Οι όγκοι μπορούν γενικά να προσβάλλουν και τα δύο φύλα. Η συχνότητά τους αυξάνεται συνεχώς με την πρόοδο της ηλικίας. Υπάρχουν, ωστόσο, και καρκινικές παθήσεις που εμφανίζονται αποκλειστικά στους άνδρες ή στις γυναίκες.
Οι πιο συχνές γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις στις περιοχές μας είναι:
Οι γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις είναι νεοπλασματικές ασθένειες που εμφανίζονται αποκλειστικά στις γυναίκες, καθώς μόνο αυτές διαθέτουν τα όργανα που προσβάλλονται από αυτές.
Ωστόσο, υπάρχει μια εξαίρεση: το καρκίνωμα του μαστού (καρκίνος του μαστού) εμφανίζεται μεν πολύ συχνότερα στις γυναίκες, αλλά και οι άνδρες μπορούν να νοσήσουν από καρκίνο του μαστού.
Τα τελευταία χρόνια, η ιατρική έρευνα στον τομέα των νεοπλασματικών παθήσεων έχει σημειώσει περαιτέρω πρόοδο.
Σήμερα είναι γνωστό ότι δεν υπάρχει το καρκίνωμα του μαστού ή ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας ως μια πάντα ίδια νεοπλασματική οντότητα. Αντίθετα, διαφορετικές γυναίκες νοσούν ατομικά από τον δικό τους, μοναδικό όγκο. Αυτό σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με τη γενετική.
Ορισμένες γυναίκες φέρουν συγκεκριμένα γονίδια-δείκτες, τα οποία αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης γυναικολογικού καρκίνου.
Σε αυτά περιλαμβάνονται, για παράδειγμα, τα γονίδια BRCA-1 και BRCA-2, τα οποία συνεπάγονται μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου σε οικογενειακό επίπεδο. Συνήθως, οι γυναίκες που επηρεάζονται από αυτά τα γονίδια σε μια οικογένεια νοσούν σε πολλές γενιές και, μερικές φορές, πάσχουν από πολλαπλές μορφές γυναικολογικού καρκίνου.
Ο καρκίνος του μαστού είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες @ Sebastian Kaulitzki /AdobeStock
Οι γυναικολογικοί όγκοι εμφανίζονται στις γυναίκες κυρίως στις ακόλουθες περιοχές:
- Μαστός (μάμμα)
- Ωοθήκες
- Μήτρα (τράχηλος, ενδομήτριο)
- Κόλπος (αιδοίο)
Σε πολλές περιπτώσεις, οι γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις είναι τα λεγόμενα καρκινώματα. Πρόκειται ουσιαστικά για κυτταρικές υπερπλασίες που έχουν την προέλευσή τους στα κύτταρα του δέρματος και των βλεννογόνων.
Τα πλακώδη επιθήλια και τα αδενικά επιθηλιακά κύτταρα αποτελούν συνήθως την πηγή των κακοήθων μεταβολών.
Χαρακτηριστικό των καρκινωμάτων είναι η κυρίως λεμφογενής εξάπλωση. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναικολογικοί καρκίνοι συχνά σχηματίζουν δευτερογενείς όγκους (μεταστάσεις) μέσω των λεμφαγγείων και έτσι εξαπλώνονται στον οργανισμό.
Οι ακριβείς αιτίες για πολλές μορφές καρκίνου είναι άγνωστες.
Ως παράγοντες κινδύνου για τις γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις θεωρούνται ωστόσο:
- Γενετική προδιάθεση (ογκογονίδια όπως π.χ. BRCA1/2),
- Ορμονικές αλλαγές κατά την εφηβεία, την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό ή με την έναρξη της εμμηνόπαυσης
- Ανθυγιεινός τρόπος ζωής λόγω κακής διατροφής και έλλειψης σωματικής άσκησης
- Παχυσαρκία
- Περιβαλλοντικές τοξίνες, καθώς και
- η νικοτίνη και το αλκοόλ
Η κατανάλωση αλκοόλ και νικοτίνης αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης γυναικολογικών καρκίνων @ doucefleur/AdobeStock
Ένας ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας κινδύνου – π.χ. για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (καρκίνωμα του τραχήλου) – αποτελούν επίσης οι ιογενείς λοιμώξεις. Εδώ πρέπει να αναφερθεί ειδικότερα η μόλυνση από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) τύπου 16 και 18.
Αυτοί οι ιοί μεταδίδονται, μεταξύ άλλων, σεξουαλικά και μολύνουν κύτταρα του δέρματος και των βλεννογόνων. Σε αυτά τα κύτταρα, οι ιοί μπορούν να εγκατασταθούν μόνιμα.
Ενέχουν υψηλό κίνδυνο να προκαλέσουν κυτταρικές μεταβολές και την ανάπτυξη καρκίνου (καρκινογένεση). Πάνω από το 90 % των καρκινωμάτων του τραχήλου της μήτρας είναι θετικά στον HPV 16/18.
