Bulimia - Tıp Uzmanları

Bulimia, bir ruhsal hastalıktır ve yeme bozuklukları grubuna girer. Halk dilinde “yeme-kusma bağımlılığı” olarak bilinir. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) ICD-10 tanı kataloğunda bulimia, F50.2 kodu altında yer almaktadır. 

Hastalık öncelikle kadınları etkiler. Tahminlere göre bu oran yüzde 90–95 civarındadır. Özellikle ergenlik çağındaki kızlar ve genç kadınlar (risk grubu: 15 ila 35 yaş) bu hastalığa yatkındır. Bulimia genellikle artan bir başarı odaklılık ve kendinden şüphe duyma ile birlikte görülür. Bu durum, hastaların daha fazla baskı altında kalmasına neden olur.

Bazı vakalarda, atlatılmış bir anoreksiya hastalığının ardından bulimia gelişir. Ya da anoreksiya hastaları, sıkı diyet programlarına uymadıkları için tekrar tekrar bulimik dönemler yaşarlar.

Anoreksi hastaları gıdadan gönüllü olarak uzak dururken, bulimia aşırı iştah krizlerine yol açar. Hastalar, bir yemek krizi sırasında özellikle yağlı ve şekerli gıdaları tüketir. Bu sırada 10.000 kaloriye varan miktarlara ulaşırlar.

Kilo almamak için hastalar çeşitli stratejiler kullanır:

• Kasıtlı kusma
• Müshil veya iştah kesici ilaçların kullanımı
• Oruç tutma
• Aşırı egzersiz

Yeme krizleri arasında hastalar besin alımını azaltır, bu nedenle kilo dalgalanmalarına eğilimlidirler. Anoreksiya nervozadan farklı olarak, bulimia nervoza hastaları genellikle normal kilodadır.

Yeme krizleri sırasında hastalar kontrolünü kaybeder. Kusunca kısa süreli bir rahatlama hissederler. Genellikle bulimia hastaları yeme davranışlarından utanır ve suçluluk duygusu yaşarlar. Özsaygıları düşer. Bu bir kısır döngüdür.

Bulimianın psikolojik belirtileri arasında şunlar yer alır:

• Agresif veya çaresiz türden duygusal patlamalar
• İçine kapanma
• Depresyon
• Can sıkıntısı (içsel boşluk)
• Şiddetli içsel gerginlik

Bulimi hastaları genellikle sürekli bir utanç veya suçluluk duygusu yaşarlar. Bu da kendileriyle bozuk ve olumsuz bir ilişki oluşmasına neden olur.

Bulimide tipik olarak aşırı iştah ve ardından kusma görülür @ Monkey Business /AdobeStock

Bulimia ilk bakışta fark edilmez, çünkü yeme-kusma bağımlılığı olan hastalar çoğunlukla normal kilodadır. Yine de, başlangıç aşamasındaki bulimia nervozaya işaret eden tipik belirtiler vardır:

• Beslenme ve gıdaların kalori içeriğine karşı artan ilgi
• Sadece “sağlıklı” yiyecekler yemek
• Hastaların ana öğünlerden kaçınması
• Vücut şekli ve kendi görünüşünden memnun olmama
• Başarı odaklılık
• Fiziksel aktivitenin artması
• Sosyal geri çekilme
• Adet düzensizlikleri

Bu belirtilerin görüldüğü birini tanıyorsanız, bu konuyu onunla konuşun. Alternatif olarak, aile hekiminize de danışabilirsiniz.

Konuyu nasıl açacağınızı bilmiyorsanız, Federal Sağlık Eğitimi Merkezi’nin web sitesini ziyaret edin. Orada kapsamlı bilgiler bulabilirsiniz.

Bir hastanın bulimia nervoza teşhisi alması genellikle uzun zaman alır. Bunun nedeni, hastaların bu hastalıktan çok fazla acı çekmelerine rağmen utanç duydukları için doktora gitmekten kaçınmalarıdır.

Güvenilir bir tanı, uzman hekim veya psikolog tarafından konulabilir. Bunun için öncelikle ayrıntılı bir hastalık öyküsü (anamnez) alınır.

Bulimia tanısı koyabilmek için, hastada en az üç aylık bir süre içinde haftada iki kez aşırı yeme krizi yaşanması gerekir. Aynı zamanda hasta, kilo almamak için çeşitli önlemler alır.

Tıp, bulimia konusunda “purging” (kusma) ve “non-purging” (kusma olmayan) tipleri arasında ayrım yapar:

• Purging tipi, örneğin iştah kesiciler, idrar söktürücüler kullanır veya aşırı yemeyi telafi etmek için düzenli olarak kusar.
• Purging olmayan tip ise kilosunu korumak için oruç tutma, diyet veya yoğun egzersiz yöntemlerine başvurur.

