Zwężenie tętnicy szyjnej – ryzyko udaru mózgu

Zwężenie tętnicy szyjnej to zwężenie tętnicy szyjnej (arteria carotis), która odgrywa kluczową rolę w ukrwieniu mózgu. Jeśli przepływ krwi jest ograniczony przez złogi na ściankach naczyń – najczęściej w wyniku miażdżycy – znacznie wzrasta ryzyko niedokrwienia mózgu, a tym samym udaru mózgu. W Niemczech zwężenie tętnicy szyjnej należy do najczęstszych chorób naczyniowych u osób starszych. Podczas gdy bezobjawowe zwężenie tętnicy szyjnej często wykrywa się przypadkowo, zwężenie objawowe może objawiać się zaburzeniami widzenia, zawrotami głowy lub krótkotrwałymi zaburzeniami neurologicznymi. Leczenie zależy od stopnia zwężenia i obejmuje zarówno terapię farmakologiczną, jak i zabiegi chirurgiczne, takie jak implantacja stentu lub otwarte poszerzenie tętnicy szyjnej.

W medycynie termin „stenoza” oznacza zwężenie narządu jamistego, na przykład naczyń krwionośnych lub kanału kręgowego. W przypadku zwężenia tętnicy szyjnej (arteria carotis, carotis) lub odchodzących od niej naczyń lekarze mówią o stenozie tętnicy szyjnej.

Tętnica szyjna zaopatruje mózg w krew bogatą w tlen. W przypadku zwężenia tętnicy szyjnej dochodzi do niedotlenienia mózgu, co w ostateczności grozi zagrażającym życiu udarem mózgu.

Stenoza tętnicy szyjnej oznacza zwężenie tętnicy szyjnej @ songkram /AdobeStock

Przyczyny zwężenia tętnicy szyjnej

Najczęstszą przyczyną zwężenia jest miażdżyca („zwapnienie tętnic”). W jej wyniku na wewnętrznych ściankach naczynia stopniowo odkładają się

tkanka łączna, skrzepy (zakrzepy krwi), tłuszcze we krwi i/lub wapń. Powodują one zwężenie przekroju naczynia.

Powstawaniu zwężenia tętnicy szyjnej mogą sprzyjać następujące czynniki:

• Zbyt wysokie ciśnienie krwi
• podwyższony poziom lipidów we krwi
• palenie tytoniu oraz
• Podeszły wiek
• inne schorzenia (np. zapalenie naczyń)

Objawy i powikłania zwężenia tętnicy szyjnej

Zwężenie tętnicy szyjnej może prowadzić do zatorowości (zablokowania naczynia krwionośnego) lub niedokrwienia. Powoduje to niedostateczne dotlenienie mózgu.

Zwężenie tętnicy szyjnej może pozostawać niezauważone przez długi czas.

Może jednak również prowadzić do zaburzeń neurologicznych, takich jak:

• zaburzenia widzenia i mowy lub
• paraliż nóg i rąk

Czasami mogą również wystąpić następujące objawy:

• podwójne widzenie
• silne bóle głowy lub
• zawroty głowy

Objawy te są sygnałami ostrzegawczymi zbliżającego się udaru mózgu, który powoduje trwałe uszkodzenie mózgu. Koniecznie należy zgłosić się do lekarza w celu ustalenia przyczyny tych objawów.

Oprócz udaru mogą wystąpić również inne powikłania:

• przemijające ataki niedokrwienne (TIA, przejściowe zaburzenia neurologiczne) oraz
• amaurosis fugax (przejściowe zaburzenia widzenia)

Rozpoznanie zwężenia tętnicy szyjnej

Objawy mogą już stanowić pierwszą wskazówkę co do zwężenia tętnicy szyjnej. To wstępne podejrzenie można potwierdzić poprzez badanie tętnicy szyjnej za pomocą ultrasonografii (kolorowej ultrasonografii dopplerowskiej).

Sonografia dopplerowska to bezbolesna metoda badania, która mierzy prędkość i kierunek przepływu krwi @ Pepermpron /AdobeStock

Dzięki temu badaniu ultrasonograficznemu lekarz może ocenić zwężenia w naczyniach. Jest ono całkowicie bezbolesne i bezpieczne dla pacjenta.

Lekarz uzyskuje dodatkowe informacje za pomocą następujących metod:

• rezonans magnetyczny (MR) oraz
• angiografii tomografii komputerowej (angiografii TK)

Metody te są często stosowane w celu zaplanowania odpowiedniej terapii.

Leczenie zwężenia tętnicy szyjnej

W leczeniu zwężenia tętnicy szyjnej dostępne są trzy opcje.

• Leczenie farmakologiczne

Warunkiem zastosowania leczenia farmakologicznego zwężenia tętnicy szyjnej jest brak dolegliwości. Leczenie farmakologiczne ma na celu zmniejszenie czynników ryzyka (np. nadciśnienia tętniczego) oraz ryzyka powikłań (np. udaru mózgu).

• Operacja otwarta

Podczas operacji otwartej lekarze chirurgicznie usuwają zwężenia tętnicy szyjnej. Przykładem jest uznana tromboendarterektomia tętnicy szyjnej. 

Wykonują ją specjaliści chirurgii naczyniowej. W ramach tej operacji lekarze otwierają tętnicę szyjną i usuwają zwężenia.

