Hastalıkların önlenmesi ve erken teşhisi için sağlık kontrolü ve sağlık muayenesi - Önleyici muayenenin önemi

Sağlık kontrolünde, kalp-damar hastalıkları, böbrek hastalıkları ve diyabet gibi hastalıkların mümkün olduğunca erken teşhis edilmesi amaçlanır. Bunun yanı sıra, hastanın genel fiziksel durumu ve sağlık durumu da değerlendirilir. Böylece, sağlık risklerini önleyecek önlemler alınabilir ve yaşlılıkta ortaya çıkabilecek ciddi komplikasyonlar önlenebilir.

Sağlık kontrolü hem bir genel pratisyen hekimde, hem de bir iç hastalıkları uzmanında yapılabilir. Ancak muayene her zaman belirli bir şemaya göre yapılır. Kontrolün toplam süresi yaklaşık iki saattir.

İlk olarak, tıbbi öykü olarak da adlandırılan kapsamlı bir ilk görüşme yapılır. Bu görüşmede doktor şu konularda sorular sorar:

• Beslenme alışkanlıkları
• Sigara kullanımı
• Spor ve egzersiz
• Önceki hastalıklar
• Ailede belirli hastalıkların sıklığı (diyabet, kalp krizi ve felç, kanser hastalıkları)

Ardından doktor, kalp ve akciğerleri dinleyerek vücut ağırlığını ve vücut kitle indeksini (BMI) belirlediği bir fizik muayene yapacaktır. Ayrıca kan basıncı ve nabız da ölçülür. Bunun yanı sıra idrar tahlili yapılır ve kan alınır. Her ikisinde de çeşitli önemli laboratuvar değerleri belirlenir. Belirli bir hastalık şüphesi varsa, doktor ek tetkikler yapabilir. Şüpheli bir tanı yoksa, bu tetkiklerin masrafları hasta tarafından karşılanmalıdır. Özel sigortalı kişilerde, bu tetkikler sigortalarının kapsamına dahil olabilir. Ek tetkikler arasında örneğin ultrason, efor EKG’si veya kolonoskopi yer alır.

Doktor bu muayene için bir stetoskop kullanır. Stetoskop yardımıyla kalbi ve akciğerleri dinleyerek bunların normal çalışıp çalışmadığını değerlendirir. Kalp, kalp atışlarının düzenliliği temelinde değerlendirilir. Ayrıca doktor, kalp kapakçıklarının işlevini de değerlendirebilir. Kalp kapakçıkları iyi kapanmıyorsa veya daralmışsa, kalp atışlarına ek olarak sesler çıkarırlar.

Doktor bu sesleri kalp kapakçıklarına atayabilir. Bu sayede, kalp kapakçıklarının iyi kapanmaması durumunda kalp ritim bozuklukları veya kalp kapak yetmezliği konusunda ilk şüpheler ortaya çıkabilir. Akciğerleri dinlerken de doktor anormal seslere dikkat eder. Stetoskopla dinlendiğinde solunum sesleri hırıltılı veya ıslıklı geliyorsa, doktor vücutta sıvı birikimi veya akciğer hastalıkları konusunda ilk çıkarımlarda bulunabilir.

• Zayıf: 18,5'in altında
• Normal kilo: 18,5 – 25
• Aşırı kilolu: 25 – 30
• Obezite: 30'un üzerinde

Ancak çocuklar için yetişkinlere göre farklı tablolar geçerlidir. Ayrıca, kaslar yağdan daha ağır olduğu için sporcuların BMI değerlerinin aşırı kilolu aralığında olması da mümkündür. Dolayısıyla BMI sadece bir kılavuz değerdir ve her zaman tüm faktörler göz önünde bulundurularak yorumlanmalıdır. Aşırı kilo, birçok farklı hastalığın ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Bunlar arasında örneğin diyabet, kalp-damar hastalıkları ve artroz yer alır.

Nabız, kalbin pompalama hareketiyle oluşan damar duvarlarının mekanik ve ritmik genişlemesi ve kasılmasını ölçer. Nabız, kalp atış hızı ve kalp ritmi hakkında bilgi verir. Ancak nabız, birçok faktörden etkilenir; örneğin fiziksel aktivite veya heyecan durumunda nabız artar. Bu nedenle muayene sırasında dinlenme nabzı ölçülür. Yetişkinlerde bu değer normalde dakikada 60 ila 80 atım arasındadır. Doktor, hastanın nabzını inceleyerek kalbin düzenli atıp atmadığını belirleyebilir ve böylece kalp ritmi bozukluğunu ekarte edebilir.

