Patella Ucu Sendromu (Jumper's Knee): Diz ağrısında belirtiler, tedavi ve spor

Patella ucu sendromu – “atlayıcı diz” olarak da bilinir – diz kapağının (patella) alt ucunda ağrıya neden olur. Hastalar bu ağrıyı koşarken ve diğer sportif aktiviteler sırasında hissederler.

Diz eklemi, insan vücudunda en fazla yüke maruz kalan eklemdir. Tıp dilinde patella olarak adlandırılan diz kapağı, uyluk kemiği ve kaval kemiği ile birlikte “kemik eklem gövdesi”ni oluşturur. Patella tendonu, kaval kemiğini diz kapağının alt ucuna bağlar. Bu patella tendonunun temel görevi, kuvveti alt bacağından uyluk kemiğine aktarmaktır. Bu nedenle, özellikle spor faaliyetleri sırasında sürekli bir yüke maruz kalır. Diz eklemindeki basınç dağılımını düzenler. Koşarken yük dağılımı yanlış veya aşırı olursa, bu durum hastalarda şiddetli ağrılara yol açar.

© westfotos.de / Fotolia

1978 tarihli tıbbi bir tanıma göre, patella ucu sendromu dört farklı şiddet derecesine ayrılır:

• I. derecede, hastalar koşudan hemen sonra patella tendonunda ağrı hissederler.
• II. derecede ise koşmaya başlarken zaten ağrı hissederler. Ağrı, koşu sırasında kademeli olarak azalır, ancak sonrasında önceki şiddetinde tekrar hissedilir.
• III. derecede, hastalar hem otururken hem de koşarken veya yürürken sürekli ağrı hissederler.
• IV. derecede ise patella tendonu tamamen yırtılmıştır, bu nedenle hastalar artık yardım almadan diz eklemini düzeltemezler.

Maraton koşusu veya zıplama gibi diz eklemi üzerinde yoğun yükün olduğu durumlarda, diz kapağının altında baskıya bağlı ağrı hissedilebilir. Şiddet derecesine bağlı olarak, şikayetler sadece ısınma sırasında hissedilir ve yük arttıkça geçici olarak kaybolur, ancak antrenman seansından sonra tekrar hissedilir hale gelir.

Şiddetli vakalarda ise şikayetler yükün uygulandığı tüm süre boyunca hissedilir. Özellikle ağır vakalarda patella tendonundaki ağrılar kalıcı (kronik) olabilir. Patella ucu sendromunda, diz eklemini bir dirence karşı uzatmak sıklıkla ağrıya neden olur.

Patella ucu sendromu, alışılmadık, tekrarlayan veya şiddetli gerilme yükleri nedeniyle diz kapağı tendonunun (patella tendonu) aşırı yüklenmesinden kaynaklanır. Sözde “atlayıcı diz”i tetikleyebilecek hem iç hem de dış etkenler mevcuttur.

Dış etkenler

Bunlar arasında, şikayetlerin sıklıkla tetikleyicisi olan – çoğunlukla sporla ilgili – faaliyetler yer alır. Özellikle atlama sporlarında patella tendonuna maksimum gerilme yükü uygulanır; bu nedenle basketbol, uzun atlama, yüksek atlama ve voleybol gibi sporlar, patella ucu sendromunun tetikleyicileri olarak öne çıkar. Bu nedenle bu sendrom, halk dilinde “atlayıcı diz” olarak da bilinir.

Patella ucu sendromu açısından, diz üzerindeki yükün ne kadar şiddetli veya alışılmadık olduğu önemlidir. Bu nedenle, patella ucu sendromu

• halter,
• tenis oynarken,
• bisiklete binme veya
• sert zeminde koşma

ortaya çıkabilir.

İç etkenler

Diz kapağının yüksek olması, doğuştan gelen bağ zayıflığı veya bacak kaslarının esnekliğinin azalması gibi durumlar da patella ucu sendromunun ortaya çıkmasına zemin hazırlar.

Genellikle bir ortopedi uzmanı veya spor travmatoloğu olan doktor, öncelikle hastanın spor alışkanlıklarını sorgular. Zıplama sporları, vücut geliştirme veya sert zeminde koşu gibi aktiviteler, bu tür şikayetlerin patella ucu sendromuna bağlı olabileceği şüphesini doğurur.

Ardından yapılan fizik muayenede genellikle diz kapağı ucunda baskıya bağlı ağrı saptanır. Aynı şekilde, alt bacağın bir dirence karşı gerilme hareketinin hastada ağrıya yol açması da bu durumun karakteristik bir belirtisidir. Patella ucu sendromunun nispeten nadir görülen belirtileri arasında gözle görülür şişlikler veya kızarıklıklar yer alır. Bazı hastalar, uzun süre oturduktan sonra, örneğin uzun araba yolculuklarından sonra ağrı yaşadıklarını da bildirir.

Ancak bazı vakalarda diz eklemi tamamen normal görünebilir. Bu durumda, sadece hastanın tıbbi öyküsü temel alınarak bir şüpheli tanı konulabilir.

