Οι διαταραχές στρες και προσαρμογής αποτελούν αντιδράσεις σε σοβαρά στρεσογόνα γεγονότα και τραυματικές εμπειρίες. Διακρίνουμε την οξεία αντίδραση στο στρες, τη διαταραχή προσαρμογής καθώς και τη μετατραυματική διαταραχή στρες. Επίσης, μετά από ακραίες στρεσογόνες καταστάσεις μπορεί να εμφανιστούν μόνιμες αλλαγές στην προσωπικότητα.
Παρακάτω θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες καθώς και επιλεγμένους ειδικούς για τη θεραπεία των διαταραχών στρες και προσαρμογής.
Οι διαταραχές από σοβαρό στρες προκαλούνται άμεσα από ένα μεμονωμένο σοβαρό στρες (τραύμα), όπως
ή επίσης από παρατεταμένα σοβαρά στρεσογόνα γεγονότα (π.χ. μακροχρόνια σεξουαλική κακοποίηση). Τα συμπτώματα τέτοιων υπερβολικών αντιδράσεων στο στρες μπορεί να ποικίλλουν σημαντικά.
Κατ’ αρχήν, είναι φυσιολογικό τα τραύματα ή τα σοβαρά γεγονότα της ζωής να προκαλούν θλίψη, άγχος, τρόμο, διαταραχές ύπνου κ.λπ. Τέτοιες αντιδράσεις χαρακτηρίζονται ως ψυχικές διαταραχές μόνο όταν
Ως οξεία αντίδραση στο στρες ορίζεται μια συμπτωματολογία που εμφανίζεται στις ώρες αμέσως μετά από ένα τραυματικό γεγονός. Μετά από 48 ώρες το πολύ, υποχωρεί («νευρικό κλονισμό», ψυχικό σοκ).
Εμφανίζονται συναισθήματα εσωτερικής κενότητας, απόγνωσης και άγχους, ενδεχομένως και αυτοκτονικές σκέψεις. Είναι σημαντικό να μην αφήνουμε τους πάσχοντες μόνους και να τους υποστηρίζουμε στη σταθεροποίησή τους («παρέμβαση σε κρίση»).
Στις διαταραχές προσαρμογής εμφανίζονται διάφορα συμπτώματα, όπως άγχος, ανησυχία και ένταση. Προκαλούν έντονη ταλαιπωρία στον πάσχοντα. Οι διαταραχές προσαρμογής ξεκινούν εντός ενός μήνα μετά το συμβάν που τις προκάλεσε και διαρκούν το πολύ μερικούς μήνες.
Τα γεγονότα που τα προκαλούν μπορεί να είναι οξέα περιστατικά, όπως ο θάνατος ή η σοβαρή ασθένεια ενός συγγενή. Μπορεί όμως να πρόκειται και για μακροχρόνιες πιέσεις, π.χ. προβλήματα στο γάμο ή δυσκολίες στον χώρο εργασίας.
Οι διαταραχές προσαρμογής αντιμετωπίζονται κυρίως με ψυχοθεραπεία σε εξωτερικούς ασθενείς. Εκτός από την απαραίτητη παρέμβαση σε κρίση, μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη η υποστήριξη στην επεξεργασία του γεγονότος που προκάλεσε τη διαταραχή. Ενδεχομένως, μπορεί επίσης να συνταγογραφηθεί βραχυπρόθεσμα ένα ηρεμιστικό φάρμακο.
Παράδειγμα περίπτωσης: Διαταραχή προσαρμογής
Μια 34χρονη παντρεμένη μητέρα δύο μικρών παιδιών επισκέπτεται ψυχοθεραπευτή κατόπιν συμβουλής του οικογενειακού της γιατρού. Στην πραγματικότητα, τα τελευταία χρόνια τα πήγαινε αρκετά καλά, μέχρι που πριν από τρεις εβδομάδες ο σύζυγός της της αποκάλυψε ότι γνώρισε μια άλλη σύντροφο μέσω του Διαδικτύου και ότι θέλει να χωρίσει μαζί της. Προς το παρόν ζουν ακόμα στο ίδιο διαμέρισμα σε ξεχωριστά δωμάτια, ενώ εκείνος ψάχνει για νέο σπίτι.
