Endometriozis, rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında büyüdüğü kronik bir hastalıktır. Her semptomun farklı şiddette ortaya çıkabilmesi ve spesifik olmayan semptomların tanıyı geciktirmesi nedeniyle tanı koymak genellikle zordur.
Birçok hasta, endometrioz tanısı konana kadar yıllarca şikayetlerle boğuşur. Endometriozun erken teşhisi ve tedavisi, yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir. Teşhis için jinekolojik muayene, ultrason ve gerekirse laparoskopi veya karın aynası kullanılır. Endometriozis odakları, diğerlerinin yanı sıra yumurtalıkları, mesaneyi, fallop tüplerini veya pelvisi etkileyebilir. Kişiye özel olarak uyarlanmış bir tedavi, şikayetleri hafifletmeye ve çocuk sahibi olma isteğini desteklemeye yardımcı olur.
Endometriozis nedir?
Endometriozis, etkilenen kadınlar için genellikle çok ağrılı bir hastalıktır. Almanya Endometriozis Derneği'nin verilerine göre, dünya çapında tahminen 200 milyon kişi bu hastalıktan muzdariptir.
Hastalık, rahim iç zarına benzeyen hücrelerin rahim dışında büyümeye başlamasıyla ortaya çıkar. Normalde bu tür doku sadece rahim içinde büyür. Genellikle pelvik boşluk ve üreme organları etkilenir. Bazı durumlarda hastalık, rektum, yumurtalıklar veya bağırsak gibi diğer bölgelere de yayılabilir.
Adet döngüsü sırasında endometriyum benzeri doku kalınlaşır. Adet kanaması öncesinde bu doku, adet sırasında vücuttan atılabilmesi için dökülür.
Ancak endometrioziste bu doku türü rahim dışında büyür. Bu nedenle normal şekilde atılamaz. Sonuç olarak doku sıkışır, çevredeki dokuyu tahriş eder ve yara izleri ile yapışıklıklara neden olur.
Bu durum, adet dönemi civarında en şiddetli hale gelen kronik ağrılara yol açabilir. Endometriozisin nedenleri henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Endometriozis bazı ailelerde daha sık görüldüğünden, genetik faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Endometriozisin diğer belirtileri şunlardır:
- Özellikle adet dönemi sırasında dışkılama veya idrar yaparken ağrı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Kısırlık
- Adet döneminde şiddetli kanamalar
- Adet dönemleri arasında kanama
- Adet döneminden hemen önce, sırasında veya sonrasında bel ve karın bölgesinde ağrı
Tanım: Endometriozis teşhisi nasıl yapılır?
Endometriozis ve pelvik ağrıya neden olabilecek diğer hastalıkların teşhisi için öncelikle tıbbi öykü alınır. Bu süreçte doktorunuz öncelikle semptomlarınızı soracaktır. Ağrının yeri ve ortaya çıktığı zaman da tanı açısından önemlidir. Görüşmenin ardından fizik muayene ve diğer testler yapılır.
Pelvis muayenesi
Pelvis muayenesi, jinekolojik bir muayenedir. Doktor, elini vajinadan vajinal kanala sokar ve karın ile pelvik bölgede içten herhangi bir anormallik olup olmadığını kontrol eder. Bu sırada, örneğin üreme organlarındaki kistlere veya rahmin arkasındaki yara izlerine dikkat eder.
Küçük endometriozis odakları, zaten bir kist oluşumuna neden olmadıkça genellikle elle hissedilemez.
Ultrason muayenesi
Ultrason muayenesi, endometrioz tanısında önemli bir yöntemdir. Bu muayenede, yüksek frekanslı ses dalgaları yardımıyla vücudun içinden görüntüler elde edilir.
Görüntülerin alınması için, "prob" adı verilen bir cihaz ya
- karın bölgesine bastırılır ya da
- vajinaya sokulur (transvajinal ultrason).
Her iki yöntem de iç üreme organlarını en iyi şekilde görüntülemeyi sağlar. Standart bir ultrason muayenesi ile doktorunuz endometriozis olup olmadığınızı kesin olarak belirleyemez. Ancak endometriozis ile ilişkili kistleri (endometriomlar) tespit edebilir.
