Rozpoznawanie choroby Meniere'a: właściwa interpretacja zawrotów głowy jako objawu choroby Meniere'a

Choroba Meniere'a to rzadka choroba ucha wewnętrznego, w której chorzy cierpią na napadowe silne zawroty głowy. Napad może trwać od kilku minut do kilku godzin i tak bardzo zaburzać równowagę, że istnieje ryzyko upadku. Często towarzyszą mu szumy uszne, uczucie ucisku w uchu oraz pogorszenie słuchu.

W tym artykule dowiesz się więcej o chorobie Meniere'a, typowych dolegliwościach, diagnostyce, objawach i leczeniu, a także o tym, jacy specjaliści zajmują się tą chorobą.

Częstość występowania choroby Meniere'a

Choroba Meniere'a występuje głównie w wieku od 40 do 50 lat. Częściej dotyka kobiety niż mężczyzn. W Europie Środkowej co roku około 13 na 100 000 osób zapada na chorobę Meniere'a.

Ponadto choroba Meniere'a może być powiązana z innymi schorzeniami. W takich przypadkach medycyna mówi o chorobach współistniejących. Najczęściej występują przy tym migreny lub reumatoidalne zapalenie stawów.

Definicja: Czym jest choroba Meniere'a

Choroba Meniere'a to schorzenie ucha wewnętrznego, które objawia się napadowymi zawrotami głowy, ubytkiem słuchu i szumami usznymi. Ta kombinacja objawów uznawana jest za klasyczną triadę objawów.

Jednak nie u wszystkich osób dotkniętych chorobą wszystkie dolegliwości występują jednocześnie od samego początku. Niektórzy zauważają początkowo tylko jeden objaw, na przykład nagłą utratę słuchu lub szum w uchu.

Choroba została nazwana na cześć francuskiego lekarza Prospera Menière'a. W 1861 roku lekarz Menière po raz pierwszy opisał związek między zawrotami głowy, problemami ze słuchem a uchem wewnętrznym. W tamtych czasach było to ważne, ponieważ wcześniej zawroty głowy często przypisywano raczej mózgowi.

Często spotyka się również pisownię Morbus Meniere; w języku niemieckim poprawna jest zazwyczaj pisownia Morbus Menière.

Choroba ta dotyka zazwyczaj tylko jednego ucha. W rzadkich przypadkach może jednak obejmować oba uszy. Szczególnie uciążliwe jest to, że atak może pojawić się nagle, a osoby dotknięte tą chorobą odczuwają wówczas, jakby otoczenie się kręciło. Bardzo uciążliwa jest również częsta częstotliwość ataków.

Jakie są przyczyny choroby Meniere'a?

Dokładne przyczyny napadowych zawrotów głowy nie są do dziś w pełni wyjaśnione.

Za główny czynnik wywołujący uważa się najczęściej obrzęk endolimfatyczny (nadmierne wytwarzanie endolimfy) w połączeniu z zaburzeniami homeostazy ucha wewnętrznego.

Płyn ten (limfa) jest ważny dla funkcjonowania komórek czuciowych w ślimaku i narządzie równowagi. Gdy równowaga między endolimfą a perilimfą zostaje zaburzona, zmienia się ciśnienie w uchu wewnętrznym. Powoduje to niekontrolowany wyciek limfy, co mózg błędnie interpretuje jako zmianę pozycji ciała. W ten sposób powstaje uczucie zawrotów głowy.

Spontaniczne zrośnięcie się pękniętych błon ostatecznie kończy atak zawrotów głowy.

Jako czynniki ryzyka rozważa się predyspozycje rodzinne, zaburzenia krążenia, procesy autoimmunologiczne i inne choroby współistniejące. W niektórych przypadkach w rodzinie występuje kilka osób chorych. Dlatego w przypadku wystąpienia choroby w dzieciństwie lub w młodym wieku dorosłym szczególnie ważny jest pozytywny wywiad rodzinny. Ponadto choroba ta występuje częściowo wraz z migreną lub reumatoidalnym zapaleniem stawów.

Jakie objawy wskazują na chorobę Meniere'a?

Choroba Meniere'a charakteryzuje się specyficznymi objawami. Razem tworzą one tzw. triadę objawów i zazwyczaj pojawiają się nagle:

• ostry zawrót głowy, który może również powodować nudności i wymioty
• szumy uszne, występujące jednostronnie i charakteryzujące się głębokim szumem
• osłabienie słuchu, któremu towarzyszy uczucie ucisku w dotkniętym uchu

Jednak tylko około jedna piąta osób cierpi na wszystkie trzy typowe objawy.