• Wszczepienie stentu

Wszczepienie stentu odbywa się metodą wewnątrznaczyniową: specjaliści rozszerzają zwężenie w ramach zabiegu minimalnie inwazyjnego. W tym celu stosuje się cewnik balonowy. Następnie wszczepiają stent (podparcie naczyniowe), który ma utrzymać zwężenie w stanie otwartym.

Którzy lekarze specjaliści i kliniki specjalistyczne leczą zwężenie tętnicy szyjnej?

Specjalistami w zakresie zwężenia tętnicy szyjnej są zazwyczaj:

• chirurdzy naczyniowi (specjaliści chorób naczyniowych) lub
• neurolodzy (specjaliści chorób mózgu i układu nerwowego)

Dalsze badania są przeprowadzane przez specjalistów z zakresu radiologii lub medycyny nuklearnej. Ewentualne operacje wykonują specjaliści z zakresu chirurgii naczyniowej.

Placówki specjalizujące się w leczeniu zwężeń tętnic szyjnych to kliniki chirurgii naczyniowej lub medycyny naczyniowej, neurologii i angiologii.

FAQ Często zadawane pytania dotyczące zwężenia tętnicy szyjnej

Jakie są główne przyczyny zwężenia tętnicy szyjnej?
Najważniejszymi przyczynami zwężenia tętnicy szyjnej są złogi (blaszki) z wapnia, tłuszczów i tkanki łącznej, które z czasem tworzą się na ścianie tętnicy szyjnej. To zwapnienie prowadzi do postępującego zwężenia tętnicy, zwłaszcza tętnicy szyjnej wewnętrznej i wspólnej. Czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie, palenie tytoniu, cukrzyca, podwyższony poziom lipidów we krwi oraz niezdrowy tryb życia sprzyjają powstawaniu tych zwężeń. Wczesna diagnostyka jest ważna, aby spowolnić postęp choroby i zmniejszyć ryzyko udaru mózgu.

Kiedy konieczna jest interwencja w przypadku zwężenia tętnicy szyjnej?
W przypadku objawowego zwężenia tętnicy szyjnej zabieg chirurgiczny jest zazwyczaj nieunikniony, zwłaszcza gdy zwężenie jest bardzo wyraźne. Typowe objawy, takie jak zaburzenia widzenia, zawroty głowy lub krótkotrwałe objawy porażenia, wskazują na niedokrwienie mózgu. W takich przypadkach specjaliści chirurgii naczyniowej zalecają leczenie zwężenia tętnicy szyjnej poprzez operacyjne usunięcie blaszki miażdżycowej (trombendarteriektomia) lub wszczepienie stentu. U pacjentów bezobjawowych często wystarcza zachowawcza terapia farmakologiczna, aby kontrolować ryzyko udaru mózgu.

Jak przebiega operacja tętnicy szyjnej?
Zabieg chirurgiczny odbywa się zazwyczaj w znieczuleniu ogólnym lub – w przypadku niektórych procedur – w znieczuleniu miejscowym. Podczas zabiegu lekarze otwierają dotkniętą tętnicę, usuwają złogi płytki nazębnej i w razie potrzeby stabilizują ścianę naczynia za pomocą łaty. Alternatywnie, przy odpowiedniej budowie anatomicznej, można wykonać implantację stentu w celu poszerzenia zwężonej tętnicy. Oba zabiegi mają ten sam cel: przywrócenie odpowiedniego ukrwienia mózgu i zmniejszenie ryzyka udaru.

Jaką rolę odgrywa styl życia w profilaktyce i opiece pooperacyjnej?
Zdrowy tryb życia może w znacznym stopniu przyczynić się do zapobiegania postępowi miażdżycy i powstawaniu nowych zwężeń. Dlatego po skutecznym leczeniu zaleca się konsekwentne ograniczanie czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, nadwaga i brak aktywności fizycznej. Również odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna oraz kontrola ciśnienia krwi i cukrzycy stanowią część opieki pooperacyjnej zgodnej z wytycznymi. Ta zmiana stylu życia może poprawić oczekiwaną długość życia i zmniejszyć ryzyko ponownego udaru niedokrwiennego.

Czym różnią się objawowe i bezobjawowe zwężenia tętnic szyjnych?
W przypadku objawowego zwężenia tętnicy szyjnej występują już objawy kliniczne, takie jak zaburzenia widzenia, problemy z mową lub krótkotrwałe utraty funkcji, które wskazują na zmniejszony dopływ krwi do mózgu. Ta forma zwężenia wymaga zazwyczaj leczenia operacyjnego. Natomiast bezobjawowe zwężenie tętnicy szyjnej jest często wykrywane przypadkowo – na przykład podczas badania ultrasonograficznego – i początkowo można je leczyć zachowawczo za pomocą leków. Decyzja zależy od stopnia zwężenia i ogólnego stanu naczyń, zwłaszcza tętnicy szyjnej wewnętrznej i zewnętrznej.

Jak zwężenie tętnicy szyjnej wpływa na długość życia?
Nieleczone zwężenie tętnicy szyjnej może znacznie zwiększyć ryzyko udaru mózgu, a tym samym skrócić długość życia. Jednak dzięki wczesnej diagnostyce, terapii zgodnej z wytycznymi i zmianie stylu życia można znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia zdarzeń niedokrwiennych. Przy terminowym leczeniu przez doświadczonych chirurgów naczyniowych rokowania i długoterminowa jakość życia pacjentów są bardzo dobre.