Tüp bebek klinikleri ve tedavi hakkında bilgiler

Üreme tıbbının başlangıcında ağırlıklı olarak IVF kullanılırken, günümüzde doktorlar %75 oranında ICSI'yi uygulamaktadır.

IVF'de yumurta ve sperm hücreleri bir laboratuvar kabında bir araya getirilir. Burada hücrelerin birbirlerini kendileri bulmaları gerekir.

İn vitro fertilizasyon (IVF), sözde yardımcı döllenme yöntemlerinden biridir @ phonlamaiphoto /AdobeStock

ICSI’da ise doktorlar tek bir sperm hücresini doğrudan bir yumurta hücresinin içine enjekte eder. Bu işlem çok ince bir iğne ile gerçekleştirilir. Doktorlar genellikle erkeğin sperm kalitesi yeterli olmadığında ICSI’yi uygular.

İntracytoplasmik sperm enjeksiyonu (ICSI), sperm kalitesi ciddi şekilde kısıtlı olan erkekler için uygundur @ Tatiana Shepeleva /AdobeStock

Her iki yöntemde de ilk aşamada kadına hormon tedavisi uygulanır. Hormon tedavisinin amacı, kadının yumurtalıklarından mümkün olduğunca fazla sayıda yumurta hücresi elde etmektir.

Ardından doktorlar yumurta ve sperm hücrelerini bir araya getirir. Döllenme başarılı olduğunda ve döllenmiş yumurta hücresi geliştiğinde, doktorlar bunu rahme aktarır.

Tüp bebek tedavisi görmek isteyen çiftler, öncesinde bir dizi tetkik yaptırmak zorundadır.

Öncelikle, sorunun nedeninin araştırılması ve doğurganlık bozukluğunun neden oluştuğunun belirlenmesi ön plandadır.

Bunun için hem kadının hem de erkeğin muayene olması gerekir.

Kadında yapılan ön muayeneler

• Ayrıntılı tıbbi öykü alınması
• Kapsamlı bir fizik muayene
• Ultrason muayenesi
• Adet döngüsünün izlenmesi
• Kan yoluyla hormon testleri ve
• Rahim veya karın laparoskopisi

Erkeklerde ön muayene

• Ayrıntılı tıbbi öykü alınması
• Kapsamlı fizik muayene
• Sperm analizi
• Kandaki hormon testleri
• Testis ultrasonu
• Bazı durumlarda testis ve epididimden doku örneği alınması da yararlı olabilir.

Tüp bebek tedavisi hakkında bilgilendirme

Her durumda, çiftler doğurganlık tetkikleri ve doktorun verdiği bilgilendirme sonrasında kendilerine yeterli bir düşünme süresi ayırmalıdır. Sonuçta, suni döllenme kadın vücuduna yönelik ciddi bir müdahaledir.

Suni döllenme öncesinde yapılması gereken diğer tetkikler

Her durumda, her iki eş de suni döllenme öncesinde HIV ve hepatit (B ve C) testleri yaptırmalıdır. 

Kadında kızamıkçık aşı durumunun da netleştirilmesi gerekir. Suni döllenme öncesinde yararlı olabilecek diğer tetkikler arasında toksoplazmoz ve klamidya testleri yer alır.

ICSI, sperm kalitesi düşük olsa bile uygundur, çünkü her bir yumurta hücresi için yalnızca bir sperm hücresi gereklidir.

Buna karşılık, in vitro fertilizasyonda ise yumurtaya ulaşması gereken birden fazla sperm hücresi gerekir. Bu nedenle, IVF mi yoksa ICSI mi uygulanacağına karar vermede erkeğin spermogramı belirleyicidir.

Sperm analizi aşağıdaki değerleri ve bilgileri içerir:

• Sperm sıvısındaki sperm sayısı
• Şekil ve hareketlilik
• Sperm sıvısının pH değeri ve
• Birçok başka özellik

Günümüzde doktorlar, ICSI yöntemini sadece erkeklerde görülen doğurganlık sorunlarında değil, aynı zamanda başarısız IVF denemelerinin ardından da uygulamaktadır.

Hormon tedavisi ve yumurta alımı

Suni döllenme (IVF ve ICSI) için kadına yumurtalıkları uyarmak amacıyla hormon preparatları verilir. Böylece yumurtalıklar, birden fazla yumurta kesesi (folikül) olgunlaştırabilir. Bu da, suni döllenme için döllenmeye elverişli birden fazla yumurta elde etme şansını artırır.

