Angiografia to graficzne przedstawienie („grafia” z greckiego: graphein „pisać, rysować”) naczyń krwionośnych („angio”, również pochodzące z greckiego, angeion = naczynie).
Angiografia jest zatem metodą obrazowania służącą do przedstawienia naczyń krwionośnych. Najczęściej stosuje się ją w celu zdiagnozowania zwężeń lub innych schorzeń naczyń.
W jaki sposób przedstawiane są naczynia?
Zasada działania wszystkich metod angiograficznych jest podobna i opiera się na podaniu środka kontrastowego. Ponieważ krew i naczynia krwionośne są przepuszczalne dla promieni rentgenowskich i magnetycznych, w celu uwidocznienia naczyń krwionośnych konieczne jest podanie tzw. środka kontrastowego. Rozpuszcza się on i rozprzestrzenia w krwiobiegu, uniemożliwiając promieniom przenikanie przez naczynie. Dzięki temu środkowi kontrastowemu dochodzi do niejako wygaszenia promieniowania, co można przedstawić obrazowo. Konieczne jest jednak podanie środka kontrastowego bezpośrednio przed badaniem, ponieważ jest on szybko wydalany z organizmu.
Na jakiej zasadzie opiera się obrazowanie w angiografii?
Do obrazowania naczyń krwionośnych wypełnionych środkiem kontrastowym można stosować różne techniki i urządzenia. Najstarszą metodą jest tzw. angiografia konwencjonalna, czyli badanie rentgenowskie, w którym za pacjentem umieszcza się folię. W zależności od ilości padających promieni zmienia ona kolor z czarnego (nieograniczone przejście promieni) na biały (promienie są całkowicie pochłaniane). Otwarte naczynia są wtedy widoczne jako białe struktury rurowe, podczas gdy zwężenia lub zamknięcia są czarne. Obraz jest dwuwymiarowy.
W przypadku nowszych metod, takich jak angiografia tomografii komputerowej (CTA) oraz angiografia rezonansu magnetycznego (MRA), badanie odbywa się za pomocą pierścieni i rur, które można obracać we wszystkich płaszczyznach, co pozwala na uzyskanie trójwymiarowego obrazu.
Cechą szczególną angiografii MR jest to, że nie stosuje się w niej środka kontrastowego zawierającego jod, lecz znacznie łagodniejszy środek kontrastowy. Dzięki temu jest ona dozwolona również w przypadku niewydolności nerek. Ponadto w angiografii MR nie stosuje się promieni rentgenowskich, lecz promieniowanie rezonansu magnetycznego, które ma znacznie mniej szkodliwy wpływ na organizm.
Angiografia MR całkowicie rezygnuje ze szkodliwego promieniowania rentgenowskiego.
Angiografia MR jest stosowana między innymi w przypadku następujących narządów:
Co widać podczas angiografii MR serca?
W przypadku wykonania angiografii MR serca zabieg ten określa się również jako koronarną angiografię MR. Pozwala ona na obrazowanie naczyń wieńcowych, mięśnia sercowego, a także dużych naczyń prowadzących do serca (żyła główna) lub wychodzących z niego (aorta).
Badanie to jest często stosowane w szczególności do obrazowania naczyń wieńcowych w celu wykrycia zwapnień lub grożących niedrożności, a w idealnym przypadku zapobiegania zawałowi serca lub jego optymalnego leczenia. W ten sposób angiografia MR może dostarczyć ważnych wskazówek dotyczących obecności choroby wieńcowej serca (CHD), która jest główną przyczyną zawału serca.
Za pomocą angiografii MR można również zobrazować wnętrza serca, a tym samym ocenić ich wielkość i funkcjonalność. Może to być wskazane na przykład w przypadku patologicznego powiększenia serca lub niewydolności serca.
Wreszcie można również zobrazować zmiany w zastawkach serca, które znajdują się między prawym przedsionkiem a prawą komorą serca oraz między lewym przedsionkiem a lewą komorą serca. Można również zobrazować zmiany w zastawce aortalnej, w tym nieszczelność (niewydolność zastawki aortalnej) oraz zwężenie spowodowane zwapnieniem (stenoza zastawki aortalnej).
Na czym polega angiografia oka?
Dzięki tzw. angiografii fluorescencyjnej lekarz może stwierdzić, czy występuje zaburzenie w siatkówce. W tym przypadku nie stosuje się tradycyjnego środka kontrastowego. Zamiast tego stosuje się zielony barwnik, który jest produkowany specjalnie do tego celu.
Zaburzenia siatkówki oka mogą powodować jaskrę, a tym samym prowadzić do utraty wzroku.