Diğer yeme bozukluklarından ayırt edilmesi (ayırıcı tanı) kısmen zordur. Anoreksiya hastalarının bazıları, örneğin katı beslenme kısıtlamalarına uymadıkları zamanlarda, bulimia dönemleri de yaşayabilir.

Uzman hekim, diğer ruhsal bozuklukları (depresyon, anksiyete bozuklukları, intihar eğilimi) dışlamalıdır. Ayrıca hekim, hastanın fiziksel durumunu da inceler. Bunun için, diğerlerinin yanı sıra kapsamlı bir kan tahlili ister ve EKG ile kalp fonksiyonlarını kontrol eder.

Tedavi süreci, “Anoreksiya ve Bulimia Nervoza için Yapılandırılmış Görüşme” gibi psikolojik yöntemlerle izlenebilir.

Bulimia nervoza ciddi sonuçlar doğurur:

• Düzenli kusma, ağız ve yemek borusundaki mukoza zarlarını tahriş eder. Ayrıca reflü oluşumunu da tetikler (asitli mide içeriğinin yemek borusuna geri akması). Dişler de mide asidi nedeniyle zarar görür.
• Müshiller, mide-bağırsak sisteminin işleyişini bozar ve bazı durumlarda besin eksikliğine yol açar. Özellikle potasyum kaybı tehlikelidir. Bu durum, hayati tehlike arz eden kalp ritmi bozukluklarına neden olur. İdrar söktürücü ilaçlar böbreklere zarar verir.
• Tıbbi yönünün yanı sıra, uzun vadeli sonuçlar (örneğin sararmış veya çürümüş dişler) psikolojik ve maddi açıdan ek yükler yaratır.

Çoğu durumda, psikosomatik bir klinikte yatarak tedavi uygulanması uygun olur. Bulimia nervoza tedavisi çeşitli bileşenlerden oluşur (multimodal tedavi):

• Tedavinin merkezinde psikoterapötik bireysel ve grup seansları yer alır. Hastalara hastalık tablosu hakkında kapsamlı bilgi verilir (psiko-eğitim). 
• Bunun yanı sıra, kişinin kendi beklentilerini ve değerlerini eleştirel bir bakış açısıyla sorgulaması ve olumlu bir öz imaj oluşturması da önemlidir. Hastalar, ihtiyaçlarını ve duygularını fark etmeyi ve bunlarla uygun şekilde başa çıkmayı öğrenirler. 
• Bu süreçte beslenme ve egzersiz önemli bir rol oynar. Örneğin, birlikte yemek yenen aşçılık grupları düzenlenir. Katılımcılar, eski alışkanlıklara geri dönmemek için birbirlerine destek olurlar. Uzman personel, bu aşamada gruba eşlik eder ve destek olur.
• Spor gruplarında fizyoterapistler, hastaları yeniden ölçülü ve sağlıklı bir fiziksel antrenmana alıştırır.
• Bazı hastalar için bir destek grubuna katılmak faydalı olabilir. Katılımcılar bu gruplarda deneyimlerini paylaşabilir ve birbirlerine destek olabilirler. Grup seçerken, grubu kimin yönettiğine dikkat edin. Grubu yönetenlerin uzmanlar veya hastalığı atlatmış ve durumu istikrarlı kişiler olması gerekir. Aksi takdirde, grubun hastalığı yenmek yerine daha da şiddetlendirme riski vardır.

Tedavinin başarısı, bir yandan bulimiyenin ciddiyetine, diğer yandan da olası eşlik eden hastalıkların boyutuna bağlıdır. Bulimiden muzdarip kişiler genellikle panik bozukluk, sosyal fobi, depresyon veya bağımlılık sorunlarından da muzdariptir.

Hastanın iyileşmesinde önemli bir rol oynayan faktör, hastalığın farkında olmaktır. Hastalar sorunu tanımalı ve bu kısır döngüyü kırmak istemelidir. 

Bazı durumlarda antidepresanlar da kullanılır. Bu ilaçlar sadece ruh halini etkilemekle kalmaz, aynı zamanda yeme-kusma nöbetlerini de hafifletir. Uzun vadede hastalar normal bir yaşam sürmeyi başarabilirler.

Yeme bozuklukları birbirinden net bir şekilde ayrıştırılamadığından, anoreksiya ve yeme bozuklukları konularındaki bilgiler de size yardımcı olacaktır.