Oligodendroglioma: specjaliści i informacje

Oligodendrogliomy to guzy glejowe, czyli guzy mózgu, które rozprzestrzeniają się w otaczającej tkance mózgowej. Do najczęstszych glejaków rozlanych zaliczają się astrocytoma i oligodendroglioma.

Pod mikroskopem komórki nowotworowe przypominają oligodendrocytów, które również występują w mózgu. Oligodendrocytów to komórki podporowe, które tworzą osłonki mielinowe. Osłonki mielinowe to bogate w lipidy warstwy, które tworzą się wokół wyrostków niektórych komórek nerwowych. Oligodendrogliomy nie tworzą jednak tych osłonek (zwanych również osłonkami mielinowymi).

Oligodendrogliomy najczęściej dotykają osoby dorosłe w wieku od 35 do 50 lat. Jednak choroba ta może dotknąć również młodszych pacjentów. U mężczyzn ten nowotwór mózgu występuje nieco częściej niż u kobiet.

Oligodendrogliomy rozwijają się najczęściej, choć nie zawsze, w płacie czołowym kory mózgowej. Rzadziej guzy te występują w pniu mózgu lub w móżdżku.

WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) dzieli oligodendrogliomy na różne stopnie. Podział ten dostarcza wskazówek dotyczących dalszego rokowania i zalecanych metod leczenia.

Ogólnym kryterium klasyfikacji nowotworów jest stopień złośliwości. Rozumie się przez to łagodny lub złośliwy charakter danego nowotworu. Złośliwość obejmuje takie czynniki, jak tempo wzrostu i tendencja do rozprzestrzeniania się na otaczające tkanki.

• Stopień I według WHO: łagodne oligodendrogliomy, które rosną powoli i dlatego wiążą się z bardzo dobrym rokowaniem.
• Stopień II według klasyfikacji WHO: Oligodendrogliomy stopnia II rosną powoli, mają skłonność do nawrotów i mogą przekształcić się w nowotwory o wyższym stopniu złośliwości.
• Stopień III według klasyfikacji WHO: złośliwe oligodendrogliomy, po których chirurgicznym usunięciu zaleca się chemioterapię lub radioterapię, aby zapobiec nawrotom (ponownemu pojawieniu się guza).
• Stopień IV według klasyfikacji WHO: Bardzo złośliwe oligodendrogliomy, które rosną szybko i również wymagają późniejszej radioterapii lub chemioterapii.

Pod względem molekularnym oligodendrogliomy charakteryzują się mutacją IDH oraz zmianami w chromosomach 1p i 19q, co stanowi ważną cechę diagnostyczną. Wraz ze wzrostem stopnia WHO gęstość komórkowa guza wzrasta. Począwszy od stopnia 3 według klasyfikacji WHO w tkance nowotworowej mogą również występować proliferacje mikronaczyniowe, które wskazują na bardziej agresywny wzrost.

Ostateczna klasyfikacja WHO następuje po ocenie biopsji i badaniach molekularno-patologicznych.

Oligodendroglioma często powoduje wyraźne dolegliwości dopiero w późniejszym przebiegu choroby. Są to przede wszystkim:

• bóle głowy, nudności i wymioty (wskazujące na podwyższone ciśnienie śródczaszkowe)
• zaburzenia neurologiczne i napady padaczkowe
• objawy udaru mózgu, gdy glejak krwawi (jednostronne porażenia, zaburzenia mowy itp.)

Zwykłe bóle głowy różnią się od tych wywołanych przez guza mózgu.

Bóle głowy spowodowane glejakiem pojawiają się bardzo nagle. W ciągu dni lub tygodni stają się coraz silniejsze. Środki przeciwbólowe zazwyczaj nie pomagają lub działają tylko przez krótki czas. Często ból nasila się w pozycji leżącej i ustępuje samoistnie w pozycji wyprostowanej.

Jeśli guz mózgu zakłóca odpływ płynu mózgowo-rdzeniowego, pojawiają się również objawy wodogłowia:

• zaburzenia pamięci
• zmęczenie
• Zawroty głowy
• Nudności

Jeśli zauważysz te objawy u siebie lub u kogoś z rodziny, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Lekarz najpierw przeprowadza wywiad z pacjentem. Pyta go o dolegliwości i historię choroby. Dzięki temu często może postawić wstępną diagnozę i uzyskać wskazówki dotyczące przyczyn choroby.

W przypadku podejrzenia oligodendroglioma kolejnym krokiem jest badanie neurologiczne. Zazwyczaj daje ono pierwsze wyraźne wskazówki dotyczące guza mózgu.

Podejrzenie można potwierdzić za pomocą tomografii komputerowej (CT). Podczas badania promienie rentgenowskie przechodzą przez mózg i tworzą wiele pojedynczych przekrojów. Lekarz analizuje obrazy pod kątem nietypowych skupisk tkanki.