Kadın, hormonları ince bir kalem (pen) benzeri aletle veya normal bir şırınga yardımıyla deri altına enjekte eder @ Suzi Media /AdobeStock

Hormonal stimülasyon sırasında erken yumurtlamanın gerçekleşmemesi için kadına, vücudun kendi hormon salınımını yavaşlatacak ilaçlar verilir. Bu yönteme, “downregulation ile agonist protokolü” de denir.

Stimülasyon tedavisi sırasında, doktorun bir veya daha fazla yumurta hücresinin mevcut olup olmadığını kontrol ettiği muayeneler yapılır. 

Yeterince büyük yumurta hücreleri varsa, kadın yumurtlamayı tetiklemek için özel ilaçlar alır. 36 saat sonra doktorlar yumurtalıklardan yumurta hücrelerini alır. 

Bu işlem hafif anestezi veya analgozasyon altında gerçekleştirilir. Bu, ayakta yapılan bir işlemdir; kadın yaklaşık iki saat sonra evine dönebilir.

Suni döllenme için sperm temini

Suni döllenme işlemi için bir veya daha fazla sperm hücresi gereklidir. Bunlar mümkün olduğunca taze olmalıdır; bu da erkeğin yumurta döllenme gününde sperm örneğini vermesi gerektiği anlamına gelir.

Bunu ya klinikte ya da evde yapabilir. Sperm örneğini evden getirecekse, taşıma için özel bir kap kullanması gerekir. Ayrıca, spermlerin vücut sıcaklığında olmasına dikkat etmelidir.

Ne IVF ne de ICSI seçenekleri uygun değilse, doktorla birlikte başka bir çözüm bulmanız gerekir.

Erkek sperm örneğini verdikten sonra, döllenme yeteneğini artırmak amacıyla sperm sıvısı laboratuvarda işlenir.

Tüp bebek tedavisi için sperm bağışı

Erkeğin kısırlığı veya başarısız suni döllenme denemeleri sonrasında doğurganlığının kısıtlı olması durumunda, çift sperm bağışını değerlendirebilir.

Her iki yöntem de (IVF, ICSI) donör spermi kullanılarak gerçekleştirilebilir. Erkeğin çocuğa aktarmak istemediği kalıtsal bir hastalığı olması durumunda da sperm bağışı mantıklı bir seçenektir.

Almanya’da sperm bağışçısı olarak yalnızca on sekiz ile kırk yaşları arasında, fiziksel ve zihinsel olarak sağlıklı erkekler kabul edilir. Tüm bağışçılar bulaşıcı hastalıklar (örn. HIV, hepatit, klamidya) açısından taranır.

Sperm bağışı, intrauterin inseminasyon (IUI) yönteminde de mümkündür. Intrauterin inseminasyonda doktorlar, kadının rahmine bir kateter yerleştirir. Böylece donör sperm kadının vücuduna ulaşır.

Suni döllenme için donör sperminin kullanılması, çift için oldukça zorlayıcı olabilir. Bu nedenle, tıbbi bilgilendirmenin yanı sıra psikolojik danışmanlık da yararlıdır. Aynı şekilde, hukuki açıdan güvence altına almak için bir hukukçudan yardım almalısınız. Bir tedavi sözleşmesi imzalamak tavsiye edilir.

Laboratuvarda yapay döllenme

Doktorlar yumurtaları aldıktan ve spermi hazırladıktan sonra suni döllenme işlemi gerçekleştirilir. Doktorlar, yumurta ve sperm hücrelerini enjeksiyon yoluyla bir araya getirir (ICSI) veya her ikisini de bir laboratuvar kabına koyar; burada hücrelerin birbirlerine kendileri ulaşması gerekir (IVF).

Ardından laboratuvar çalışanları, işleme tabi tutulmuş yumurtaları inkübatörde kültürler. Orada optimum koşullar sağlanır. 24 saat sonra uzmanlar, mikroskop altında yumurtaları inceleyerek döllenme olup olmadığını kontrol ederler.

Döllenme başarılı olursa, döllenmiş yumurta hücresi yaklaşık 2-5 gün sonra kadının rahmine geri yerleştirilir.

Doktor, yumurta alımının yapıldığı gün çifte aşağıdaki konularda bilgi verir:

• İnkübatördeki kültür süresi (en fazla 5 gün olabilir)
• Kadına geri verilecek yumurta hücrelerinin sayısı

İki ila beş gün sonra doktor, döllenmiş yumurtaları ince bir kateter yardımıyla rahme yerleştirir. Bu işlem ağrısızdır. Uzmanlar buna embriyo transferi de derler.

