Skolyoz: Omurga hizasından saptığında

Sağlıklı bir omurgada, omurga arkadan bakıldığında düz bir çizgi çizer. Skolyozda ise omurga kalıcı olarak yana doğru sapar ve aynı zamanda bükülür. Bu durum, C veya S şeklinde bir eğriliğe yol açabilir. Hastalığın şiddetine bağlı olarak sadece omurganın pozisyonu değişmez. Omuzlar, pelvis veya göğüs kafesi de farklı yüksekliklerde olabilir veya asimetrik görünebilir. Hastalığın şiddetini belirlemek için doktorlar, röntgen filminde “Cobb açısı” olarak adlandırılan açıyı ölçerler. 

Çoğu durumda kesin bir neden tespit edilemez. Uzmanlar bu duruma idiyopatik skolyoz adını verir. Bu durum genellikle çocukluk ve ergenlik dönemindeki büyüme sürecinde ortaya çıkar ve kızlarda erkeklere göre daha sık görülür. Bunun yanı sıra, omurgadaki şekil bozukluklarından kaynaklanan doğuştan skolyoz türleri de vardır. Sinir sistemi veya kas sistemindeki hastalıklar da, stabilizasyon görevini yerine getiren kaslar artık bu görevi yeterince yerine getiremediğinde skolyozu tetikleyebilir.

İleri yaşlarda bazı kişilerde “dejeneratif skolyoz” olarak adlandırılan bir durum gelişir. Bu durumda, omurga disklerinde ve omur eklemlerinde görülen aşınma belirtileri, omurganın giderek stabilitesini kaybetmesine neden olur. 

Skolyoz genellikle yavaş yavaş gelişir. Başlangıçta sıklıkla ağrı görülmediğinden, genellikle vücut duruşundaki değişiklikler gözle görülür hale geldiğinde fark edilir.

Tipik belirtiler şunlardır:

• omuzların farklı yükseklikte olması
• çarpık duran pelvis
• dışa çıkık omuz kemiği
• düzensiz bel
• Öne eğildiğinde ortaya çıkan kaburga çıkıntısı
• Sırt ağrısı
• Kas gerginlikleri
• hareket kabiliyetinde kısıtlılık

Daha belirgin eğriliklerde göğüs kafesi de değişebilir. Bu durum nadiren solunumu zorlaştırır ve fiziksel dayanıklılığı azaltır. 

Fizik muayene sırasında skolyozun ilk belirtileri tespit edilebilir. Doktorlar bu muayene sırasında vücut duruşuna, omurganın seyrine ve olası asimetrilere dikkat ederler.

Muayenenin önemli bir parçası da Adams öne eğilme testidir. Yavaşça öne eğildiğinde omurgadaki bükülmeler genellikle kaburga çıkıntısı olarak görülür. Teşhisi kesinleştirmek için ardından omurganın tamamının röntgeni çekilir. Bu görüntüler yardımıyla Cobb açısı belirlenebilir ve eğriliğin derecesi kesin olarak değerlendirilebilir. Gerekirse, ek olarak başka görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir. 

Tedavi, hastanın yaşına, skolyozun ciddiyet derecesine ve hastalığın ilerleme riskine göre belirlenir. Hafif eğrilikler genellikle sadece düzenli olarak kontrol edilmelidir. Buna ek olarak fizyoterapi, sırt kaslarını güçlendirmeye, hareket kabiliyetini korumaya ve yanlış duruşları düzeltmeye yardımcı olur.

Çocuklarda ve ergenlerde, belirli bir eğrilik derecesinden itibaren kişiye özel olarak uyarlanmış bir korse gerekli olabilir. Bu korse, büyüme döneminde omurganın daha fazla deforme olmasını önlemeyi amaçlar. Skolyoz çok şiddetliyse veya konservatif tedaviye rağmen şikayetler kötüleşiyorsa, ameliyat gerekebilir. Ameliyatın amacı, omurgayı düzeltmek ve kalıcı olarak stabilize etmektir. 

Günlük yaşamda da hastalar sırt sağlığı için kendileri çok şey yapabilirler. Düzenli hareket, kasları güçlendirir ve omurgayı destekler. Yüzme, bisiklete binme veya fizyoterapide yapılan hedefli egzersizler gibi spor türleri özellikle uygundur. Aynı zamanda, uzun süre oturmak ve tek taraflı yüklemelerden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.

Ayrıca, doktor kontrol randevularına uymak ve reçete edilen tedavileri titizlikle uygulamak da önemlidir. 

Prognoz, öncelikle skolyozun ne zaman teşhis edildiğine ve eğriliğin ne kadar belirgin olduğuna bağlıdır. Hastalık büyüme döneminde erken tedavi edilirse, ilerlemesi çoğu zaman başarıyla durdurulabilir.

Yetişkinler de kişiye özel olarak uyarlanmış bir tedaviden fayda görebilir. Mevcut bir eğrilik genellikle tamamen düzeltilemez, ancak ağrılar azaltılabilir ve hareket kabiliyeti uzun vadede korunabilir. 

Skolyoz, her yaştan insanı etkileyebilen, omurgada kalıcı bir eğrilik durumudur. Hafif formlar genellikle neredeyse hiç şikayete yol açmazken, belirgin vakalar ağrıya ve günlük yaşamda kısıtlılıklara neden olabilir. Erken teşhis, düzenli kontrol muayeneleri ve kişiye özel olarak uyarlanmış bir tedavi belirleyici öneme sahiptir. Fizyoterapi, yeterli egzersiz ve diğer tedavi yöntemleri ile birçok durumda hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir ve yaşam kalitesini uzun vadede koruyabiliriz.