Manyetik Rezonans Tomografisi (MRG)
MRG'de, manyetik alan ve radyo dalgaları yardımıyla vücut içindeki organların ve dokuların ayrıntılı görüntüleri elde edilir.
Bazı durumlarda MRG, cerraha endometriozis odaklarının konumu ve boyutu hakkında ayrıntılı bilgi sağladığı için ameliyat planlamasına yardımcı olur.
Endometriozis tanısı öncesi ve sonrası
Yukarıda listelenen semptomlardan bir veya daha fazlasından muzdaripseniz, endometrioz muayenesi yaptırmanız önerilir. Bunlar arasında özellikle adet kanaması sırasında şiddetli ağrılar yer alır. Endometrioz teşhisi konduysa, size en uygun tedaviyi bulmak için farklı tedavi yöntemlerini denemeniz gerekebilir. Endometriozisin henüz bir tedavisi yoktur ve fazla dokuyu çıkarmak için tek seçenek ameliyattır.
Doktorunuz cerrahi müdahaleyi önermeden önce, muhtemelen önce konservatif tedavileri tavsiye edecektir. Cerrahi olmayan tedaviler de semptomları hafifletebilir.
Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Doğum kontrol hapı
- Doğum kontrol iğnesi
- Hormonal rahim içi araçlar
- Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (Gn-RH) tedavisi
- Aromataz inhibitörleri
- Nonsteroidli antireumatik ilaçlar veya parasetamol gibi ağrı kesiciler
- Çocuk sahibi olma isteği varsa, doğurganlık tedavileri
Ev ilaçları ve beslenme değişiklikleri gibi alternatif tedavi yöntemlerini de deneyebilirsiniz. Ancak hiçbir şeyin işe yaramadığı görülürse, doktorunuz yerinden kaymış dokuları ve yara izlerini gidermek için cerrahi bir müdahale önerebilir. Bu müdahale genellikle laparoskopik olarak gerçekleştirilebilir. Bu yöntem, açık cerrahiye kıyasla çok daha az invazivdir.
Cerrahi müdahale, semptomları hafifletebilir ve gebelik olasılığını artırabilir. Ancak endometriozis ve semptomları yine de her an geri dönebilir.
Ameliyat Yöntemi: Endometriozis ameliyatı nasıl yapılır?
Bazı durumlarda işlem laparoskopik olarak, yani karın içi inceleme (laparoskopi) kapsamında gerçekleştirilir.
Genel anestezi altında cerrah, göbek çevresine çok küçük bir kesi açar. Bu kesiden ince bir laparoskop (küçük bir kamera) sokar. Böylece karın boşluğunun içini doğrudan görebilir. Cerrah, rahim dışında rahim zar dokusu belirtileri arar.
Laparoskopi, aşağıdakiler hakkında bilgi verebilir:
- konumu,
- kapsamı ve
- boyutu hakkında bilgi sağlar
- hakkında bilgi verebilir.
Cerrah, bu işlem sırasında ileri tetkikler için bir doku örneği (biyopsi) de alabilir.
Ameliyat iyi planlandığında, endometriozis laparoskopi sırasında tamamen tedavi edilebilir. Böylece tek bir müdahale yeterlidir.
İleri evre endometriozisten muzdaripseniz, bu durum laparoskopi ile tedavi edilemeyebilir. Bu durumda bunun yerine laparotomi yapılır. Laparotomi, karın bölgesinde büyük bir kesi yapılan daha kapsamlı bir cerrahi müdahaledir.
Laparoskopide olduğu gibi, sizi anestezi altına alacak bir ilaç verilir. Doktorunuz, karın içini görebilmek ve etkilenen dokuyu çıkarabilmek için deri ve kas dokusunu keser. Ameliyattan sonra kesi kapatılır ve siz uyanma odasına alınırsınız. En az bir gece hastanede kalmanız gerekir.
Endometriozis ameliyatı sonrası bakım
Laparoskopik bir ameliyattan sonra, laparotomiye kıyasla daha hızlı iyileşirsiniz. Ameliyatın türü ne olursa olsun, ameliyattan sonraki ilk birkaç gün veya hafta boyunca faaliyetleriniz kısıtlanacaktır. Laparoskopi sonrası 1 ila 2 gün içinde kendinizi iyi hissedebilirsiniz. Yine de normal faaliyetlerinize geri dönebilmeniz için biraz daha zamana ihtiyacınız olabilir.
