Ο ύπνος, άλλωστε, συγκαταλέγεται στις ζωτικές ανάγκες του ανθρώπου. Οι διαταραχές του ύπνου μπορούν, επομένως, να συνοδεύονται από σοβαρή ταλαιπωρία και να οδηγήσουν σε δευτερογενή προβλήματα, όπως μείωση της απόδοσης και ατυχήματα.
Ωστόσο, οι ποικίλες λειτουργίες του ύπνου είναι μέχρι σήμερα γνωστές μόνο εν μέρει. Εκτός από τη χαλάρωση, πιθανώς συμβάλλει
- τη μάθηση και τη μνήμη,
- το ανοσοποιητικό σύστημα και
- τον μεταβολισμό
.
Γενικά, μπορεί κανείς να διακρίνει μεταξύ διαταραχών ύπνου που οφείλονται σε
- σωματικές αιτίες
- χωρίς σωματική αιτία
Διαταραχές ύπνου χωρίς σωματική αιτία
Όταν τα άτομα, για μεγάλο χρονικό διάστημα και χωρίς οργανικές αιτίες, αντιμετωπίζουν τακτικά τόσο σοβαρά προβλήματα στο να αποκοιμηθούν ή να κοιμηθούν συνεχώς, ώστε η ευεξία και η απόδοσή τους να επιδεινώνονται σημαντικά, μιλάμε για πρωτοπαθή αϋπνία.
Η πρωτοπαθής αϋπνία μπορεί συνήθως να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με συμπεριφορική θεραπεία. Στόχος της είναι η μείωση των παραγόντων που διαταράσσουν τον ύπνο, ώστε να καταστεί δυνατός ο φυσιολογικός ύπνος. Παράγοντες που διαταράσσουν τον ύπνο μπορεί να είναι, για παράδειγμα:
- κατανάλωση καφεΐνης και αλκοόλ,
- βαρύ φαγητό το βράδυ,
- ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Οι διαταραχές του ύπνου μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την καθημερινή ζωή © stokkete | AdobeStock
Παράλληλα, οι ασθενείς μαθαίνουν να διακόπτουν τον φαύλο κύκλο της ανησυχίας για τον κακό ύπνο και να εφαρμόζουν τεχνικές χαλάρωσης. Τα φάρμακα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία.
Η πρωτοπαθής υπερυπνία χαρακτηρίζεται από αυξημένη ανάγκη για ύπνο χωρίς οργανική αιτία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι πάσχοντες νιώθουν συνεχώς κουρασμένοι κατά τη διάρκεια της ημέρας, παρά τον μακρύ νυχτερινό ύπνο, ή αποκοιμούνται συνεχώς. Όπως και η αϋπνία, αντιμετωπίζεται κυρίως ψυχοθεραπευτικά (καλύτερη «υγιεινή ύπνου») και μόνο σε μεμονωμένες περιπτώσεις με διεγερτικά φάρμακα.
Η εμφάνιση περιστασιακών εφιαλτών είναι σχετικά φυσιολογική στην παιδική ηλικία. Στους ενήλικες, συχνά συνδέονται με ιδιαίτερα οδυνηρά γεγονότα της ζωής ή ψυχικές διαταραχές. Σε περίπτωση συχνής εμφάνισης, οι εφιάλτες μπορούν να αντιμετωπιστούν ψυχοθεραπευτικά ή, αν χρειαστεί, και με φαρμακευτική αγωγή.
Μιλάμε για «pavor nocturnus» («νυχτερινό τρόμο») όταν οι πάσχοντες σηκώνονται στο κρεβάτι ή πετάγονται πανικόβλητοι, χωρίς όμως να το θυμούνται αργότερα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν είναι δυνατό να ηρεμηθούν. Το «pavor nocturnus» εμφανίζεται συχνά σε συνδυασμό με τον υπνοβασία (somnambulismus).
Διαταραχές ύπνου με σωματικές αιτίες
Ο κακός ύπνος μπορεί επίσης να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές οργανικές αιτίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται κυρίως σωματικές ασθένειες ή η λήψη φαρμάκων που διαταράσσουν τον ύπνο ή ουσιών που προκαλούν εξάρτηση.
Ασθένειες που μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο είναι, για παράδειγμα,
Επίσης, πολλές ψυχικές διαταραχές, όπως π.χ. η κατάθλιψη, συνοδεύονται συχνά από κακή ποιότητα ύπνου.
Μεταξύ των φαρμάκων και των ουσιών που διαταράσσουν τον ύπνο συγκαταλέγονται, π.χ.,
- οι β-αναστολείς,
- φάρμακα για το άσθμα,
- ορμονικά σκευάσματα,
- ορισμένα αντιβιοτικά,
- καφεΐνη,
- νικοτίνη και
- το αλκοόλ.
