Cierpienie na zawroty głowy jest bardzo uciążliwe i znacznie obniża jakość życia. Aby właściwie leczyć te dolegliwości i trwale je wyeliminować, konieczne jest ustalenie ich przyczyn. W tym celu stosuje się diagnostykę zawrotów głowy.
Poniżej znajdą Państwo więcej informacji na temat różnych metod diagnostycznych, a także specjalistów i klinik zajmujących się diagnostyką zawrotów głowy.
Czym jest diagnostyka zawrotów głowy?
Zawroty głowy mogą mieć wiele przyczyn. Często nie są one samodzielnym obrazem klinicznym, ale objawem innej choroby podstawowej. Diagnostyka zawrotów głowy obejmuje różne metody pozwalające zidentyfikować przyczyny objawów zawrotów głowy.
W pierwszym etapie lekarz laryngolog przeprowadza szczegółowy wywiad (zebranie historii choroby). Pacjent informuje o ewentualnych wcześniejszych schorzeniach oraz dokładnie opisuje, kiedy występują zawroty głowy i jak dokładnie się je odczuwa. Należy koniecznie wymienić również wszystkie objawy towarzyszące, takie jak nudności i wymioty lub zaburzenia widzenia. W większości przypadków na podstawie opisu pacjenta można już postawić wstępną diagnozę.
W zależności od tego, jaka jest wstępna diagnoza, lekarz zleca dalsze badania. Należą do nich na przykład
- badania układu przedsionkowego (badanie narządu równowagi w uchu wewnętrznym),
- badania słuchu oraz
- orientacyjne badania równowagi.
Jeśli lekarz podejrzewa, że przyczyną jest zaburzenie neurologiczne, zleca dodatkowo badania obrazowe (MRI lub CT).
Kiedy stosuje się diagnostykę zawrotów głowy?
Przejściowe uczucie zawrotów głowy, np. po przejażdżce kolejką górską lub po zbyt szybkim wstaniu, zazwyczaj nie ma znaczenia klinicznego. Jednak zaleca się konsultację lekarską w celu przeprowadzenia diagnostyki zawrotów głowy, jeśli
- zawroty głowy występują regularnie przez dłuższy czas i
- występują dodatkowe objawy.
Odpowiednią pierwszą osobą kontaktową jest specjalista otolaryngolog lub specjalista medycyny zawrotów głowy.
Rozróżnia on dwa rodzaje zawrotów głowy:
- zawroty głowy obwodowe
- zawroty głowy ośrodkowe
W przypadku zawrotów głowy obwodowych przyczyną dolegliwości jest nerw równowagi lub narząd równowagi. Natomiast zawroty głowy ośrodkowe są wywoływane przez zaburzenia w mózgu, np. z powodu zaburzeń krążenia.
Dzięki badaniom diagnostycznym przeprowadzonym przez lekarza laryngologa można zatem rozpoznać następujące schorzenia:
- choroba Meniere'a (napadowe zawroty głowy spowodowane upośledzeniem nerwu równowagi, często związane z niedosłuchem)
- Zaburzenia układu przedsionkowego (niewydolność lub zapalenie narządu równowagi)
- łagodne zawroty głowy związane z pozycją ciała (spowodowane odrywaniem się kamyczków wapiennych)
Jakie metody diagnostyczne stosuje się w diagnostyce zawrotów głowy?
Najważniejsze metody diagnostyki zawrotów głowy wspomnieliśmy już we wstępie, teraz przyjrzyjmy się im bardziej szczegółowo.
Orientacyjne badania równowagi
W orientacyjnych badaniach równowagi nie stosuje się żadnych urządzeń technicznych. Pacjent musi wykonać różne ćwiczenia, które pozwalają na ocenę zmysłu równowagi:
- W teście wskazywania pacjent zamyka oczy i wyciąga obie ręce poziomo. Następnie musi spróbować skierować palec wskazujący w stronę czubka nosa i go trafić.
- W teście Romberga pacjent stoi przez 30 sekund na obu nogach z otwartymi i zamkniętymi oczami. Jeśli widać tendencję do chwiania się i upadania, wskazuje to na zaburzenia zmysłu równowagi.
- W teście marszu Unterbergera pacjent maszeruje w miejscu z zamkniętymi oczami przez co najmniej minutę. Za niepokojące uznaje się odchylenia większe niż 45° przy 50 krokach.
Badania układu przedsionkowego
Jednym z najważniejszych kryteriów diagnostycznych zaburzeń zmysłu równowagi jest tzw. oczopląs. Są to niekontrolowane ruchy gałek ocznych.
Wzrok odgrywa istotną rolę w utrzymaniu równowagi. W przypadku uszkodzenia nerwu równowagi i/lub narządu równowagi organizm próbuje przywrócić orientację przestrzenną za pomocą oczu. Objawia się to drganiami.
Płukanie kaloryczne
Płukanie kaloryczne umożliwia badanie obu stron obwodowego narządu równowagi.
