomların gerilemesi bir aya kadar sürebilir. Bu durumda uzun vadeli sonuçlar nadiren görülür. 30 dakikadan fazla bilinç kaybıyla birlikte görülen ağır travmalar (GS 3-8), geç dönem sonuçlarına yol açabilir.

Kafatası-beyin travmasının sık görülen nedenleri arasında düşmeler, trafik kazaları ve spor yaralanmaları yer alır @ vladim_ka /AdobeStock

• Omurga travması

Omurga travması, omurgayı ve omuriliği etkiler. Omur gövdeleri, omurlararası diskler, bağlar ve sinir kordonu etkilenebilir. Burada da yaralanma yelpazesi, geçici işlev bozukluklarından doku hasarı içeren ezilmelere kadar uzanır.

Her yıl yaklaşık bir milyon kişiden 30'u omurga travması nedeniyle travmatik bir omurilik yaralanmasına maruz kalmaktadır. Hasarın boyun, göğüs veya bel bölgesinde meydana gelmesine bağlı olarak, parapleji veya tetrapleji ortaya çıkar.

Parapleji, her iki bacağın tam felci (pleji) olarak tanımlanır. Tetrapleji ise dört uzuvun tamamının tam felci (pleji) olup, omurilik felci türlerinden biridir.

Tam felçler, yüzeysel ve derin duyunun kaybı anlamına gelir. Hasta uzuvlarını artık hissetmez. Ayrıca refleksler ile mesane ve bağırsak fonksiyonlarında bozukluklar görülür. Kısmi felçlerde ise farklı işlev kaybı örüntüleri görülür.

• Periferik sinirlerde travmatik hasar

Periferik sinirler de travmatik hasarlardan etkilenir: Sinirlerde kanamalar, şişlikler, ezilmeler veya yırtılmalar meydana gelir.

Nörolojik yaralanmalar, etkilenen organların işlevlerinde kısıtlanmaya yol açar. Hasarın ciddiyet derecesine göre sınıflandırılması, rejenerasyon yeteneği ve süresi hakkında bir prognoz yapılmasını mümkün kılar.

Periferik sinirler, hafif baskı hasarlarında 3-4 hafta içinde iyileşebilir. Tam bir kopma durumunda, kendiliğinden iyileşme olmadığı için cerrahi onarım gerekir. Yalnızca akson etkilenmişse, prognoz daha olumludur ve sinir yeniden rejenerasyon gösterebilir.

Sebep genellikle bir şiddet etkisidir. Bu, düşme, darbe veya çarpma gibi künt travma olabilir. Trafik kazaları, travmatik nörolojik yaralanmaların %50-70’inden sorumludur.

Aşağıdaki nedenler de merkezi sinir sistemi ve periferik sinir yollarının hasar görmesinden sorumludur:

• Ev kazaları
• İş kazaları
• Spor kazaları
• Delici yaralanmalar
• Ateşli silah yaralanmaları

Travmatik yaralanmalar, erkek ya da kadın fark etmeksizin her yaştan insanı etkileyebilir. Trafikte araç kullanımı ve bazı spor dalları başlıca risk faktörleri arasında yer alır.

20 ile 40 yaş arasındaki genç erkekler, omurilik yaralanmalarından daha sık etkilenir. Ancak birçok durumda yürüme yeteneği tamamen veya kısmen geri kazanılabilir.

Omurilik travması geçiren hastaların yalnızca %50’si, nöro-rehabilitasyonun ardından tekerlekli sandalyeye bağımlı kalmaktadır.

Nörologlar, tanı yöntemleri yardımıyla hangi yapıların etkilendiğini ve hastalığın ciddiyet derecesini belirler.

Öncelikle fizik muayene ve nörolojik muayene yapılır. Mide bulantısı, artan baş ağrısı, boyun tutulması, baş dönmesi, aşırı terleme veya sinirlilik, beyin hasarının uyarı işaretleri olabilir. Semptomlar kazadan 48 saat sonrasına kadar ortaya çıkabilir. Düşme sonrası bu tür şikayetler fark ederseniz, bir uzman hekim tarafından muayene edilmeniz kesinlikle gereklidir.

İki düzlemde yapılan röntgen muayenesi, kemik yapılarının bütünlüğü hakkında bilgi verir. Böylece kafatası veya omurga kırıkları tespit edilir.

Bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları, beyin ve omuriliğin görüntülenmesinde oldukça hassastır. Cerrahlar, ameliyat planlaması için sıklıkla bu yöntemden yararlanır.

Manyetik rezonans tomografi (MRG) ile şişlikler, kanamalar, yumuşak doku tutulumları veya beyin omurilik sıvısı birikimleri teşhis edilebilir.

Etkilenen yapılara bağlı olarak, kan damarlarını görüntülemek için anjiyografiler veya Doppler ultrasonografiler yararlıdır.

Elektrofizyolojik nöromonitörleme araçları da kullanılır. Elektrofizyolojik tanı yöntemleri arasında EEG (elektroensefalografik ölçüm) ve EMG (elektromiyografi) yer alır.

Hızlı bir tanı konulması gerektiğinde beyin BT'si kullanılır @ My Ocean studio /AdobeStock

Nörotravmatoloji ve omurga cerrahisi alanında uzmanlaşmış beyin cerrahlarını büyük hastanelerde veya uzmanlaşmış merkezlerde bulabilirsiniz. Bu merkezler, gerekli tanı olanakları (BT, MRG) ve mikrocerrahi müdahaleler için modern cihazlarla donatılmıştır.

Tedavi sonrası bakım, nörolojik tedaviler konusunda uzman personele sahip rehabilitasyon klinikleri tarafından üstlenilir. Alman Nörotravmatoloji ve Klinik Nöro-rehabilitasyon Derneği, bu tıbbi uzmanlık alanını temsil etmektedir.

Merkezi sinir sisteminde travmatik hasarları olan hastalar için, uzun süren tedavilere rağmen prognoz oldukça iyidir.

Gelişmiş tanı yöntemleri, hastalığın ciddiyet derecesinin ve seyrinin daha doğru bir şekilde değerlendirilmesini sağlar. Bir beyin hasarı, uzun vadeli nörolojik bozukluklara yol açabilir ve bu da ayakta bakım veya aile üyelerinin desteğini gerekli kılabilir.