Στο λεγόμενο σύνδρομο άπνοιας ύπνου (SAS) παρατηρούνται διακοπές της αναπνοής διάρκειας 10 έως 60 δευτερολέπτων κατά τη διάρκεια του ύπνου. Οι πάσχοντες ροχαλίζουν δυνατά και ακανόνιστα. Η άπνοια ύπνου μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακά προβλήματα.
Παράγοντες κινδύνου για το SAS είναι
Γι' αυτό, ως θεραπευτικά μέτρα συνιστώνται η απώλεια βάρους και η αποχή από το αλκοόλ και τη νικοτίνη. Σε σοβαρές περιπτώσεις, εφαρμόζεται μια ειδική μέθοδος τεχνητής αναπνοής (CPAP).
Στην ναρκοληψία εμφανίζονται κόπωση και κρίσεις ύπνου. Άλλα συμπτώματα είναι
- επίσης η κρίσιμη μυϊκή χαλάρωση,
- έντονες αισθητηριακές αντιλήψεις κατά τον ύπνο, καθώς και
- ένα είδος βραχυπρόθεσμης παράλυσης μετά το ξύπνημα.
Το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών («Restless Legs Syndrome») εκδηλώνεται με νυχτερινές
- δυσάρεστες αισθήσεις,
- πόνο και
- έντονη ανάγκη για κίνηση στα πόδια.
Συχνά χρειάζεται πολύς χρόνος μέχρι να αναγνωριστεί ως σοβαρή διαταραχή. Το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών μπορεί συχνά να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με φαρμακευτική αγωγή.
Σε περίπτωση διαταραχών ύπνου, πρέπει πρώτα να καταγραφεί με ακρίβεια ο τύπος της διαταραχής και οι συνοδευτικές συνθήκες. Οι πάσχοντες θα πρέπει να καταγράφουν τα σχετικά γεγονότα:
- Ώρες ύπνου
- Διάρκεια ύπνου
- Καθημερινή κόπωση
- Νυχτερινές ανησυχίες
- Υπνός κατά τη διάρκεια της ημέρας
- Χρόνος που περνάει στο κρεβάτι
- Δραστηριότητες το βράδυ
- Θόρυβος και φως στην κρεβατοκάμαρα κ.λπ.
Επίσης, είναι σημαντική η καταγραφή τυχόν μεταβολών στον ύπνο, π.χ. λόγω βάρδιας εργασίας. Σε αυτά προστίθενται η χρήση ναρκωτικών και φαρμάκων, καθώς και η συνολική ψυχική κατάσταση και τα εσωτερικά ευρήματα.
Για να αποκτηθεί μια λεπτομερής εικόνα, συνιστάται συχνά η τήρηση ημερολογίου ύπνου, στο οποίο ο ασθενής καταγράφει τις ώρες ύπνου του. Συχνά, μετά την πρώτη εξέταση δεν είναι δυνατό να εξαχθεί συμπέρασμα σχετικά με την αιτία. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εξέταση στο λεγόμενο εργαστήριο ύπνου, προκειμένου να εντοπιστούν άλλες αιτίες της διαταραχής ύπνου.
Η σημαντικότερη θεραπεία για τις διαταραχές ύπνου χωρίς σωματική αιτία είναι η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία. Μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά ως σύντομο ομαδικό πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό, οι πάσχοντες λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τον φυσιολογικό ύπνο και τις ευνοϊκές συνήθειες ύπνου («υγιεινή ύπνου») και μαθαίνουν τεχνικές χαλάρωσης.
Στην υγιεινή ύπνου περιλαμβάνονται, για παράδειγμα,
- τακτικές νυχτερινές ώρες ύπνου διάρκειας έως 8 ωρών,
- η αποφυγή του μεσημεριανού ύπνου και του ύπνου μπροστά στην τηλεόραση,
- η αποφυγή της καφεΐνης, του αλκοόλ και των βαριών γευμάτων μετά τις 16:00, καθώς και
- τακτική άσκηση κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Οι ασθενείς
- πρέπει να πηγαίνουν για ύπνο μόνο όταν νιώθουν έντονη κόπωση,
- δεν πρέπει να κοιτάζουν το ρολόι τη νύχτα και
- αν μείνουν ξύπνιοι για πολύ ώρα τη νύχτα, δεν πρέπει να μένουν στο κρεβάτι σκεπτόμενοι, αλλά να σηκωθούν και να διαβάσουν κάτι ή να κάνουν κάτι παρόμοιο.
Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις θα πρέπει να χορηγούνται επιπλέον φάρμακα. Τα φυτικά σκευάσματα, όπως η βαλδιάνη ή το τσάι λυκίσκου, θα πρέπει να αποτελούν την πρώτη επιλογή. Σε λίγες περιπτώσεις, η χρήση άλλων ψυχοφαρμάκων είναι σκόπιμη. Για τις διαταραχές ύπνου με σωματικές αιτίες, υπάρχουν ειδικές φαρμακευτικές και άλλες θεραπευτικές μέθοδοι.
