Zator tętniczy to zasadniczo ogólnoustrojowa choroba naczyń tętniczych. W wyniku miażdżycy z czasem dochodzi najpierw do zwężenia tętnicy, a ostatecznie do całkowitego zatoru naczynia.
Powoduje to niedostateczne ukrwienie tętnicze bogatą w tlen krwią, co prowadzi do niedotlenienia tkanek. Typowymi obrazami klinicznymi tej choroby są obwodowa choroba niedokrwienna kończyn dolnych (pAVK) lub choroba wieńcowa serca.
Natomiast w przypadku ostrego niedrożności tętnicy dopływ krwi do tkanek zasilanych przez daną tętnicę zostaje przerwany, co grozi niedotlenieniem i uszkodzeniami. Znane są na przykład zawał serca, w którym dochodzi do niedrożności tętnic wieńcowych serca, lub udar mózgu, w którym zablokowane jest naczynie mózgowe.
Przyczyną takich ostrych zdarzeń są zazwyczaj skrzepy krwi (tromby), które mogą np. pochodzić z zakrzepicy żył głębokich nóg lub, w przypadku zaburzeń rytmu serca (np. migotanie przedsionków), a następnie mogą wywołać np. udar mózgu, zawał serca lub zatorowość płucną poprzez zablokowanie tętnicy. Te trzy zdarzenia stanowią zagrożenie dla życia.
Ilustracja niedrożności naczynia © pankajstock123 #63446706 | AdobeStock
Często dotyczy to tętnic nóg – lekarze mówią wtedy o tzw. chorobie niedokrwiennej kończyn dolnych, w skrócie pAVK. Charakterystycznym objawem pAVK jest ostry ból w dotkniętej chorobą nodze po pokonaniu stosunkowo krótkiego dystansu (= ból wysiłkowy) oraz pozorne ustąpienie bólu po pewnym czasie odpoczynku. Objawy te nadały chorobie jej potoczną nazwę – choroba witrynowa – ponieważ podobnie jak podczas spaceru wzdłuż witryn sklepowych, krótkie odcinki drogi przerywane są licznymi przerwami na odpoczynek.
Ponadto choroba może dotyczyć tętnic serca (= tętnic wieńcowych) i prowadzić do objawów „ucisku w klatce piersiowej” (= choroby wieńcowej serca).
Poza tym występują również choroby związane z niedrożnością tętnic w okolicy mózgu, oczu oraz nerek (= zwężenie tętnic nerkowych).
Początkowo niedrożność tętnic powoduje bardzo niewiele objawów, które najczęściej pojawiają się w sytuacjach wysiłkowych. Na przykład w przypadku pAVK pojawia się ból wysiłkowy, w przypadku choroby wieńcowej serca „ucisk w klatce piersiowej” (= dławica piersiowa) z dusznością i bólem, a w przypadku niedrożności tętnic nerkowych zwykle wzrasta ciśnienie krwi.
Te powoli postępujące choroby niedrożnościowe należy jednak odróżnić od ostrej niedrożności tętnic, która stanowi stan nagły. Prowadzi ona do silnego bólu nóg, braku tętna poniżej miejsca niedrożności oraz bladości skóry.
Z kolei zawał serca charakteryzuje się bólem, uczuciem lęku i dusznością. W przypadku udaru mózgu, w zależności od dotkniętego obszaru mózgu, występują objawy niedomagania, takie jak np. zaburzenia mowy, porażenie twarzy i ciała, zawroty głowy oraz silne bóle głowy.
Pierwsze wskazówki dotyczące niedrożności tętnic lekarze uzyskują na podstawie wywiadu i badania fizykalnego pacjentów, o ile wykazują oni już objawy, takie jak duszności, bóle wysiłkowe lub ucisk w klatce piersiowej. Kolejnym krokiem jest następnie obrazowanie, w którym stosuje się przede wszystkim ultrasonografię i ultrasonografię dopplerowską, aby uwidocznić przepływ krwi w tętnicach.
W przypadku podejrzenia zajęcia naczyń wieńcowych lub zaburzeń rytmu serca wykonuje się elektrokardiogram (w skrócie: EKG). Angiografia, rezonans magnetyczny (MR) i tomografia komputerowa (CT) umożliwiają ponadto kompleksowe obrazowanie, np. mózgu lub serca.