Podczas ataku często dochodzi również do szybkich ruchów gałek ocznych (drżenie oczu, oczopląs). Około 40% osób dotkniętych chorobą cierpi początkowo na nagłą utratę słuchu jako jedyny objaw choroby. Pozostali wykazują głównie zaburzenia równowagi.

Atak może trwać od kilku minut do kilku godzin i często towarzyszą mu nudności i wymioty. Szumy uszne występują zazwyczaj jednostronnie i są często opisywane jako głęboki szum lub buczenie. Wiele osób zgłasza również szumy w uszach, uczucie ucisku lub uczucie pełności w dotkniętym uchu. Utrata słuchu początkowo często dotyczy zakresu niskich częstotliwości. Dlatego niektórzy pacjenci zauważają najpierw, że gorzej słyszą niskie głosy lub niskie dźwięki.

Ponadto do objawów zalicza się również wahania słuchu. Po ataku słuch może początkowo ulec poprawie, ale w dalszym przebiegu choroby pozostaje coraz bardziej ograniczony. Może to prowadzić do trwałego ubytku słuchu. W ciężkich przypadkach w trakcie choroby dochodzi do całkowitego uszkodzenia.

Diagnostyka choroby Meniere'a i zawrotów głowy związanych z pozycją ciała

Diagnoza opiera się na dolegliwościach, wywiadzie i różnych badaniach.

Lekarze mogą zdiagnozować chorobę Meniere'a za pomocą różnych metod diagnostycznych. Należą do nich np.

• audiometrię,
• testy słuchu,
• rezonans magnetyczny (MRI) lub
• testy równowagi.

Audiometria pozwala wykryć ubytek słuchu w zakresie średnich i niskich częstotliwości. Badanie za pomocą rezonansu magnetycznego z użyciem środka kontrastowego pozwala wykryć wodniak endolimfy. Dzięki temu można potwierdzić diagnozę choroby Meniere'a. 

Do testów równowagi – medycznie: testów neurootologicznych – należą m.in.:

• badanie oczopląsu w celu wykrycia szybkich ruchów gałek ocznych podczas zawrotów głowy
• Test Unterbergera, w którym pacjenci z zamkniętymi oczami mają wykonać 50 kroków w miejscu, odchyliając się przy tym nawet o 45° od pozycji wyjściowej
• Test impulsowy głowy, w którym pacjent proszony jest o skupienie wzroku na stałym punkcie, np. na nosie lekarza. Lekarz szybko obraca wtedy głowę pacjenta w prawo i w lewo, rejestrując ruchy gałek ocznych.

Ważne jest również wykluczenie objawów choroby Meniere'a w ramach diagnostyki różnicowej. Jakie inne schorzenia mogłyby więc powodować te objawy? W razie wątpliwości lekarze przeprowadzają zatem dalsze badania, aby wykluczyć np.

• łagodne napadowe zawroty głowy związane z pozycją ciała,
• migrenę przedsionkową lub
• neuropatię przedsionkową

.

Badanie MRI może pomóc w wykluczeniu innych przyczyn i, w określonych warunkach, uwidocznić obrzęk endolimfatyczny. 

W przypadku choroby Menière'a u osób dotkniętych tą chorobą występują napadowe zawroty głowy © Satjawat | AdobeStock

Jak leczy się zawroty głowy, nudności, szumy uszne i utratę słuchu w chorobie Meniere'a?

W leczeniu choroby Meniere'a dostępne są zarówno leki, jak i zabiegi chirurgiczne. Te ostatnie stosuje się tylko w ciężkich przypadkach, np. gdy leki nie pomagają lub nie są wystarczająco skuteczne.

Leczenie objawowe podczas napadu opiera się przede wszystkim na leżeniu w łóżku i zapobieganiu upadkom. Dodatkowo można podawać leki przeciwdziałające skutkom zawrotów głowy i związanej z nimi nudności, tzw. leki przeciwwymiotne (np. gentamycyna) oraz leki przeciw zawrotom głowy, takie jak betahistyna. W okresie ostrego napadu osoby dotknięte chorobą powinny również unikać używek, takich jak alkohol, kawa lub słone potrawy.