Döllenmiş yumurta hücreleri artarsa, bunlar dondurulabilir (kriyokonserve edilebilir). Tedavi başarılı olmazsa, bunlar bir sonraki denemede çözülüp yerleştirilebilir. Avantajı: Kriyo denemesi, kadının tüm prosedürü tekrarlamak zorunda kalmaması nedeniyle çok daha az yorucudur.

Hamilelik testi ve ultrason muayenesi

Embriyo transferinden yaklaşık on dört gün sonra, hamilelik olup olmadığını belirleyen bir kan tahlili yapılır. Burada önemli olan, kandaki hamilelik hormonu (HCG) seviyesidir. Bundan iki hafta sonra ise ultrason yardımıyla kaç bebek olduğu tespit edilebilir.

Suni döllenmenin başarı şansı çeşitli faktörlere bağlıdır:

• Doğurganlık bozukluğunun türü
• İstenmeyen kısırlık süresinin uzunluğu
• Kadının yaşı
• Erkeğin yaşı
• Döllenmiş yumurta hücrelerinin sayısı ve
• Tedavi öncesinde ve tedavi sırasında yaşanan psikolojik stresler ile
• Erkek veya kadında mevcut hastalıklar.

IVF ve ICSI tedavilerinde embriyo transferi başına ortalama doğum oranı %22-24 arasındadır.

Tedavi döngüsü başına doğum oranı yaklaşık %20’dir, çünkü her on tedaviden birinde başarılı döllenme gerçekleşmemektedir.

• Suni döllenme sonrasında her on iki hamilelikten birinde fetüste malformasyon görülür. Normal bir hamilelikte ise bu oran her on beş hamilelikten birindedir. Bunun nedeni suni döllenme olabilir veya ebeveynlerin risk faktörlerinden kaynaklanıyor olabilir.
• IVF'de malformasyon riski, ICSI'ye göre biraz daha düşüktür. Olası malformasyonlar arasında dudak ve damak yarıkları, kalp kusurları ile mide ve bağırsak sistemindeki bozukluklar sayılabilir.
• Aynı şekilde, IVF ve ICSI'de çoğul gebelik sıklığı da artmaktadır. Bu durum ise erken doğum riskini artırmaktadır. Hamileliğin erken haftalarında dünyaya gelen çocuklar, fiziksel ve zihinsel bozukluklar açısından çok yüksek risk altındadır.

Her denemede yüzde on beş ila yirmi arasında bir başarı oranı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır; bu oran pek de yüksek sayılmaz. Dolayısıyla, suni döllenmenin başarılı olması için birkaç döngü gerekebilir.

Her deneme büyük bir yük oluşturduğundan, çiftin belirli bir dayanıklılığa sahip olması gerekir. Bazen, birkaç başarısız denemenin ardından dinlenmek ve toparlanmak için bir ara vermek faydalı olabilir.

Embriyonun rahim zarına başarılı bir şekilde yerleşmesi için, embriyonun koruyucu zarından (glazür) çıkması gerekir.

Üreme tıbbında bu yerleşme süreci, “Assisted hatching” (yardımlı kabuk kırma) yöntemi sayesinde daha kolay gerçekleşebilir. Bu, embriyo için bir tür kabuk kırma yardımıdır.

Bu işlemde, tüp bebek tedavisi kapsamında zona pellucida inceltilerek veya delikler açılmak suretiyle embriyonun bu zardan çıkması kolaylaştırılır. Yardımlı kabuk kırma işlemi, bir lazer, cam iğne veya zona pellucida’nın enzimatik olarak inceltilmesi yoluyla gerçekleştirilir. Modern üreme tıbbında lazer tekniği tercih edilen yöntemdir.

Hassas lazer tekniği sayesinde embriyoda yaralanma riski düşük olsa da, fayda-risk dengesinin dikkatli bir şekilde değerlendirilmesi gereklidir.

Yardımlı kuluçka, daha önce IVF veya ICSI ile birkaç başarısız tedavi döngüsü geçirmiş çiftler için uygun bir yöntemdir.

Tüp bebek tedavisi kapsamında uygulanan hormonal tedavi sayesinde birden fazla folikülün olgunlaşması mümkündür. 

Folikül ponksiyonundan sonra, elde edilen tüm yumurtalar sperm enjeksiyonu (ICSI) veya yumurta döllenmesi (IVF) için kullanılır. 

Transfer için planlanandan daha fazla yumurta döllenmişse, kriyokonservasyon (dondurma) seçeneği mevcuttur. Böylelikle hasta, bir sonraki stimülasyon ve yumurta alımı (folikül ponksiyonu) işlemlerinden kurtulabilir.