Μια οξεία αντίδραση στο στρες εμφανίζεται ταυτόχρονα με την κρίσιμη κατάσταση και υποχωρεί μετά από λίγες ημέρες. Τα άτομα που πάσχουν φαίνονται ζαλισμένα, αποπροσανατολισμένα και απομονώνονται. Αντιλαμβάνονται το συμβάν ως εξωπραγματικό. Αυτό παρατηρείται, για παράδειγμα, στους κατοίκους κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς σε σπίτι.
Αντίθετα, τα πρώτα συμπτώματα της ΔΤΣ εμφανίζονται λίγες ημέρες ή ακόμη και χρόνια αργότερα. Μετά από μια τραυματική εμπειρία, περίπου το 10% των ατόμων που έχουν πληγεί εμφανίζει ΔΤΣ.
Μεταξύ των τυπικών συμπτωμάτων συγκαταλέγονται:
- η αποφυγή και η καταστολή της τραυματικής εμπειρίας
- ερεθιστική συμπεριφορά, νευρικότητα και άγχος
- η εμφάνιση αναμνήσεων από το τραύμα, το οποίο βιώνεται εκ νέου
- η απώλεια προηγούμενων ενδιαφερόντων και συναισθημάτων
- υπερβολική ευερεθιστότητα
- Δυσκολίες συγκέντρωσης
- Τρέμουλο
- Διαταραχές ύπνου
- Συναισθηματική απάθεια
Στις αναμνήσεις του, ο πάσχων βιώνει ξανά και ξανά το ψυχικό στρες. Αυτό εκδηλώνεται με τη μορφή αναδρομών στο παρελθόν (flashbacks). Κατά τη διάρκεια αυτών, ο ασθενής αισθάνεται σαν να βιώνει ξανά την τραυματική κατάσταση.
Ορισμένες καταστάσεις στις αναμνήσεις του μπορούν να του προκαλέσουν έντονο άγχος. Επίσης, οι έντονοι εφιάλτες δεν είναι σπάνιοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα άτομα που πάσχουν πιστεύουν ότι φέρουν οι ίδιοι την ευθύνη για όσα έζησαν.
Άλλοι ασθενείς παρουσιάζουν σωματικές διαταραχές. Αυτό σημαίνει ότι εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα για τα οποία δεν μπορεί να βρεθεί καμία οργανική αιτία. Στη χειρότερη περίπτωση, τα άτομα με PTSD προβαίνουν ακόμη και σε απόπειρες αυτοκτονίας (αυτοκτονική συμπεριφορά).
Τα παιδιά με μετατραυματική διαταραχή άγχους εμφανίζουν συχνά συμπεριφορικές ανωμαλίες, όπως επιθετική συμπεριφορά. Ορισμένα παιδιά αναπαριστούν επίσης επανειλημμένα το περιστατικό που βίωσαν.
Η μετατραυματική διαταραχή άγχους καταγράφεται στην ICD-10 (κατάλογος διαγνώσεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας) στην ενότητα F43.- Αντιδράσεις σε σοβαρές καταστάσεις άγχους και διαταραχές προσαρμογής, ενώ η ίδια η διαταραχή κωδικοποιείται με τον αριθμό F43.1.
Η διάγνωση F43.1 τίθεται όταν
- τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από ένα μήνα και
- ο πάσχων δεν μπορεί πλέον να διαχειριστεί την καθημερινότητά του εξαιτίας αυτών.
Εάν τα συμπτώματα διαρκούν περισσότερο από τρεις μήνες, η ιατρική κάνει λόγο για χρόνια ΔΤΣ. Το «χρόνια» σημαίνει «μακροχρόνια» και όχι ότι η ασθένεια είναι ανίατη.
Ως τραυματικές εμπειρίες θεωρούνται:
- Φυσικές καταστροφές
- Πυρκαγιές
- Βίωση βίας
- Εμπειρίες πολέμου
- Ομηρία
- Σοβαρή σωματική ασθένεια (καρκίνος, εγκεφαλικό επεισόδιο)
- Ατυχήματα (π.χ. σοβαρό τροχαίο ατύχημα, χημικό ατύχημα)
Ο ασθενής δεν χρειάζεται απαραίτητα να έχει πληγεί ο ίδιος από το ατύχημα. Ακόμη και η παρακολούθηση μιας καταστροφής (π.χ. παιδί που καίγεται μέσα σε αυτοκίνητο που έχει υποστεί ατύχημα) μπορεί να οδηγήσει σε PTSD.
Οι εμπειρίες πολέμου οδηγούν σε PTSD πολλούς στρατιώτες © Photographee.eu | AdobeStock
Το ψυχικό άγχος συνίσταται σε
- έντονη αίσθηση ανικανότητας,
- τρόμου και
- αίσθημα υπαρξιακής απειλής.
Η εμπειρία αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση την αντίληψη του εαυτού και του κόσμου.
Οι αιτίες της μετατραυματικής διαταραχής άγχους είναι ποικίλες και διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο της νόσου εξηγεί καλύτερα την εξέλιξή της.