Τα συμπτώματα μιας νεοπλασματικής νόσου εξαρτώνται από τους ακόλουθους παράγοντες:
- Τύπος του όγκου
- Προσβεβλημένο όργανο
- Στάδιο της νόσου
Αρχικά, πολλές από τις γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις είναι εντελώς ασυμπτωματικές. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν αντιλαμβάνονται τίποτα από την ασθένειά τους.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, μπορεί να εμφανιστούν διάφορα συμπτώματα που είναι γενικά χαρακτηριστικά των καρκινικών παθήσεων:
- Πόνος και αίσθημα πίεσης
- Σκληρύνσεις, π.χ. στο στήθος
- Λειτουργικές διαταραχές
- Ελκώσεις
Επίσης, μπορεί να εμφανιστεί μια ανεξήγητη, αλλά σαφώς έντονη απώλεια βάρους σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό θα πρέπει πάντα να αποτελεί προειδοποιητικό σήμα για να επισκεφθείτε έναν γιατρό.
Σε αντίθεση με τους άνδρες, οι γυναίκες συνήθως βρίσκονται υπό την επίβλεψη γυναικολόγου ήδη από την έναρξη της εφηβείας. Εκεί υποβάλλονται σε ετήσιες εξετάσεις πρόωρης διάγνωσης, για παράδειγμα για τον καρκίνο του μαστού (μαστογραφία) ή τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (τεστ Παπανικολάου).
Ιδιαίτερα σημαντική είναι επίσης η τακτική αυτοεξέταση του μαστού.
Πιθανά σημάδια όγκου είναι:
- Σκληρύνσεις
- Εισολκή των θηλών ή
- Θηλές που εκκρίνουν υγρό
Η μαστογραφία είναι η ειδική ακτινογραφική εξέταση του μαστού @ Gorodenkoff /AdobeStock
Τόσο η αυτοεξέταση όσο και οι εξετάσεις έγκαιρης διάγνωσης είναι επίσης σημαντικές για την έγκαιρη διάγνωση των γυναικολογικών καρκίνων.
Όσο νωρίτερα οι γιατροί τις εντοπίζουν και τις θεραπεύουν, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση της νόσου. Οι ειδικοί αναφέρονται σε αυτό το πλαίσιο και στην 5ετή επιβίωση.
Ειδικά για τις νεότερες γυναίκες που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά, σε περίπτωση διάγνωσης καρκίνου είναι σημαντικό να σκεφτούν τη διατήρηση της γονιμότητας. Στην αρχή φαίνεται ότι το μόνο που έχει σημασία είναι η επιβίωση – δεν τίθενται ερωτήματα σχετικά με το δικό τους παιδί.
Ωστόσο, η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία βλάπτουν το γενετικό υλικό των κυττάρων. Μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε μακροπρόθεσμη υπογονιμότητα – ανάλογα με το όργανο που υποβλήθηκε σε ακτινοβολία.
Ως αποτέλεσμα, η επιθυμία για παιδί συχνά δεν μπορεί να εκπληρωθεί. Σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχει η δυνατότητα συλλογής και κατάψυξης ωαρίων πριν από την έναρξη της θεραπείας. Έτσι, οι γυναίκες μπορούν να εκπληρώσουν την επιθυμία τους για παιδί αργότερα στη ζωή τους.
Μελέτες δείχνουν ότι έως και το 76% των γυναικών που έχουν προσβληθεί από γυναικολογικό καρκίνο επιθυμούν να αποκτήσουν ένα παιδί αργότερα στη ζωή τους. Αυτό καταδεικνύει με μεγάλη σαφήνεια τη σημασία που έχει η διατήρηση της γονιμότητας για τις ασθενείς κατά την περίοδο μετά τη θεραπεία.
Η πρόληψη του καρκίνου επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους. Ειδικά όσον αφορά τις γυναικολογικές καρκινικές παθήσεις, υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου.
Σε αυτές περιλαμβάνονται, για παράδειγμα:
- Μια ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή
- Επαρκής σωματική δραστηριότητα και άσκηση
- Διατήρηση φυσιολογικού βάρους (ΔΜΣ < 25 kg/m²) και αποφυγή της παχυσαρκίας
- Εμβολιασμός κατά του HPV
Ένας τρόπος ζωής με υγιεινή διατροφή και άφθονη σωματική άσκηση συμβάλλει στην πρόληψη @ M.studio /AdobeStock
Ο εμβολιασμός κατά του HPV προστατεύει σε ποσοστό άνω του 90% από τη μόλυνση με τους τύπους HPV 16 και 18.
Επιπλέον, μελέτες δείχνουν ότι ο εμβολιασμός κατά του HPV στα κορίτσια μειώνει αποδεδειγμένα τον κίνδυνο εμφάνισης προκαρκινικών αλλοιώσεων του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
Για βέλτιστη προστασία, τα κορίτσια θα πρέπει να εμβολιαστούν πριν εκτεθούν στον πρώτο κίνδυνο μόλυνσης. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή Εμβολιασμών (STIKO) συνιστά τον εμβολιασμό κατά του HPV και για τα δύο φύλα από την ηλικία των 9 ετών ως προληπτικό μέτρο.
