Travmatik kalça çıkığı ve kalça displazisi: Posterior kalça çıkığının redüksiyonu ile kalça displazisi ve kalça çıkığının tedavisi

Kalça displazisi ve kalça çıkığı terimleri, özellikle çocuk ortopedisinde birbiriyle yakından ilişkilidir. Kalça displazisi, kalça eklem çukurunda (asetabulum) bir olgunlaşma bozukluğunu ifade eder. Asetabulum henüz kıkırdak yapılıdır ve yeterince kemikleşmemiştir; bu nedenle kalça başını örten yapı eksiktir. Femur başı tutunacak bir yer bulamazsa, eklem çukurundan kayabilir.

Konjenital kalça displazisinin görülme sıklığı coğrafi olarak değişiklik gösterir, ancak en sık görülen konjenital iskelet malformasyonudur. Kız çocukları, erkek çocuklara göre belirgin şekilde daha sık etkilenir. Risk faktörleri arasında gebelikte pelvik prezentasyon veya aile öyküsü sayılabilir. Kalça displazisi tedavi edilmezse, ilerleyen yaşlarda erken eklem aşınmasına yol açan bir çıkık gelişebilir. Eklem hastalıkları hakkında daha fazla bilgiyi Ortopedi ve Travma Cerrahisi bölümümüzde bulabilirsiniz.

Yenidoğanlarda çıkık nadiren ağrıya neden olur, bu nedenle teşhisi zordur. Kalça çıkığının belirtileri genellikle belirsizdir. Klasik bir belirti, bacağın dışa doğru açılmasında kısıtlılıktır: Bez değiştirilirken etkilenen bacak dışa doğru yeterince açılmaz. Ayrıca, kalça kıvrımlarındaki asimetri veya bacakların görünürde kısalması da kalça çıkığına işaret edebilir.

Doktorlar, yenidoğanlarda eklemin "yerine oturmasını" sağlamak amacıyla klinik olarak stabilite testleri (Barlow ve Ortolani testleri) yaparlar. Bu muayene rahatsız edici olabileceğinden, görüntüleme yöntemleri tanı koymada belirleyicidir. Bebeklik döneminde displazi veya çıkık gözden kaçarsa, bu durum daha büyük çocuklarda ördek yürüyüşüne ve belin içe çökmesine yol açabilir.

Bebeklerde kalça çıkığının teşhisi, standart olarak yaşamın 4. ila 5. haftasında yapılan U3 önleyici muayene kapsamında ultrason muayenesi ile konur. Ultrason radyasyon içermez ve kalça çukurunun kıkırdak yapılarını ile kalça başının konumunu mükemmel bir şekilde gösterir. Bu yöntem, durumun ciddiyet derecesine göre sınıflandırılmasını sağlar (örn. Graf sınıflandırmasına göre).

Daha büyük çocuklarda veya yetişkinlikte, kemik çekirdekleri zaten oluşmuşsa, röntgen çekimi (pelvis genel röntgeni) tercih edilen yöntemdir. Bu yöntemle femur ve asetabulumun kemik yapısı ile olası bir bozukluk veya artroz değerlendirilebilir.

Bebeklik döneminde kalça çıkığının tedavisi, kalça başının kalça çukuruna yeniden yerleştirilmesini ve orada tutulmasını (retansiyon) amaçlar; böylece eklemin olgunlaşması sağlanır. Bu işlem genellikle manuel olarak veya bandajlar yardımıyla gerçekleştirilir.

Hafif displazi vakalarında genellikle “geniş sargı” yeterlidir. Kalçanın dengesiz olması veya çıkık durumunda ise açma pantolonları veya Pavlik bandajı kullanılır. Bandajlar veya aparatlar yardımıyla kalça displazisi ve kalça çıkığının tedavisi, bacakları fleksiyon ve abduksiyon pozisyonunda tutar. Bu, kalça başını kalça çukurunun derinliklerinde merkezler. Ancak konservatif tedavi başarısız olursa, cerrahi tedavi veya anestezi altında kapalı redüksiyon ve ardından alçı ile sabitleme gerekir. Tedavi, kalça çanağının kemiksel olgunluğa ulaşmasıyla tamamlanmış sayılır.

Travmatik kalça çıkığı söz konusu olduğunda durum tamamen farklıdır. Kalça eklemi, gergin bağlar ve eklem kapsülü sayesinde son derece stabildir. Kalça başının eklem çukurundan çıkması için, trafik kazalarında (dizinin ön panele çarpmasıyla oluşan “Dashboard Injury” gibi) veya yüksekten düşme gibi durumlarda olduğu gibi, çok şiddetli bir kuvvet uygulanması gerekir.

Travmatik kalça çıkığında eklem kapsülü ve sıklıkla da ligamentum capitis femoris yırtılır. En sık görülen tip, kalça başının geriye ve yukarıya doğru çıktığı arka çıkıktır (Luxatio iliaca). Bacak tipik olarak kısalmış, bükülmüş ve içe doğru dönmüş (içe rotasyon) durumdadır. Ön çıkıkta ise sıklıkla dışa rotasyon görülür. Her zaman şiddetli ağrı mevcuttur.

Travma durumunda tanı, genellikle klinik olarak yanlış pozisyon nedeniyle açıktır; ancak asetabulum veya femur başındaki kırıkları dışlamak için röntgen ile doğrulanır.