Από τότε που συνέβη αυτό, αισθάνεται απελπισμένη, είναι συχνά ευερέθιστη, έχει έντονο φόβο για το μέλλον, κοιμάται δύσκολα και κλαίει συχνά. Είναι ακόμα σε θέση να ασκεί τη δουλειά της με μερική απασχόληση. Αυτό της προσφέρει μάλιστα κάποια αλλαγή και την αποσπά, όπως και οι συναντήσεις με φίλους. Μόλις όμως επιστρέψει στο διαμέρισμα, όλα τα συμπτώματα επανεμφανίζονται και δεν ξέρει πώς να συνεχίσει.
Η μετατραυματική διαταραχή άγχους (PTBS) εμφανίζεται μετά από εξαιρετικά σοβαρές, καταστροφικές καταστάσεις άγχους, όπως επιθέσεις, βιασμούς ή βασανιστήρια. Ως συμπτώματα εμφανίζονται
Πολλοί πάσχοντες ντρέπονται για όσα έχουν βιώσει και για τη διαταραχή. Γι’ αυτό συχνά αναζητούν ψυχιατρική ή ψυχοθεραπευτική βοήθεια πολύ αργά ή και καθόλου. Συχνά παρατηρείται επίσης κατάχρηση αλκοόλ ή ηρεμιστικών, με σκοπό να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα μόνοι τους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα περίπλοκο πρόβλημα εξάρτησης.
Περίπου το 60 τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού βιώνει κάποιο τραύμα κατά τη διάρκεια της ζωής του. Ωστόσο, μόνο το 5 έως 10 τοις εκατό αναπτύσσει ΔΤΣ. Οι γυναίκες επηρεάζονται περίπου δύο φορές συχνότερα από τους άνδρες. Ανάλογα με το είδος του τραύματος, η πιθανότητα ανάπτυξης ΔΤΣ ποικίλλει σημαντικά:
Η θεραπεία της ΔΤΣ θα πρέπει να γίνεται κυρίως με ψυχοθεραπεία. Αρχικά, όμως, απαιτείται σταθεροποίηση, π.χ. μέσω
.
Στη συνέχεια, είναι συχνά σκόπιμο να αντιμετωπιστεί η τραυματική κατάσταση, αντί να την αποφεύγει κανείς συνεχώς. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω της αναδρομής στο παρελθόν με τη σκέψη, αλλά και μέσω της επίσκεψης στον τόπο του τραυματικού γεγονότος. Η ψυχοθεραπεία μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να συμπληρωθεί με φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά.
Παράδειγμα περίπτωσης: Μετατραυματική διαταραχή άγχους (PTBS)
Μια 24χρονη φοιτήτρια απευθύνεται στο εξωτερικό ιατρείο μιας εξειδικευμένης κλινικής ψυχοσωματικής ιατρικής λόγω έντονου άγχους, διαταραχών ύπνου, ευερεθιστότητας και κακής διάθεσης. Τα συμπτώματα αυτά εμφανίστηκαν πριν από 4 μήνες, όταν, καθώς επέστρεφε στο σπίτι της τη νύχτα, δέχτηκε επίθεση από έναν άγνωστο μπροστά από το διαμέρισμά της. Καθώς κλείδωνε το ποδήλατό της, δέχτηκε ένα ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι. Μετά από αυτό, δεν μπορούσε να θυμηθεί τίποτα μέχρι τη στιγμή, 25 λεπτά αργότερα, που συνήλθε. Το πορτοφόλι της είχε εξαφανιστεί. Υπέστη σοβαρούς τραυματισμούς από το χτύπημα και την επακόλουθη πτώση.
Από τότε δεν έχει ξανααγγίξει το ποδήλατό της, δεν μπορεί να βγει μόνη της έξω μετά το σούρουπο και έχει συνεχείς εφιάλτες. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της ημέρας, το περιστατικό επαναλαμβάνεται συνεχώς σαν ταινία.
Μετά από ιδιαίτερα σοβαρά, μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενα τραύματα, μπορεί να εμφανιστούν και μόνιμες αλλαγές στην προσωπικότητα. Τέτοια γεγονότα είναι, για παράδειγμα,
Ακόμη και μετά το πέρας του κινδύνου, τα άτομα που έχουν πληγεί φοβούνται ότι τα γεγονότα θα μπορούσαν να επαναληφθούν. Είναι εξαιρετικά δύσπιστα απέναντι στο περιβάλλον τους. Οι χρόνιες διαταραχές ύπνου και άλλα σωματικά συμπτώματα είναι συχνές διαταραχές. Ορισμένα από τα άτομα που έχουν πληγεί απομακρύνονται εντελώς από το προηγούμενο κοινωνικό τους περιβάλλον.