W ramach profilaktyki lekarz przepisze leki, które mają zapobiegać przyszłym atakom choroby Meniere'a. Należą do nich m.in. leki wpływające na gospodarkę wodną organizmu, takie jak np. diuretyki zwiększające wydalanie wody przez nerki.

Operacja ma na celu wentylację obszaru ucha środkowego. Polega ona na wprowadzeniu małej rurki do błony bębenkowej. Ponadto istnieją możliwości operacyjnego wpływania na funkcjonowanie ucha wewnętrznego.

W przypadku ubytku słuchu pacjentom można dopasować aparat słuchowy, co znacznie poprawia sytuację.

Sakktomia to operacja woreczka endolimfatycznego, którą można zastosować w przypadku ciężkich objawów choroby Meniere'a. Ma ona na celu zmniejszenie zastoju płynów w uchu środkowym, a tym samym złagodzenie nawracających ataków zawrotów głowy.

Jakie są rokowania i przebieg choroby Meniere'a?

Przebieg choroby Meniere'a jest bardzo zróżnicowany u poszczególnych osób.

W większości przypadków za pomocą leków można zmniejszyć liczbę ataków zawrotów głowy o 60–70% w ciągu 2–8 lat.

Jednak w ciągu pierwszych 10 lat choroby często dochodzi do pogorszenia słuchu nawet o 50 dB. Przy tym zdolność słyszenia może również ulegać wahaniom (fluktuacjom). W rzadkich przypadkach może dojść nawet do obustronnej utraty słuchu.

Szczególnie w pierwszych latach od wystąpienia choroby wskazane są regularne kontrole. Dzięki temu lekarze mogą stwierdzić, czy przebieg choroby ustabilizował się, czy też konieczne są dalsze działania.

Którzy lekarze łagodzą objawy choroby ucha wewnętrznego?

Specjalistów od choroby Meniere'a można znaleźć w gabinetach lub klinikach laryngologicznych. Często są to lekarze specjalizujący się w leczeniu zawrotów głowy.

W zależności od objawów, zwłaszcza na etapie diagnostyki, konieczne może być również zaangażowanie neurologów i kardiologów. Mogą oni wykluczyć przyczyny zawrotów głowy związane z układem nerwowym oraz sercowo-naczyniowym.

Często zadawane pytania dotyczące napadów choroby Meniere'a i samej choroby

Czy choroba Meniere'a jest niebezpieczna?

Choroba Meniere'a zazwyczaj nie zagraża życiu. Niebezpieczny może być jednak nagły atak, ponieważ osoby dotknięte tą chorobą mogą upaść lub stracić kontrolę nad pojazdem w ruchu drogowym. Dlatego ostre dolegliwości należy traktować poważnie i zgłosić się do lekarza w celu wyjaśnienia przyczyny.

Jak odczuwa się atak choroby Meniere'a?

Atak objawia się zazwyczaj silnymi zawrotami głowy. Wiele osób ma wrażenie, że otoczenie się kręci. Do tego mogą dołączyć nudności, wymioty, szumy uszne, uczucie ucisku w uchu oraz przejściowe osłabienie słuchu.

Jak długo trwają ataki zawrotów głowy w chorobie Meniere'a?

Ataki zawrotów głowy trwają często od 20 minut do kilku godzin. W tym czasie osoby dotknięte chorobą często nie są w stanie wykonywać wysiłku fizycznego i muszą się położyć. Po ataku może pozostać uczucie wyczerpania.

Czy choroba Meniere'a może ustąpić?

Choroba Meniere'a ma przebieg przewlekły, ale przez dłuższy czas może ustępować. U wielu pacjentów częstotliwość ataków zawrotów głowy maleje. Problemy ze słuchem lub szumy uszne mogą jednak pozostać.

Czego należy unikać w przypadku choroby Meniere'a?

Osoby dotknięte chorobą powinny zwracać uwagę na indywidualne czynniki wywołujące objawy. Często stres, alkohol, nikotyna, dieta bardzo bogata w sól i brak snu są postrzegane jako czynniki obciążające. Sensowne jest stosowanie strategii uzgodnionej z lekarzem zamiast ogólnych zakazów.

Który lekarz leczy chorobę Meniere'a?

Pierwszym punktem kontaktowym jest specjalista laryngolog. W przypadku niejasnych dolegliwości mogą być dodatkowo zaangażowani neurolodzy lub kardiolodzy, aby wykluczyć inne przyczyny zawrotów głowy.