Tedavi acil bir durumdur. Kalça başının kan dolaşımını yeniden sağlamak ve sinir hasarını önlemek için kalçanın mümkün olan en kısa sürede yerine oturtulması gerekir. Çoğu durumda, anestezi ve kas gevşetici altında kapalı redüksiyon yapılır. Bu işlem sırasında doktor, kalça başını yuvaya geri yerleştirmek için bacağı çeker. Doku sıkışması nedeniyle bu başarılı olmazsa, açık cerrahi ile redüksiyon yapılmalıdır. Posterior çıkığın redüksiyonu için özel teknikler, uzmanlık literatüründe (örn. Arch Orthop Trauma Surg) ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Acil bakımla ilgili daha fazla bilgiyi Travmatoloji bölümünde bulabilirsiniz.

Hem konjenital hem de travmatik formun ciddi sonuçları olabilir. En çok korkulan komplikasyonlardan biri kalça başı nekrozu'dur. Bu durumda, çıkık sırasında kan sağlayan damarların yırtılması veya sıkışması nedeniyle kalça başının kemik dokusu ölür. Kalça başı ne kadar uzun süre çıkık durumda kalırsa, risk o kadar artar. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi kalça başı nekrozu hakkındaki makalemizde bulabilirsiniz.

Travmatik kalça eklemi çıkığında görülen diğer eşlik eden yaralanmalar arasında kalça çukuru kırıkları (asetabulum kırığı) veya ayak felcine yol açabilecek siyatik sinir hasarları bulunur. Kıkırdak hasarları da sıklıkla görülür. Prognoz, başın ne kadar hızlı yerine oturtulduğuna ve eşlik eden yaralanmaların olup olmadığına bağlıdır. Uzun vadede ikincil artroz (eklem aşınması) riski artar.

Kapalı redüksiyon mümkün değilse veya eklem boşluğunda kemik parçaları varsa, açık cerrahi müdahale gereklidir. Bu işlemde yumuşak dokular çıkarılır, eklem kapsülü dikilir ve varsa kemik kırıkları vida veya plaklarla sabitlenir.

Redüksiyon veya ameliyat sonrasında, eklem kapsülünün iyileşebilmesi için kalça eklemi dinlendirilmelidir. Hareket kabiliyetini ve kas gücünü yeniden kazanmak için fizyoterapi şarttır. Konjenital çıkık durumunda, kalıntı displaziyi erken teşhis edebilmek için büyüme süreci tamamlanana kadar düzenli kontroller önemlidir.

Kalça displazisi ile kalça çıkığı arasındaki fark nedir?

Kalça displazisi, kalça çukurunun çok düz olması nedeniyle ortaya çıkan bir gelişim bozukluğudur. Kalça çıkığı ise kalça başının bu çok sığ yuvadan fiilen dışarı çıkması durumudur. Dolayısıyla displazi, genellikle bebeklerde kalça çıkığının nedenidir.

Bebeğimde kalça çıkığını nasıl anlarım?

Belirtiler arasında bacakların farklı uzunlukta olması, uyluk veya kalçadaki asimetrik kıvrımlar ve bez değiştirilirken bacakların yana açılmasında kısıtlılık sayılabilir. Bebekler nadiren ağrı hisseder. En güvenilir tanı, U3 muayenesinde yapılan ultrason ile konur.

Travmatik kalça çıkığı nasıl tedavi edilir?

Bu durum tıbbi bir acil durumdur. Eklem, anestezi altında mümkün olduğunca çabuk yerine oturtulmalıdır (repozisyon). Ardından yükün eklemden alınması ve fizyoterapi uygulanır. Eşlik eden kırıklar varsa genellikle ameliyat gerekir.

Geç dönem etkileri nelerdir?

En ciddi uzun vadeli sonuç, kan dolaşımı bozuklukları nedeniyle ortaya çıkan kalça başı nekrozu (kemiğin ölmesi)dır. Ayrıca, yıllar sonra sıklıkla artroz (eklem aşınması) gelişir ve bu durum yapay kalça eklemi takılmasını gerektirebilir.

Bebeklerde tedavi ne kadar sürer?

Bu, tanı konulduğundaki yaşa ve hastalığın ciddiyetine bağlıdır. İlk yaşam yılında erken bir aşamada başlanırsa, genellikle birkaç hafta ila birkaç ay süren bandaj tedavisi yeterlidir. Tanı geç konulursa, tedavi daha uzun sürebilir ve ameliyat gerektirebilir.

Kalça çıkığı ağrılı mıdır?

Yetişkinlerde travmatik çıkık son derece ağrılıdır ve bacağı hareket ettirememekle sonuçlanır. Buna karşın, yenidoğanlarda görülen konjenital çıkık genellikle akut ağrıya neden olmaz.

Pavlik bandajı nedir?

Pavlik bandajı, bebeklerde kullanılan özel bir kayış sistemidir. Bacakları fleksiyon ve abduksiyon pozisyonunda tutarak kalça başını kalça çukuruna derinlemesine bastırır ve eklemin olgunlaşmasını teşvik eder.

Kalça çıkığına önlenebilir mi?

Konjenital kalça çıkığına doğrudan önlenemez, ancak bebeği “genişçe sarmak” ve bebek taşıma bezinde taşımak, kalçanın olgunlaşmasını destekleyebilir. Travmatik kalça çıkığı ise bir kaza sonucu ortaya çıkar ve yalnızca genel kaza önleme tedbirleriyle önlenebilir.