Οι βιολογικοί παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο να εμφανιστεί PTSD μετά από ένα πολύ οδυνηρό συμβάν. Σε αυτούς συγκαταλέγεται, για παράδειγμα, μια συγγενής ευπάθεια. Οι γυναίκες νοσούν συχνότερα από τους άνδρες, ενώ οι νέοι συχνότερα από τους ηλικιωμένους.
Ως ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται τα άτομα με γενικά μειωμένη ψυχική αντοχή. Αυτή μπορεί να είναι κληρονομική ή να έχει προκληθεί από τραύματα του παρελθόντος. Προϋπάρχουσες ψυχικές διαταραχές όπως
αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Κοινωνικοί παράγοντες, όπως το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και η έλλειψη αξιόπιστων σχέσεων, θεωρούνται επίσης παράγοντες κινδύνου.
Για τη θεραπεία της μετατραυματικής διαταραχής άγχους υπάρχει μια επίσημη σύσταση, η κατευθυντήρια γραμμή S3 των ειδικών εταιρειών της AWMF. Σύμφωνα με αυτή, η θεραπεία πρέπει να αναλαμβάνεται από ψυχοθεραπευτή ή ειδικό ιατρό με εμπειρία στη θεραπεία τραυμάτων. Λόγω λανθασμένων θεραπευτικών μέτρων, υπάρχει ο κίνδυνος επιδείνωσης της ΔΤΣ.
Το πρώτο βήμα είναι να προσφερθεί στον πάσχοντα – στο μέτρο του δυνατού – ένα ασφαλές περιβάλλον.
Η περαιτέρω θεραπεία συνίσταται κυρίως σε ψυχοθεραπεία. Ο πάσχων ενημερώνεται για τη νόσο και τα συμπτώματά της. Βασικά, στόχος της θεραπείας είναι η στοχευμένη και σταδιακή επεξεργασία των τραυματικών εμπειριών.
Για τον σκοπό αυτό, ο πάσχων πρέπει να είναι αρκετά σταθερός. Για τον λόγο αυτό, αρχικά δίνεται έμφαση στη διαχείριση των δύσκολων συναισθημάτων (ρύθμιση των συναισθημάτων). Επιπλέον, ο θεραπευτής διερευνά πιθανές αυτοκτονικές τάσεις.
Τα φάρμακα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην επιτυχία της θεραπείας. Ως μοναδική θεραπεία, όμως, δεν είναι αποτελεσματικά. Οι ασθενείς λαμβάνουν ένα αντικαταθλιπτικό, το οποίο τους βοηθά να γίνουν πιο σταθεροί και να επεξεργαστούν το τραύμα.
Ορισμένοι ασθενείς θεωρούν χρήσιμο να ανταλλάσσουν εμπειρίες με άλλους πάσχοντες σε μια ομάδα αυτοβοήθειας. Η συμμετοχή πρέπει να είναι εθελοντική. Κατά την επιλογή μιας ομάδας, θα πρέπει να προσέξετε ώστε αυτή να συνοδεύεται από επαγγελματίες. Πληροφορίες σχετικά με το θέμα της αυτοβοήθειας και των συγγενών παρέχει το Γερμανικό Ινστιτούτο Ψυχοτραυματολογίας στον ιστότοπό του.
Για πολύ καιρό, η επιστήμη επικεντρώθηκε στις αρνητικές συνέπειες των ψυχικών διαταραχών. Ρωτούσαν, για παράδειγμα: Πώς προκύπτει το PTSD; Ποια δυναμική κρύβεται πίσω από τη διαταραχή; Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Ένα φαινόμενο βρέθηκε μόλις πρόσφατα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των επιστημόνων: η μετατραυματική ανάπτυξη. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η πλειοψηφία των ατόμων που έχουν υποστεί τραύμα βγαίνει από αυτό πιο ώριμη.
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα:
- Μου αρέσει ο εαυτός μου περισσότερο από πριν.
- Συνειδητοποίησα πόσο πολύτιμη είναι η ζωή.
- Η αυτοπεποίθησή μου έχει αυξηθεί.
- Διατηρώ στενές και εμπιστευτικές σχέσεις.
- Εγώ αποφασίζω για τη ζωή μου.
- Είμαι ανοιχτός σε νέες εμπειρίες και προκλήσεις.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Τα ψυχικά τραύματα αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και μπορούν να έχουν σοβαρές συνέπειες. Η σύγχρονη ιατρική διαθέτει αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για να βοηθήσει τα άτομα που πάσχουν από μετατραυματικό στρες.
Επιπλέον, τα πιο πρόσφατα ερευνητικά αποτελέσματα δείχνουν ότι η βίωση μιας καταστροφής συνεπάγεται επίσης μαθησιακά οφέλη για τη μετέπειτα ζωή και ότι οι πληγέντες βγαίνουν ενισχυμένοι από την κρίση.
Από αυτή τη γνώση επωφελούνται και τα υγιή άτομα.