Araba sürme, çalışma ve spor gibi faaliyetlere ne zaman dönebileceğinizi doktorunuzla konuşmanız çok önemlidir. Talimatlara harfiyen uymanız, sorunsuz bir iyileşme sürecine katkıda bulunabilir.
Komplikasyonlar ve Prognoz
Endometriozis ameliyatlarında komplikasyonlar son derece nadirdir, ancak aşağıdaki sorunlar ortaya çıkabilir:
- Pelvik bölgede enfeksiyonlar
- Kanamayı durdurmak için daha büyük bir karın kesisi (laparotomi) gerektiren kontrolsüz kanamalar
- Ameliyat sonrası yara dokusu oluşumu (yapışıklıklar)
- Bağırsak, mesane veya üreterlerde (böbreklerden mesaneye idrarı taşıyan küçük kanallar) hasar
Endometriozis, şu ana kadar tedavisi mümkün olmayan kronik bir hastalıktır. Nedenini henüz bilmiyoruz. Ancak bu, hastalığın günlük hayatınızı mutlaka etkilemesi gerektiği anlamına gelmez.
Ağrı ve doğurganlık sorunlarını kontrol altına almak için etkili tedaviler mevcuttur, örneğin
- ilaçlar,
- hormon tedavisi ve
- cerrahi müdahaleler.
Endometriozisin belirtileri genellikle menopozdan sonra hafifler.
Sık Sorulan Sorular
Endometriozis nasıl teşhis edilir?
Endometriozis tanısı, ayrıntılı bir öykü alma ve jinekolojik muayene ile başlar. Endometriozis şüphesi durumunda genellikle ultrason, MRG veya diğer görüntüleme yöntemleri uygulanır. Çoğu durumda, endometrioz tanısı ancak laparoskopi ile kesinleşir ve bu işlem aynı zamanda doku örneği alınmasına da olanak tanır.
Teşhis neden sıklıkla geç konur?
Belirsiz semptomlar, teşhisi sıklıkla önemli ölçüde geciktirir. Endometriozisi olan birçok kadın, alt karın ağrısı, çeşitli semptomlar veya adet kanaması dışında kronik şikayetlerden muzdariptir. Endometriozisin teşhisi genellikle zor olduğundan, ilk semptomların ortaya çıkması ile doğru teşhis konulması arasında sıklıkla birkaç yıl geçer.
Hangi şikayetler endometrioza işaret edebilir?
Endometriozisin tipik belirtileri arasında şiddetli alt karın ağrısı, kronik rahatsızlık, idrar yaparken veya bağırsak hareketleri sırasında ağrı ve çocuk sahibi olamama sayılabilir. Endometriozis, rahim dışında doku büyümesine neden olur ve yumurtalıkları, mesaneyi, fallop tüplerini veya karın boşluğunu etkileyebilir. Endometrioz, mide bulantısına neden olabilir veya migreni tetikleyebilir.
Hangi tedavi seçenekleri vardır?
Endometrioz tedavisi, şikayetlere, hastanın yaşına ve olası çocuk sahibi olma isteğine göre belirlenir. Endometrioz tedavisi arasında hormon tedavisi, cerrahi yolla endometrioz odaklarının çıkarılması ve ağrıyı hafifletici önlemler yer alır. Endometriozisin tanı ve tedavisinin amacı, şikayetleri hafifletmek ve hastaların yaşam kalitesini iyileştirmektir.
Endometriozis doğurganlığı etkileyebilir mi?
Evet. Endometrioz, yapışıklıklara, kistlere veya derin infiltratif endometrioza neden olabilir ve bu da istenmeyen kısırlığa yol açabilir. Çocuk sahibi olma isteği yerine getirilemeyen doğurganlık çağındaki kadınlar, erkenden bir jinekoloğa danışmalıdır. Almanya Endometriozis Derneği (Endometriose-Vereinigung Deutschland e. V.), endometriozis hakkında ek bilgiler ve hastalar için destek sunmaktadır.
Tıp yazarı hakkında
Sabine Schneider
Baş editör