Teşhis için görüntüleme yöntemleri

Sonografi (ultrason), atlayıcı diz sendromunu teşhis etmek için basit ve hasta için ağrısız bir yöntemdir. Olası değişikliklerin doktor tarafından doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için, doktor her zaman (sözde) sağlıklı olan karşı tarafı da muayene eder. Ultrasonla tespit edilebilen atlayıcı diz hastalığına özgü tipik değişiklikler arasında şunlar sayılabilir: 

• düzensiz tendon yapıları,
• tendon kalınlaşmaları ve
• düzensiz sınırlı tendon kayma dokusu.

Röntgen çekimleri, atlayıcı dizde bir fayda sağlamaz ve yalnızca dizdeki diğer hastalıkları dışlamak amacıyla kullanılır.

Bununla birlikte, manyetik rezonans tomografi (MRG) yardımıyla doktor, dejenerasyona uğramış bölgeyi çok kesin bir şekilde tespit edebilir. Ayrıca MRG, ayırıcı tanıda da yardımcı olur. Böylece, MRG yardımıyla, şikayetlerin diz artrozundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı genellikle önceden dışlanabilir.

Hasta koşarken ağrı hissederse, spor seansını ara vermesi veya sonlandırması ve tıbbi tedavi alması önerilir. Doktorlar ve hastalar, “atlayıcı diz” tedavisi için aşağıdaki yöntemlerden yararlanabilir:

Esneme

Uyluk kaslarını düzenli olarak esnetmek, diz kapağındaki gerginliği azaltır. Ayrıca, sıcak rulo veya soğuk uygulamalarıyla tendon bağlanma bölgesindeki kan dolaşımı iyileştirilir ve bu sayede diz kapağının üzerindeki tendona besin akışı artar.

Fizyoterapi

Fizyoterapötik tedavi, özellikle hastalığın erken aşamalarında hâlâ mümkündür. Bu durumda, şok dalgaları ve ultrason tedavisi ile elektroterapi veya manuel terapi uygulanması yararlıdır. Fizyoterapist öncelikle hastanın şikayetlerini öğrenecek ve hastalığın şiddet derecesine göre uygun tedavi seçeneklerini belirleyecek ve buna dayanarak kişiye özel bir tedavi planı hazırlayacaktır.

Su koşusu

Su koşusu kursları, ağrı belirtilerinin zaten belirgin olduğu durumlarda iyi bir seçenektir. Suda uzuvların ağırlığı azalır ve çoğu zaman ağrısız bir şekilde zıplamalar bile yapılabilir.

İlaç Tedavisi

Akut bir atak sırasında ağrıyı hafifletmek için piyasada bulunan ağrı kesiciler yardımcı olabilir. Ancak her halükarda, ağrının nedenini kesin olarak teşhis ettirmek için öncelikle bir doktora başvurulmalıdır. Ayrıca, ağrı kesicilerin uzun süreli tedavide kullanılması önerilmez.

Tedavi Seçeneği Olarak Cerrahi Müdahaleler

Patella ucu sendromunda cerrahi müdahaleler, hastanın ağrısız bir yaşam sürmesini sağlamak veya spor performansını geri kazandırmak amacıyla her zaman yalnızca son çare olarak kullanılmalıdır. Bu tür bir cerrahi müdahalede öncelikle patella tendonu çevresindeki iltihaplı yağ tabakası çıkarılır. Bu işlem sırasında tendonun ilgili bölgeleri ayrılır ve anormal kan damarları tahrip edilir. İşlem, açık veya minimal invaziv olarak, lokal anestezi veya genel anestezi altında gerçekleştirilebilir.

Patella ucu sendromundan en iyi şekilde, koşu sonrası kasları düzenli olarak esneterek korunulabilir. Bu sayede uyluk kaslarındaki gerginlik azalır. Ayrıca, koşu öncesinde kapsamlı bir ısınma yapmak ve antrenman sürecinde antrenman yoğunluğunu kademeli olarak artırmak hayati önem taşır. Aynı şekilde, hangi spor dalı olursa olsun, farklı antrenman seansları arasında vücuda yeterli dinlenme süresi tanımak da büyük önem taşır.

Aşırı kilolu kişiler kilo vermeyi de düşünmelidir. Vücut ağırlığının azalmasıyla diz kapağı tendonu ve diz eklemleri üzerindeki yük azalır, böylece şikayetler daha nadir – ya da en azından daha hafif – bir şekilde ortaya çıkar.

Patella ucu sendromunun tipik belirtileri nelerdir?

En belirgin semptom, diz kapağının hemen alt ucunda, yani patella ucunda hissedilen lokalize diz ağrısıdır. Erken evrelerde bu ağrılar genellikle spor aktivitesinin başlangıcında “başlangıç ağrısı” olarak ortaya çıkar ve ısınma aşamasından sonra azalır. Hastalık ilerledikçe, ağrılar efor sırasında da devam eder ve hatta merdiven çıkarken veya bacaklar bükülmüş halde uzun süre oturduktan sonra olduğu gibi günlük yaşamda da hissedilebilir. Genellikle bu bölge baskıya duyarlıdır ve hafif bir şişlik görülebilir.