Podczas gdy postępującą chorobę niedokrwienną można zazwyczaj spowolnić poprzez zwiększenie aktywności fizycznej, bardziej świadome odżywianie oraz rezygnację z nikotyny i alkoholu, grożące całkowite lub już ostre zamknięcie tętnicy wymaga hospitalizacji w szpitalu.
Chodzi tu przede wszystkim o jak najszybsze usunięcie niedrożności tętnicy, aby przywrócić dopływ krwi do tkanki lub narządu. Leczenie farmakologiczne polega zazwyczaj na heparynizacji, tzn. próbie udrożnienia naczyń za pomocą leków przeciwzakrzepowych.
W przypadku wysokiego ryzyka zawału serca, np. w przypadku choroby wieńcowej, lekarze próbują założyć stenty, aby poszerzyć tętnice i utrzymać je w stanie drożności, lub wykonują tzw. operację pomostowania.
Po lewej stronie grożące zamknięcie naczynia, po prawej poszerzenie za pomocą stentu © crevis #89836026 | AdobeStock
W przypadku tej ostatniej operacji zamknięty odcinek tętnicy jest wyłączany za pomocą kilku „obwodów obejściowych”, co pozwala skierować przepływ krwi do mięśnia sercowego nowymi drogami. Jednak bez późniejszej zmiany diety i większej aktywności fizycznej w codziennym życiu choroba niedokrwienna kończyn z czasem zablokuje również te pomosty.
Choroby naczyniowe, takie jak choroba niedokrwienna kończyn dolnych, są leczone przez specjalistów z zakresu medycyny wewnętrznej, kardiologii i/lub angiologii (medycyny naczyniowej).
Czym jest niedrożność tętnic?
Zator tętniczy to całkowite lub częściowe zamknięcie tętnicy, co powoduje przerwanie przepływu krwi. W przypadku ostrego zatoru tętniczego nagle dochodzi do niedokrwienia dotkniętej kończyny. Obraz kliniczny należy do poważnych zaburzeń krążenia i wymaga szybkiego leczenia.
Jakie są przyczyny ostrego niedrożności tętnicy?
Najczęstszą przyczyną ostrego niedrożności tętnicy jest zator spowodowany skrzepem krwi. Inne ważne przyczyny to zakrzepica, miażdżyca i choroba niedokrwienna kończyn dolnych. Migotanie przedsionków sprzyja tworzeniu się skrzepów, które wraz z przepływem krwi mogą dostać się do naczynia i spowodować nagłe zamknięcie.
Jakie objawy występują w przypadku niedrożności tętnicy?
Typowe dolegliwości pojawiają się nagle i obejmują silny ból, bladość, uczucie zimna oraz zmniejszone ukrwienie dotkniętej kończyny. W zależności od lokalizacji niedrożności mogą pojawić się dodatkowe objawy, takie jak zaburzenia czucia lub ograniczenia ruchowe. Lokalizacja niedrożności tętnicy często decyduje o tym, jak nasilone są dolegliwości.
Jak leczy się niedrożność tętnicy?
Leczenie zależy od przyczyny, lokalizacji niedrożności oraz stanu dotkniętej kończyny. Oprócz leczenia farmakologicznego stosuje się zabiegi cewnikowe, trombektomię aspiracyjną, trombektomię Fogarty'ego lub operację pomostowania. Celem jest szybkie usunięcie skrzepu i ponowne otwarcie zablokowanej tętnicy. Największe szanse na powodzenie terapii są szczególnie w ciągu pierwszych sześciu godzin, najpóźniej do 12 godzin.
Jakie mogą być konsekwencje nieleczonego zamknięcia tętnicy?
Jeśli ostra niedrożność tętnic obwodowych nie zostanie leczona, dotknięta nią tkanka może obumrzeć z powodu braku ukrwienia. W ciężkich przypadkach grozi to uszkodzeniem, wstrząsem, a nawet amputacją dotkniętej kończyny. Dlatego wczesna diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie dla uniknięcia niedrożności naczyń i zachowania funkcji kończyny.