Na czym polega angiografia rezonansu magnetycznego mózgu?
Angiografia MR mózgu pozwala na
- naczynia krwionośne samego mózgu (tzw. naczynia wewnątrzczaszkowe), a także
- naczynia wychodzące poza mózg (naczynia zewnątrzczaszkowe)
.
Badanie wykonuje się głównie w przypadku podejrzenia
.
Na czym polega angiografia MR kończyn dolnych?
Angiografia MR kończyn dolnych może wykazać
- zwężenia lub
- niedrożności tętnic kończyn dolnych (na przykład w przypadku choroby okienkowej),
- wybrzuszenia tętnic (tętniaki),
- zakrzepicy (zarówno tętnic, jak i żył),
- zatorów (przeniesionych skrzepów krwi) lub
- procesy zapalne
.
Przed badaniem przeprowadza się najpierw szczegółowy wywiad dotyczący historii choroby (anamneza). W tym celu zadaje się w szczególności następujące pytania:
- historia chorób
- alergie
- aktualne dolegliwości, które skłoniły pacjenta do wykonania badania
- przyjmowane leki
- przeszłe zabiegi operacyjne
- Warunki życia
- znana klaustrofobia
Ponadto podczas tej rozmowy pacjent otrzymuje informacje na temat badania. Szczególną uwagę poświęca się przy tym szczegółowemu omówieniu korzyści i ryzyka. Jako pacjent ma Pan/Pani możliwość podjęcia decyzji o poddaniu się badaniu, zapytania o alternatywne rozwiązania lub rezygnacji z dalszych badań. W przypadku znanej klaustrofobii należy wcześniej sprawdzić, czy pacjent jest w stanie położyć się w tunelu i poddać się badaniu. Klaustrofobia jest najczęstszą przyczyną przerwania badania lub jego nieprzeprowadzenia.
Po wyrażeniu zgody należy założyć kaniulę w ramię. Przez nią podczas badania podawany jest środek kontrastowy. Ponadto w przypadku powikłań, na przykład alergii na środek kontrastowy (co zdarza się bardzo rzadko), można natychmiast podać lek łagodzący objawy.
Po zakończeniu przygotowań pacjent kładzie się na stole aparatu MRI. Następnie jest wprowadzany do tubusu w celu wykonania angiografii MR. Gdy znajdzie się na miejscu, radiolog wstrzykuje przez kaniulę niezbędny środek kontrastowy.

Aparaty MRI wykorzystują silne pola magnetyczne © digitale-fotografien | AdobeStock
Aparat MRI uwidacznia teraz odpowiednie odcinki naczyń krwionośnych. Podczas badania słychać głośne, dudniące odgłosy. Pacjent może, jeśli chce, wcześniej otrzymać słuchawki, ponieważ odgłosy mogą być nieprzyjemne.
Angiografia MR może trwać od kilku minut do około pół godziny.
Następnie pliki obrazów są przetwarzane i łączone za pomocą komputera. Dzięki temu zmiany w naczyniach wypełnionych środkiem kontrastowym stają się szczególnie wyraźnie widoczne.
Jak już wspomniano powyżej, klaustrofobia jest z reguły przeciwwskazaniem do wykonania angiografii MR.
Ponadto aparat MRI wykorzystuje silne pola magnetyczne. Dlatego koniecznie należy poinformować, czy w organizmie znajdują się implanty zawierające metal. Należą do nich m.in.
- rozruszniki serca,
- pompy insulinowe,
- sztuczne zastawki serca,
- śruby i płytki oraz
- stenty naczyniowe.
Do najczęstszych objawów towarzyszących należą
- uczucie ciepła oraz
- nieprzyjemny smak w ustach.
Oba te objawy mogą wystąpić podczas wstrzyknięcia środka kontrastowego. Jednak zaraz po wstrzyknięciu objawy te nie są już odczuwalne.
Nietolerancja środka kontrastowego występuje rzadko. Podczas przygotowań lekarz sprawdza, czy u pacjenta występuje niedoczynność tarczycy lub niewydolność nerek. W takich przypadkach pacjent nie może otrzymać środka kontrastowego.
Do innych niepożądanych skutków ubocznych należy reakcja zapalna w okolicy żyły, przez którą podano środek kontrastowy. Jest to jednak również niezwykle rzadkie.
Po wykonaniu badania pacjenci powinni oszczędzać się i pić dużo płynów. Dzięki temu środek kontrastowy zostanie szybko wydalony z organizmu. Należy również unikać ciężkiej pracy fizycznej.
Pacjenci, u których po badaniu nagle wystąpią
, powinni niezwłocznie zgłosić się do lekarza.