Hangi spor dalları "Jumper's Knee" riskini artırır?

"Atlayıcı diz" adından da anlaşılacağı gibi, özellikle sık sık zıplama ve iniş gerektiren, ayrıca hızlı yön değişiklikleri içeren spor dalları bu durumdan etkilenir. Bunlara klasik olarak voleybol, basketbol, uzun atlama ve yüksek atlama dahildir. Ancak sert zeminde yüksek yoğunlukta koşma gerektiren sporlar veya tenis, futbol ya da fitness antrenmanı gibi “dur-kalk” hareketleri içeren sporlar da patella tendonunu aşırı yükleyerek bu şikayetlere neden olabilir.

Patella ucu sendromunun konservatif tedavisi nasıldır?

Konservatif tedavi neredeyse her zaman ilk adımdır ve tendonun tahrişini azaltmayı ve nedenleri ortadan kaldırmayı amaçlar. Buna öncelikle yükün ayarlanması veya geçici olarak spora ara verilmesi dahildir. Buna ek olarak, ibuprofen gibi antienflamatuar ilaçlar ve soğuk uygulama gibi fiziksel tedaviler de kullanılır. Tedavinin temel bileşeni, ön uyluk kaslarını esnetmeye ve güçlendirmeye yönelik hedefli egzersizler ile tendonu daha dayanıklı hale getiren eksantrik antrenman içeren fizyoterapidir. Şok dalgası tedavisi de dokunun yenilenmesini teşvik etmek için etkili bir yöntem olarak kendini kanıtlamıştır.

Patella ucu sendromunu etkili bir şekilde önleyebilir miyim?

Evet, hedef odaklı antrenman ve hazırlık ile bu risk önemli ölçüde azaltılabilir. Spor öncesinde yapılan kapsamlı bir ısınma, kasları ve tendonları yüke hazırlar. Uyluk kaslarının ve kalça fleksörlerinin düzenli olarak gerilmesi, diz kapağı üzerindeki gerilimi azaltır. Ayrıca, antrenman yoğunluğunu yavaş yavaş artırmak ve vücuda yeterli dinlenme süresi tanımak önemlidir. İyi sönümleme özelliğine sahip uygun ayakkabılar giymek de, zıplama sonrası iniş sırasında oluşan ani yük artışlarını hafifletmeye yardımcı olur.

Patella ucu sendromunda ne zaman ameliyat gerekir?

Genellikle, en az üç ila altı aylık bir süre boyunca uygulanan tüm konservatif tedaviler şikayetlerde yeterli bir rahatlama sağlamadığında veya tendonda belirgin yırtıklar oluştuğunda cerrahi müdahale düşünülür. Ameliyatta genellikle tendonun bağlandığı yerdeki kronik iltihaplı doku çıkarılır ve gerekirse tendonun iyileşmesi için uzunlamasına kesikler açılır.

Patella ucu sendromu ile koşucu dizinin arasındaki fark nedir?

Her iki hastalık da spor sırasında aşırı yüklenme sonucu ortaya çıksa da, ağrının yeri bakımından farklılık gösterir. Patella ucu sendromunda ağrı noktası, diz kapağının hemen altında, ön orta kısımda yer alır. Koşucu diz ağrısı olarak da bilinen iliotibial bant sendromunda ise ağrı tipik olarak diz ekleminin dış tarafında ortaya çıkar. Bu nedenle nedenleri ve tedavi yaklaşımları farklılık gösterir; bu yüzden bir uzman doktor tarafından kesin bir teşhis konulması önemlidir.

Bandajlar veya bantlar iyileşmeye yardımcı olur mu?

Özel patella tendon bandajları veya Kinesio bantları destekleyici etki gösterebilir. Bir bandaj, tendon üzerinde hafif bir baskı uygular ve böylece tendonun bağlandığı yerdeki gerilimi bir miktar yönlendirebilir; bu da birçok hasta tarafından ağrıyı hafifletici bir etki olarak algılanır. Ancak bunlar aşırı yüklemenin nedenini ortadan kaldırmaz, yalnızca semptomları hafifletmeye yarar ve her zaman fizyoterapötik egzersizlerle birleştirilmelidir.

Patella ucu sendromunun iyileşmesi ne kadar sürer?

İyileşme süreci kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterir ve hastalığın ciddiyetine büyük ölçüde bağlıdır. Sendrom erken teşhis edilip tedavi edilirse, birkaç haftalık bir spor molası yeterli olabilir. Ancak iltihaplanma zaten kronik hale gelmişse veya tendonda yapısal hasarlar varsa, rehabilitasyon birkaç ay sürebilir. Egzersizlerde sabır ve disiplin, tedavinin kalıcı bir başarıya ulaşması için belirleyicidir.