Dna moczanowa: bolesne stany zapalne stawów spowodowane podwyższonym poziomem kwasu moczowego

Kwas moczowy powstaje w wyniku rozkładu puryn. Są to naturalne składniki komórek ludzkich oraz niektórych produktów spożywczych. Zwykle nadmiar kwasu moczowego jest wydalany przez nerki, co pozwala utrzymać równowagę. Jednak gdy stężenie kwasu moczowego we krwi stale rośnie, tworzą się małe kryształki kwasu moczowego. Najchętniej osadzają się one w stawach, ścięgnach lub tkankach. Układ odpornościowy reaguje na te kryształki silnymi reakcjami zapalnymi. Są to typowe objawy ostrego ataku dny moczanowej.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• predyspozycje genetyczne
• nadwaga
• cukrzyca
• ograniczona czynność nerek
• duże spożycie alkoholu
• dieta bogata w purynę

Szczególnie ważną rolę odgrywają nerki. Jeśli wydalanie kwasu moczowego nie przebiega prawidłowo, poziom kwasu moczowego w organizmie wzrasta w dłuższej perspektywie. Również zmiany metaboliczne mają znaczący wpływ na ryzyko. Najnowsze badania coraz częściej wskazują, że insulinooporność i tłuszcz brzuszny są ściśle powiązane z podwyższonym poziomem kwasu moczowego. Ponadto niektóre leki mogą wpływać na wydalanie kwasu moczowego. Należą do nich między innymi niektóre leki moczopędne stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. 

Ostry atak dny moczanowej często zaczyna się nagle i rozwija w ciągu kilku godzin. Wielu pacjentów mówi, że w nocy budzi ich silny ból.

Typowe objawy to między innymi:

• silny ból stawów
• zaczerwienienie i uczucie gorąca
• obrzęki
• wrażliwość na dotyk
• ograniczenia ruchowe

Szczególnie często dotknięty jest staw śródstopno-paliczkowy palucha. Zasadniczo jednak zapalenie może również wystąpić w kolanach, stawach skokowych, palcach lub innych stawach. Dotknięte stawy są często wyjątkowo wrażliwe. Nawet najmniejsze ruchy lub delikatny dotyk powodują czasami silny ból. Bez leczenia ostre ataki dny trwają zazwyczaj kilka dni. W miarę postępu choroby stany zapalne występują częściej i mogą dotyczyć kilku stawów jednocześnie.

Ponadto w dłuższej perspektywie kryształy kwasu moczowego odkładają się również poza stawami. Powoduje to powstawanie tzw. guzków dnawych. Te guzkowate złogi często występują na palcach rąk i nóg lub małżowinach usznych. Właśnie nawracające stany zapalne stawów mogą w dłuższej perspektywie uszkodzić stawy i znacznie pogorszyć ruchomość oraz jakość życia. 

Współczesna medycyna nie traktuje już dny moczanowej wyłącznie jako choroby stawów. Często jest to raczej złożone zaburzenie metaboliczne, które ma wpływ na wiele układów narządów.

Szczególnie często występuje związek z:

• nadciśnieniem tętniczym
• cukrzycą
• nadwagą
• zaburzeniami metabolizmu tłuszczów
• chorobami nerek

Również same nerki są wrażliwe na podwyższony poziom kwasu moczowego. Kryształki kwasu moczowego sprzyjają tworzeniu się kamieni nerkowych i w dłuższej perspektywie mogą upośledzać funkcjonowanie nerek. Ponadto najnowsze badania wskazują na związek między przewlekłymi procesami zapalnymi a chorobami układu krążenia. Podwyższony poziom kwasu moczowego może wpływać na naczynia krwionośne i metabolizm w większym stopniu, niż długo sądzono. Szczególnie ważną rolę odgrywają tu procesy zapalne. Nawracające stany zapalne obciążają nie tylko stawy, ale wpływają również na układ naczyniowy i regulację metabolizmu.

Nadwaga dodatkowo pogłębia ten problem. Tkanka tłuszczowa wytwarza substancje przekaźnikowe sprzyjające stanom zapalnym, które mogą wpływać na metabolizm i reakcje immunologiczne. Właśnie dlatego współczesne koncepcje leczenia nie skupiają się obecnie wyłącznie na pojedynczych atakach dny moczanowej, ale uwzględniają ogólny stan metaboliczny pacjenta.

Diagnoza opiera się na typowych dolegliwościach, badaniach krwi oraz badaniu dotkniętych stawów.

Ważne metody diagnostyczne to między innymi:

• pomiar poziomu kwasu moczowego i diagnostyka laboratoryjna
• Badania stawów
• Badania ultrasonograficzne
• badania obrazowe
• Badanie czynności nerek

Leczenie ma kilka celów jednocześnie. Należy złagodzić ostry ból, opanować stan zapalny i obniżyć długotrwale podwyższony poziom kwasu moczowego.

Nowoczesne metody terapeutyczne obejmują:

• leki przeciwzapalne
• leczenie bólu
• leki obniżające poziom kwasu moczowego
• zmianę diety
• redukcję masy ciała

Naprawdę ważne jest, aby długoterminowo monitorować poziom kwasu moczowego. Dzięki temu często można znacznie ograniczyć nawracające ataki dny moczanowej i wynikające z nich powikłania. Kluczową rolę odgrywa również styl życia. Utrata wagi, odpowiednie nawodnienie organizmu oraz leczenie innych schorzeń często mogą poprawić przebieg choroby. Współczesna medycyna coraz częściej zmierza w kierunku indywidualnie dostosowanych koncepcji terapeutycznych. Uwzględnia się przy tym metabolizm, procesy zapalne oraz ogólny stan zdrowia naczyń krwionośnych. 

Dna moczanowa należy do najczęstszych zapalnych chorób metabolicznych i wpływa jednocześnie na stawy, nerki i metabolizm. Współczesne badania coraz wyraźniej pokazują, jak ściśle powiązane są ze sobą metabolizm kwasu moczowego, przewlekłe procesy zapalne i ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Właśnie dlatego nowoczesne koncepcje leczenia coraz częściej opierają się na długoterminowej kontroli metabolizmu, stanów zapalnych i indywidualnych czynników ryzyka.