Tomografia komputerowa stanowi w medycynie ważną metodę obrazowania. Lekarze często skracają nazwę tej techniki badawczej do „CT” lub „badanie CT”. Jest to badanie z wykorzystaniem promieni rentgenowskich, które obrazuje tkanki (kości, narządy, naczynia) w przekrojach.
Badanie TK stosuje się np. w przypadku ciężkich wypadków drogowych (urazów wielonarządowych). Dzięki temu lekarze mogą szybko i pewnie wykryć lub wykluczyć urazy kości, narządów wewnętrznych, a także krwawienia. Tomografia komputerowa jest również metodą obrazowania z wyboru w przypadku dokładniejszego badania nowotworów.
Angiografia TK to badanie tomografii komputerowej, w którym szczególny nacisk kładzie się na układ naczyniowy. Ponieważ jednak krew nie różni się od normalnego płynu tkankowego, konieczne jest podanie środka kontrastowego.
Angiografia TK pozwala na obrazowe przedstawienie różnic w gęstości między różnymi tkankami. Na przykład woda ma inną gęstość niż kość lub powietrze.
Aby jeszcze lepiej uwidocznić naczynia krwionośne, pacjent otrzymuje środek kontrastowy, podobnie jak w przypadku konwencjonalnej angiografii. Są to płyny zawierające jod i nieprzepuszczające promieniowania rentgenowskiego.
Lekarze podają środek kontrastowy tuż przed badaniem TK przez żyłę w ramieniu. W ten sposób środek kontrastowy rozprzestrzenia się wraz z krwią w naczyniach. Dzięki temu można je dokładnie zobrazować i zbadać, np. w przypadku zwężeń, niedrożności lub krwawień.
Podczas angiografii tomografii komputerowej (CTA) pacjent leży na plecach na stole, podczas gdy urządzenie porusza się przez okrągły otwór @ Dirk Rothe /AdobeStock
Inną odmianą jest angiografia MR, w której wykorzystuje się rezonans magnetyczny (tomografię jądrową).
Angiografia CT pozwala na wykonanie precyzyjnych zdjęć naczyń krwionośnych z różnych części ciała.
Należą do nich przede wszystkim:
- serce
- klatka piersiowa
- miednicę
- brzuch
- mózg
- tętnice szyjne
- tętnice rąk i nóg
Typowe schorzenia i stany, w których stosuje się angiografię tomografii komputerowej, to np.:
- tętniaki aorty
- w terminologii medycznej tętniak aorty
- przedstawia się wielkość i zasięg tętniaka, a
- w nagłych przypadkach również to, czy doszło do pęknięcia (ruptury)
- Zwężenia tętnic szyjnych
W tym przypadku lekarze dokładniej badają zwężenia tętnic szyjnych, aby ustalić, czy konieczna jest operacja w celu zapobiegania udarowi mózgu. Przy stopniu zwężenia > 70% zazwyczaj zaleca się operację
Jeśli doszło już do udaru mózgu, angiografia TK może wykazać, czy i gdzie w mózgu znajdują się skrzepy
Chodzi tu o obrazowanie tętnic nóg, w szczególności zwężeń i niedrożności. W zależności od wyników badania wskazane może być zalecenie dalszego leczenia (np. rozszerzenie balonowe lub wszczepienie pomostu).
W ramach badania wykorzystuje się nowoczesną wielorzędową tomografię komputerową. Naczynia krwionośne, takie jak tętnice i żyły, można segmentować za pomocą szybkich komputerów i wyświetlać w postaci obrazów 3D, które można swobodnie obracać. Podczas gdy surowe obrazy są zawsze czarno-białe, nowoczesne zdjęcia można pokolorować.
Jedną z zalet angiografii CT jest to, że nie wymaga ona wkłucia do ciała pacjenta. Nie ma bezpośredniego nakłucia, jak w przypadku klasycznej angiografii. Techniki badania są takie same dla wszystkich obszarów naczyniowych, więc pacjent nie zauważa żadnych różnic.
W przypadku angiografii MR (rezonansu magnetycznego) pacjent leży w długiej tubie. W przypadku tomografii komputerowej jest to duże urządzenie w kształcie pierścienia, które otacza pacjenta. Badanie tomografii komputerowej przebiega zatem znacznie szybciej i jest odpowiednie również dla pacjentów z rozpoznaną klaustrofobią.
Angiografia CT jest szczególnie odpowiednia dla pacjentów z rozrusznikiem serca. U nich rezonans magnetyczny nie jest możliwy. Ponadto korzystają z niej bardzo niespokojni pacjenci, dla których długotrwała tomografia rezonansu magnetycznego również byłaby niekorzystna.
Trójwymiarowe przedstawienie tętnic wieńcowych za pomocą CTA @ samunella /AdobeStock
Angiografia CT jest zazwyczaj wykonywana ambulatoryjnie. Obowiązują te same zasady, co w przypadku innych badań z użyciem środków kontrastowych zawierających jod. Ważne jest, aby poinformować o znanych alergiach na środki kontrastowe.
Wówczas zazwyczaj konieczne jest podanie określonych leków, aby zapobiec reakcji alergicznej (duszności, nudności, zaczerwienieniu skóry, wstrząsowi). Są to kortyzon oraz substancje czynne przeciw histaminie (leki przeciwhistaminowe), które pacjent otrzymuje na krótko przed badaniem. Przed wykonaniem angiografii TK lekarze sprawdzają czynność nerek pacjenta poprzez pobranie krwi i analizę laboratoryjną.
Cała angiografia TK trwa nie więcej niż dziesięć minut. Podczas badania pacjent leży na plecach na stole.
Nowoczesne aparaty tomografii komputerowej działają w trybie wielopłaszczyznowym. Oznacza to, że wykonują jednocześnie kilka obrazów warstwowych. W nowszych urządzeniach stosowana jest również tzw. technika niskiej dawki. Wymaga ona jedynie 50 procent promieniowania, aby uzyskać dokładne zdjęcia.
Podczas badania pacjent musi w określonych odstępach czasu wstrzymywać oddech zgodnie z poleceniami personelu medycznego.
Po zakończeniu badania pacjent powinien pić dużo płynów, aby szybko wydalić środek kontrastowy. Ponadto w przypadku cukrzycy (diabetes mellitus) lub niewydolności nerek możliwe jest pogorszenie funkcji nerek.
Podsumowując, angiografia TK jest techniką badawczą dostępną obecnie w niemal wszystkich klinikach, stosowaną w przypadku wszystkich chorób naczyniowych. Od zwężeń i niedrożności po krwawienia.
Podanie środka kontrastowego zawierającego jod umożliwia obrazowanie naczyń w każdej części ciała. Pacjent z rozpoznaną alergią na środek kontrastowy powinien jednak zażyć leki, aby zapobiec reakcjom alergicznym.
Badanie trwa tylko kilka minut i można je wykonać nawet u pacjentów cierpiących na klaustrofobię. Po badaniu pacjent powinien pić dużo płynów, aby wydalić środek kontrastowy i chronić nerki.