Πολλοί άνθρωποι με διαταραχές ύπνου υποφέρουν μόνιμα από κόπωση, προβλήματα συγκέντρωσης και σημαντική υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Όσοι κοιμούνται άσχημα ή έχουν προβλήματα να αποκοιμηθούν ή να διατηρήσουν τον ύπνο τους, θα πρέπει να διερευνήσουν έγκαιρα τις αιτίες της διαταραχής ύπνου.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι διαταραχών ύπνου, οι οποίοι μπορεί να έχουν τόσο ψυχολογικές όσο και οργανικές αιτίες. Οι χρόνιες διαταραχές ύπνου συχνά οφείλονται στο άγχος, σε διαταραχές της αναπνοής κατά τον ύπνο, σε σωματικές παθήσεις ή στη λήψη φαρμάκων. Επίσης, ο ανήσυχος ύπνος και η έλλειψη επαρκούς ύπνου μπορούν να προκαλέσουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία.
Η Γερμανική Εταιρεία Έρευνας του Ύπνου καθώς και η Εταιρεία Έρευνας και Ιατρικής του Ύπνου συνιστούν τη στοχευμένη διάγνωση και θεραπεία των διαταραχών ύπνου, προκειμένου να ανακτήσετε έναν αναζωογονητικό ύπνο. Βάση για αυτό αποτελεί, μεταξύ άλλων, η κατευθυντήρια οδηγία S3 για τον μη αναζωογονητικό ύπνο. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υποψία υπνικής άπνοιας ή άλλων διαταραχών της αναπνοής κατά τον ύπνο, μπορεί να είναι σκόπιμη η εξέταση σε εργαστήριο ύπνου. Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία θεωρείται σήμερα ιδιαίτερα αποτελεσματική για την προώθηση ενός καλύτερου ύπνου και ενός φυσιολογικού ρυθμού ύπνου.
Δεδομένου ότι οι διαταραχές του ύπνου μπορούν να προκαλέσουν μείωση της απόδοσης και της υγείας, οι πάσχοντες θα πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις πολλές αιτίες και να αναζητούν έγκαιρη θεραπεία.
Τι είναι η διαταραχή ύπνου;
Η διαταραχή ύπνου περιγράφει επίμονα προβλήματα με τον ύπνο, τα οποία επηρεάζουν την κατάκλιση, τη συνεχή ύπνο ή έναν αναζωογονητικό ύπνο. Μεταξύ των συχνότερων μορφών διαταραχών ύπνου συγκαταλέγονται η αϋπνία, η άπνοια ύπνου και η αϋπνία. Πολλοί άνθρωποι με διαταραχές ύπνου αισθάνονται εξαντλημένοι κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Ποιες είναι οι αιτίες των διαταραχών ύπνου;
Τα προβλήματα ύπνου προκύπτουν συχνά από άγχος, ψυχικές διαταραχές, διαταραχές άγχους ή σωματικές παθήσεις. Επίσης, η καφεΐνη, η εργασία σε βάρδιες, τα φάρμακα ή ένας διαταραγμένος ρυθμός ύπνου-αφύπνισης μπορούν να διαταράξουν τον ύπνο. Επιπλέον, οι συνήθειες ύπνου και η υγιεινή ύπνου διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.
Πότε πρέπει να επισκεφτεί κανείς γιατρό λόγω προβλημάτων ύπνου;
Όταν η διαταραχή ύπνου γίνεται χρόνια, μειώνεται η απόδοση ή εμφανίζονται νυχτερινά συμπτώματα, θα πρέπει να αναζητηθεί ιατρική βοήθεια. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ροχαλητού, άπνοιας ύπνου, ναρκοληψίας ή συνδρόμου ανήσυχων ποδιών, μπορεί να είναι σκόπιμη η εξέταση σε εργαστήριο ύπνου. Επίσης, η παρατεταμένη έλλειψη ύπνου πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Πώς αντιμετωπίζονται οι διαταραχές του ύπνου;
Η θεραπεία των διαταραχών του ύπνου εξαρτάται από την αιτία και το είδος της πάθησης. Συχνά βοηθούν η υγιεινή του ύπνου, η συμπεριφορική θεραπεία ή η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται υπνωτικά φάρμακα, φυτικά σκευάσματα όπως η βαλδιάνη ή άλλα φάρμακα.
Πώς μπορεί κανείς να βελτιώσει τον ύπνο του;
Για καλύτερο ύπνο, βοηθούν ο σταθερός ρυθμός ύπνου, η τακτική ώρα ύπνου και η αποφυγή της καφεΐνης το βράδυ. Επιπλέον, ένα ήσυχο περιβάλλον ύπνου, επαρκής διάρκεια ύπνου και χαλάρωση πριν τον ύπνο προάγουν έναν υγιή ύπνο. Με αυτόν τον τρόπο, τα προβλήματα ύπνου συχνά μειώνονται σημαντικά.