Najbardziej szczegółowy obraz zapewnia jednak badanie MRI (rezonans magnetyczny). Dzięki niemu lekarz może najlepiej rozpoznać ewentualne nieprawidłowości w strukturach mózgu.

Często lekarz przeprowadzający badanie potwierdza diagnozę, zlecając wykonanie biopsji. W tym celu pobiera próbkę tkanki i zleca jej badanie w laboratorium.

Inne metody badawcze, które warto zastosować w przypadku podejrzenia guza mózgu:

• EEG (elektroencefalogram) mózgu, który pozwala zlokalizować dokładne miejsce guza,
• badanie płynu mózgowo-rdzeniowego w celu wykluczenia innych (zapalnych) chorób układu nerwowego.

O tym, które z wymienionych badań są wskazane, decyduje lekarz w indywidualnym przypadku.

Obecnie nie są znane żadne konkretne czynniki ryzyka wywołujące oligodendroglioma. Jak dotąd nie udało się jednoznacznie udowodnić, że konkretną przyczyną jest dieta, czynniki genetyczne (z wyjątkiem nielicznych przypadków) ani konkretna mutacja. Dlatego nie istnieją programy wczesnego wykrywania ani środki zapobiegawcze, które pozwoliłyby na wczesne wykrycie lub zapobieganie oligodendrogliomowi.

Sytuację komplikuje fakt, że objawy guza mózgu często pojawiają się dopiero w późnym stadium. Tym ważniejsze jest, aby w przypadku wystąpienia tych objawów natychmiast zgłosić się do lekarza. Dopiero za pomocą technik obrazowania można postawić diagnozę i rozpocząć odpowiednie leczenie.

Jeśli więc zauważysz opisane powyżej objawy, lepiej zgłoś się do lekarza. W większości przypadków rokowanie jest tym lepsze, im wcześniej rozpocznie się leczenie.

Leczenie zależy od stopnia zaawansowania oligodendroglioma według klasyfikacji WHO.

W przypadku guzów mózgu drugiego stopnia lekarze zalecają jak najpełniejsze wycięcie tkanki nowotworowej. Jeśli guz odrośnie po operacji lub istnieje wysokie ryzyko jego nawrotu, wskazane jest zastosowanie chemioterapii i radioterapii. Postępowanie chirurgiczne zależy zawsze od lokalizacji guza w mózgu. Ma to na celu zapobieżenie ponownemu wzrostowi guza.

Oligodendrogliomy trzeciego stopnia WHO lekarze również leczą operacyjnie, a następnie chemioterapią. Schemat PCV obejmuje substancje czynne: prokarbazynę, lomustynę i winkrystynę; alternatywnie stosuje się temozolomid.

W przypadku nawrotów lub trudnego przebiegu choroby badania kliniczne mogą stanowić kolejną opcję leczenia. Lekarz prowadzący informuje również pacjentów o możliwych skutkach ubocznych danej terapii.

Po usunięciu tkanki nowotworowej następuje rehabilitacja. Szczególnie w przypadku, gdy choroba doprowadziła już do zmian neurologicznych, rehabilitacja może poprawić jakość życia pacjenta. Rozważane są na przykład

• logopedyka w przypadku zaburzeń mowy,
• terapia zajęciowa i fizjoterapia w przypadku dolegliwości fizycznych,
• trening neurokognitywny, na przykład przy pomocy specjalnych programów komputerowych.

Lekarz prowadzący doradza pacjentom, które terapie przyniosą pożądany efekt.

Oligodendrogliom często wiąże się z licznymi dolegliwościami. Również diagnoza i leczenie są skomplikowane i wielowarstwowe.

W przypadku guzów mózgu specjaliści z różnych dziedzin współpracują w ramach podejścia interdyscyplinarnego.

Pierwszym punktem kontaktowym w przypadku dolegliwości neurologicznych jest neurolog. Przeprowadza on badanie wstępne i testy neurologiczne, aby zawęzić zakres podejrzeń dotyczących choroby.

Radioonkologowie są specjalistami w dziedzinie diagnostyki obrazowej nowotworów.

Dalsze badania diagnostyczne i późniejsze leczenie prowadzą lekarze

• z onkologii (specjaliści od nowotworów),
• neurochirurgii oraz
• neuroonkologii

. W idealnym przypadku cały zespół specjalistów złożony z tych lekarzy współpracuje ze sobą, aby osiągnąć jak najlepsze wyniki leczenia.

Oligodendrogliomy to guzy mózgu, które wymagają szybkiego leczenia. Jeśli nagle pojawią się silne bóle głowy lub objawy neurologiczne, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Lekarz przeprowadzi wstępne badanie i w razie potrzeby zleci dalsze badania diagnostyczne. Szybkie leczenie zazwyczaj wiąże się z lepszym rokowaniem.