Oparzenie słoneczne: niedoceniane zagrożenie w lecie

Światło słoneczne zawiera promienie ultrafioletowe, które wnikają w skórę na różną głębokość. Szczególnie promienie UV-B uszkadzają materiał genetyczny komórek skóry i wywołują reakcję zapalną. Aby naprawić uszkodzenia, organizm rozszerza naczynia krwionośne, co powoduje zwiększony przepływ krwi w skórze. Skóra staje się zaczerwieniona i ciepła w dotyku.

Jeśli nasłonecznienie jest szczególnie intensywne, mogą dodatkowo pojawić się obrzęki, a nawet pęcherze. Kilka dni później skóra często zaczyna się łuszczyć. W ten sposób uszkodzone komórki skóry są złuszczane i zastępowane nowymi. Niemniej jednak nie wszystkie uszkodzenia da się całkowicie cofnąć. 

Reakcja skóry na promieniowanie UV różni się w zależności od osoby. Zwłaszcza osoby o jasnej karnacji mają mniej melaniny. Ten naturalny barwnik chroni skórę do pewnego stopnia przed promieniowaniem słonecznym. W przypadku braku tej ochrony oparzenie słoneczne pojawia się znacznie szybciej.

Ryzyko wzrasta również w wyniku:

• intensywne południowe słońce
• długie przebywanie na świeżym powietrzu
• brak lub niewystarczająca ochrona przeciwsłoneczna
• przebywanie w górach
• odbicie promieni słonecznych od wody, piasku lub śniegu
• niektóre leki
• bardzo jasna karnacja

Nawet przy zachmurzonym niebie znaczna część promieniowania UV dociera do skóry. Dlatego stosowanie ochrony przeciwsłonecznej nie powinno zależeć od pogody.

Wiele osób początkowo w ogóle nie zauważa, że ich skóra została już uszkodzona. Objawy pojawiają się bowiem często dopiero kilka godzin po przebywaniu na słońcu, a ich nasilenie osiąga zwykle szczyt w ciągu pierwszych 24 godzin.

Typowe objawy oparzenia słonecznego to:

• zaczerwieniona skóra
• uczucie pieczenia lub ból
• uczucie napięcia
• wrażliwość na dotyk
• obrzęki
• Swędzenie
• Powstawanie pęcherzy w przypadku poważnych oparzeń słonecznych

W przypadku oparzeń słonecznych obejmujących duże obszary mogą dodatkowo wystąpić gorączka, bóle głowy, nudności lub problemy z krążeniem. W takich przypadkach należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza. 

Niektóre grupy osób są szczególnie wrażliwe na promieniowanie UV. Na przykład dzieci mają znacznie cieńszą skórę niż dorośli i mogą poparzyć się słońcem już po krótkim czasie. Udowodniono, że wielokrotne oparzenia słoneczne w dzieciństwie zwiększają ryzyko zachorowania na raka skóry w późniejszym życiu.

Również osoby starsze często gorzej znoszą intensywne nasłonecznienie. Jednocześnie wiele z nich pije zbyt mało, co może dodatkowo prowadzić do odwodnienia. Dlatego właśnie w upalne letnie dni szczególnie ważne są regularne przerwy na picie i przebywanie w cieniu, również w celu zmniejszenia ryzyka upadku spowodowanego osłabieniem krążenia. 

Jeśli skóra już uległa poparzeniu, należy jak najszybciej schronić się przed słońcem. Chłodzące okłady lub nawilżające balsamy mogą pomóc złagodzić ból i uczucie napięcia.

Równie ważne jest odpowiednie nawodnienie organizmu, ponieważ w wyniku reakcji zapalnej organizm potrzebuje więcej wody. W przypadku silniejszych dolegliwości wskazane może być stosowanie leków przeciwbólowych lub przeciwzapalnych – szczególnie u osób starszych należy zwrócić uwagę na ryzyko związane z przyjmowaniem zbyt wielu leków jednocześnie. Pęcherzy nie należy rozrywać, ponieważ zwiększa to ryzyko infekcji. Jeśli oparzenia obejmują większe obszary skóry lub występuje gorączka, problemy z krążeniem lub silny ból, należy zgłosić się do lekarza.

Najlepszym sposobem zapobiegania jest skuteczna ochrona przeciwsłoneczna. Promieniowanie UV osiąga najwyższą intensywność zwłaszcza między godziną 11:00 a 15:00.

Poniższe środki pomogą uniknąć oparzeń słonecznych:

• unikanie bezpośredniego nasłonecznienia w południe
• stosowanie środków przeciwsłonecznych o odpowiednim współczynniku ochrony
• regularne ponowne nakładanie kremu z filtrem
• noszenie odzieży chroniącej przed słońcem
• noszenie kapelusza przeciwsłonecznego i okularów przeciwsłonecznych
• pić wystarczającą ilość płynów
• Nigdy nie należy wystawiać dzieci na działanie słońca bez odpowiedniej ochrony

Nawet w cieniu lub przy zachmurzonym niebie nie należy rezygnować z ochrony przeciwsłonecznej. 

Skóra posiada wprawdzie różne mechanizmy naprawcze, nie jest jednak w stanie całkowicie usunąć powstałych uszkodzeń komórek. Każde oparzenie słoneczne pozostawia ślady, które z biegiem lat mogą się kumulować. Zwiększa to nie tylko ryzyko raka skóry, ale także plam pigmentacyjnych, zmarszczek i przedwczesnego starzenia się skóry.

Świadome korzystanie ze słońca chroni zatem nie tylko przed krótkotrwałymi dolegliwościami, ale także w znacznym stopniu przyczynia się do utrzymania zdrowia skóry w dłuższej perspektywie. Regularne badania skóry pomagają ponadto wcześnie wykrywać niepokojące zmiany, co może mieć szczególne znaczenie w ramach oceny geriatrycznej. 

Oparzenie słoneczne nie jest nieszkodliwym skutkiem ubocznym lata, lecz uszkodzeniem skóry, które może mieć długotrwałe konsekwencje. Kto konsekwentnie chroni swoją skórę przed promieniowaniem UV, prawidłowo stosuje krem z filtrem przeciwsłonecznym i unika intensywnego południowego słońca, może znacznie zmniejszyć ryzyko i bez obaw cieszyć się słonecznymi dniami.