Kan basıncı, kanın damarlardan pompalanırken uyguladığı basıncı gösterir. Milimetre cıva sütunu (mmHg) cinsinden ölçülür ve iki değerden oluşur. İlk değer sistolik kan basıncı, ikinci değer ise diyastolik kan basıncıdır. Sistolik kan basıncı, kalbin kanı damarlara pompaladığı sırada ölçülür. Bu aşamaya sistol denir. Ardından kalp tekrar gevşer ve basınç azalır. Bu aşamaya diyastol denir ve diyastolik kan basıncı ile ölçülür. Değerler, bir kan basıncı tablosu kullanılarak farklı seviyelere ayrılabilir:

• İdeal değerler: 120/80 mmHg'nin altında
• Normal değerler: 130/85 mmHg'nin altında
• Yüksek normal değerler: 140/90 mmHg'nin altında
• Yüksek tansiyon (1. derece): 160/100 mmHg'nin altında
• Yüksek tansiyon (2. derece): 180/110 mmHg'nin altında
• Yüksek tansiyon (3. derece): 180/110 mmHg'nin üzerinde
• İzole sistolik hipertansiyon: 140'ın üzerinde / 90 mmHg'nin altında

Kan damarlarında sürekli olarak yüksek tansiyon varsa, bu durum çeşitli sekonder hastalıklara yol açabilir. Bunlar arasında arteriyoskleroz (arter kireçlenmesi), inme ve kalp krizi sayılabilir.

İdrar örneğinin laboratuvar sonuçları yardımıyla çeşitli metabolik bozukluklar (örneğin diabetes mellitus) ve böbrek hastalıkları tespit edilebilir. Hem kanda hem de idrarda şeker değeri çok yüksekse, bu durum diyabet anlamına gelir. Trigliserid ve kolesterol gibi kan yağ değerlerinde artış tespit edilirse, bu durum kalıtsal yağ metabolizması bozukluklarına veya yanlış beslenmeye işaret eder. Bunlar arteriyoskleroz riskini ve dolayısıyla inme veya kalp krizi riskini artırır. İdrarda kırmızı kan hücreleri bulunuyorsa veya protein ve kreatinin düzeyleri yüksekse, bu durum böbrek hastalığına işaret edebilir.

Sağlık kontrolü nedir?

Sağlık kontrolü, hastalıkların ve sağlık risk faktörlerinin erken teşhisi için yapılan bir sağlık muayenesidir. Muayene, tıbbi öykü, fizik muayene ve çeşitli laboratuvar testlerini içerir ve önleyici amaçlıdır. Sağlık kontrolü sırasında aile hekimi veya doktor, mevcut sağlık durumunuzu değerlendirir ve sonuçları son görüşmede sizinle paylaşır.

Sağlık kontrolünü ne zaman yaptırabilirim?

Yasal sağlık sigortası kapsamındaki kişiler, 18 yaşından itibaren sağlık kontrolünden yararlanabilirler. 35 yaş ve üzeri sigortalılar için sağlık kontrolü, düzenli erken teşhis muayenelerinin bir parçasıdır ve her üç yılda bir yapılabilir. Aile hekimi, muayenenin ne zaman ve ne sıklıkta yapılması önerildiğini ve yasal sağlık sigortasının hangi hizmetleri karşıladığını bildirir.

Sağlık kontrolü hangi muayeneleri içerir?

Sağlık kontrolü kapsamında, diğerlerinin yanı sıra kan alımı, kan tahlili, idrar örneği alınması ve kronik hastalık belirtileri açısından kan ve idrarın incelenmesi yapılır. Örneğin, protein, nitrit düzeyleri ve olası diyabet veya diabetes mellitus belirtileri tespit edilir. Ayrıca aşı durumu, aşı cüzdanı, geçmiş hastalıklar, aşırı kilo veya yüksek tansiyon ile diğer risk faktörleri de değerlendirilir.

Hangi hastalıklar erken teşhis edilebilir?

Sağlık kontrolü, kalp-damar hastalıkları, diyabet mellitus veya böbrek hastalıkları gibi hastalıkların erken teşhisini destekler. Ayrıca, hastalık şüphesi, enfeksiyon, aşırı kilo veya yüksek tansiyon ile çeşitli hastalıkların ön aşamaları veya erken evreleri tespit edilebilir. Buna ek olarak, kanserin erken teşhisi, cilt kanseri taraması ve – uygun endikasyon olması durumunda – erken teşhis amaçlı ultrason muayenesi veya abdominal aort anevrizması ya da karın arterinin genişlemesinin erken teşhisi için ultrason muayenesi de dahildir.

Sağlık kontrolünün masraflarını sağlık sigortası karşılar mı?

Yasal sağlık sigortası, 18 yaş ve üzeri yasal sigortalılar veya 35 yaş ve üzeri sigortalılar için geçerli yönergelere uygun olarak sağlık kontrolünün masraflarını karşılar. 45 yaş ve üzeri veya 50 yaş ve üzeri kişiler için ek önleyici muayeneler veya hizmetler, yaşa, bireysel risklere veya tıbbi gerekliliğe bağlı olarak sunulabilir. Sağlık kontrolü sırasında ayrıca egzersiz önerileri, egzersiz kursları, beslenme ve sağlık durumunuzu iyileştirmeye yönelik diğer önlemler hakkında bilgi alırsınız.