Pacjent nosi okulary wideo, które rejestrują ruchy gałek ocznych. Następnie kanały słuchowe są kolejno przepłukiwane zimną i ciepłą wodą. Zmiana temperatury powoduje ruch płynu w kanałach półkolistych ucha, co z kolei wywołuje oczopląs po stronie dotkniętej chorobą.
Wideo-test impulsów głowy
Wideo-test impulsów głowy należy do najnowocześniejszych metod diagnostycznych. Podobnie jak w przypadku płukania kalorycznego, przeprowadza się badanie reakcji oczu (oczopląsu) po konkretnej stronie. Ponadto test impulsów głowy pozwala na ocenę wszystkich sześciu kanałów półkolistych w mniej niż dziesięć minut.
Pacjent nosi okulary wideo, które działają na zasadzie impulsów ICS. Impulsy te naśladują ruchy głowy występujące w codziennym życiu. Wyniki są rejestrowane cyfrowo i śledzone przez lekarza na komputerze.
Oczne i szyjne VEMP
Skrót VEMP oznacza potencjały mięśniowe wywołane przez układ przedsionkowy. Gdy narządy równowagi są stymulowane akustycznie lub ruchem, reagują różne partie mięśni.
W ten sposób można na przykład wykryć zajęcie woreczka (łac. sacculus) w chorobie Meniere'a. Woreczek znajdujący się w uchu wewnętrznym jest ważnym elementem układu statycznego. Jeśli jego funkcja jest zaburzona, dochodzi do napadów zawrotów głowy.
W praktyce technika VEMP obejmuje przede wszystkim stymulację przewodzenia powietrznego oraz bodźce przewodzenia kostnego. Pacjent nosi elektrody i, w razie potrzeby, okulary do badania zawrotów głowy, aby zarejestrować reakcje mięśni. Lekarz śledzi wyniki za pomocą specjalnego wyświetlacza.
Wyniki cVEMP lub oVEMP nadają się również do diagnostyki zapalenia nerwów w uchu wewnętrznym. Można również wiarygodnie ocenić zakres procesu zapalnego. Ponadto procedura diagnostyczna dostarcza informacji o tym, czy uszkodzeniu uległa dolna, czy górna część nerwów równowagi.
Test na krześle obrotowym
Gogle wideo są również wykorzystywane podczas testu na krześle obrotowym. Jak sugeruje nazwa, pacjent siedzi na krześle obrotowym i jest obracany o pół minuty w lewo i w prawo. Gogle wideo rejestrują ruchy gałek ocznych.
Test Hallpike'a
Test ten przeprowadza się w celu zdiagnozowania łagodnego zawrotu głowy pozycyjnego. Lekarz szybko porusza głową i tułowiem pacjenta w ustalonej kolejności. Aby obserwować ruchy gałek ocznych, warto dodatkowo założyć okulary wideo.
Ryzyko i rokowanie w diagnostyce zawrotów głowy
Dzięki nowoczesnej diagnostyce zawrotów głowy można niezawodnie ustalić przyczyny zawrotów głowy obwodowych i ośrodkowych. Jeśli jest to forma zawrotów głowy ośrodkowych, pacjent zostaje skierowany do neurologa.
Nowoczesne metody diagnostyczne nie niosą ze sobą żadnego ryzyka dla zdrowia. Jedynie podczas samego badania może dojść do przejściowego nasilenia objawów zawrotów głowy. Jest to jednak zazwyczaj pożądane, aby potwierdzić diagnozę.
U niektórych pacjentów diagnostyka zawrotów głowy pozostaje jednak bezowocna. W takim przypadku nie można wykluczyć przyczyny psychosomatycznej (zawroty głowy o podłożu psychogennym). Warto jednak wiedzieć, że osoby dotknięte tym problemem nie wymyślają swoich objawów. Zawroty głowy są rzeczywiste, ale ich przyczyna nie ma charakteru fizycznego. W takim przypadku pomocna jest psychoterapia.
Rokowanie w przypadku zawrotów głowy zależy w dużej mierze od choroby podstawowej. Dzięki
- szybkie leczenie,
- ewentualnie farmakologiczną oraz
- ukierunkowany trening równowagi
wielu pacjentów osiąga całkowite ustąpienie dolegliwości.
Na co należy zwrócić uwagę podczas opieki pooperacyjnej?
Jeśli lekarz zdiagnozował chorobę nerwu lub narządu równowagi, szczególnie ważne jest oszczędzanie organizmu. Czasami konieczny jest nawet kilkudniowy pobyt w szpitalu w celu podania leków dożylnych (np. kortyzonu).
Gdy tylko ustąpią ostre objawy, pacjent rozpoczyna specjalną fizjoterapię mającą na celu ćwiczenie zmysłu równowagi.
Podsumowanie
Nowoczesna diagnostyka zawrotów głowy obejmuje wiele metod pozwalających na jak najdokładniejsze ustalenie przyczyny objawów. Pewna diagnoza jest z kolei podstawowym warunkiem skutecznego leczenia.
Nie należy ignorować objawów zawrotów głowy. Im szybciej zostanie przeprowadzona diagnostyka lekarska i tym samym rozpoczęte odpowiednie leczenie, tym lepsze są rokowania.