Testis – Testisin anatomisi, işlevi ve önemi ile skrotum hakkında bilgiler

Testis (testis), çift olarak bulunan erkek cinsel organıdır. Kadınların yumurtalıklarının karşılığıdır ve gonadlar (cinsel bezler) arasında yer alır. Testislerde, hipofiz ve hipotalamus tarafından düzenlenen hormonların yanı sıra spermler (tohum hücreleri) de üretilir. Ayrıca testisler, cinsel üremenin vazgeçilmez bir parçasıdır.

© Henrie / Fotolia

Testislerin önemli görevlerinden biri, üremeye hizmet eden hormonların (androjenler) ve spermlerin üretilmesidir.

Hormon sentezi, Leydig hücreleri tarafından gerçekleştirilir. Bu hücreler büyük ölçüde testosteron üretir. Testosteron hormonu, sperm oluşumunun uyarılmasında önemli bir rol oynar. Ayrıca, diğer cinsel organların gelişimi ve işlevselliğinde de rol oynarlar.

Sertoli hücreleri, büyük ölçüde sperm gelişiminden sorumludur ve bunu destekler. Bu hücreler, germ hücrelerinin olgunlaştığı destekleyici bir hücre iskeleti oluşturur.

Epididim, sperm deposu işlevi görür. Ayrıca, spermlerin olgunlaşmasına da destek olur.

Ergenlik döneminde her gün 200 milyona kadar sperm üretilir. Her bir spermin olgunlaşması yaklaşık iki ay sürer. Bu sürecin kontrolünden hormonlar sorumludur. Ejakülasyon (boşalma) sırasında spermler ve seminal sıvı birbiriyle karışır. Seminal sıvı, boşalmadan önce prostat ve seminal keselerde üretilir.

Testisler, testis kordonu üzerinde testis kesesi (skrotum) içinde serbestçe sarkar. Uzun bir şekle sahiptirler ve çapları yaklaşık üç santimetreye ulaşır. Uzunlukları yaklaşık dört santimetredir ve ağırlıkları 25 ile 30 gram arasında değişir. Her iki testisin üst ucunda epididim başı bulunur.

Testislerin büyüklüğü erkekten erkeğe farklılık gösterir. Ergenlik döneminden itibaren testislerin hacmi artar ve 30 ile 40 yaşları arasında en yüksek seviyeye ulaşır. 50. yaşından itibaren testislerin büyüklüğü biraz azalır. 

Testisin Bileşenleri

Testis, bağ dokusu (Tunica albuginea) ile kaplıdır. İç kısımda 200 ila 300'den fazla lobca bölünmüştür. Bu loblar, aralarında bulunan duvarlarla birbirinden ayrılır. Testisin bir diğer bileşeni, dallanan ve testis lobüllerinde bulunan birçok kanaldan oluşan testis ağıdır. Testis kanalları içinde, spermlerin öncülleri olan Sertoli destek hücreleri bulunur.

Testis kanalları arasında yer alan hücrelere Leydig hücreleri denir. Bu hücrelerin görevi, erkek cinsiyet hormonu olan testosteronu üretmektir.

Testisin kanlanması, abdominal aortun bir dalı olan testis arteri (Arteria testicularis) aracılığıyla gerçekleşir. Venöz kan, her iki tarafta da pampiniform pleksus adı verilen bir damar ağında toplanır.

Epididim

Testisin arka tarafında epididim bulunur. Epididim, testisle sıkı bir şekilde birleşmiştir. Çapı 5 ila 10 milimetre, uzunluğu ise 5 santimetredir. İn epididim, ince bir kapsül ile çevrilidir. Bu kapsül, testis üzerinde bir tür başlık gibi konumlanır. Prostat bezinde bulunan meni kanalı (Ductus deferens) aracılığıyla idrar yoluna bağlanır. Bu sayede, testiste üretilen spermler, ejakülasyon sırasında erkeğin vücudundan dışarı atılır. Semen kanalı 30 ila 40 santimetre uzunluğa ulaşır.

Erkeğin doğurganlığını etkileyebilecekleri için ciddiye alınması gereken çeşitli testis hastalıkları vardır. Bazen bu hastalıklar geri dönüşü olmayan hasarlara yol açabilir. Bu hastalıklardan özellikle 20 ile 40 yaş arasındaki erkekler etkilenir.

Testis torsiyonu

En sık görülen testis rahatsızlıklarından biri, testisin bükülmesi olan testis torsiyonudur. Bu yaralanma çoğunlukla testise tekme atılması gibi şiddetli darbeler sonucu meydana gelir. Ancak bazı kişilerde testis torsiyonu doğuştan da görülebilir. Testis torsiyonu durumunda, epididim ile birlikte testis sapı dolanır ve bu da kan akışının kesilmesine yol açar.

Testis torsiyonu tıbbi bir acil durum olduğundan, derhal cerrahi müdahale gereklidir. 

Testis iltihabı (orkit) nispeten yaygın bir durumdur. Bu durum, testis kesesine gelen yaralanmalar sonucu bakterilerin iç kısma girmesiyle ortaya çıkar. Bulaşıcı hastalıklar da olası nedenler arasında sayılır.

Orşit durumunda testis şişer ve ağrır. Testis kesesinin kızarması da sık görülen bir durumdur. Tedavi olarak testis soğutulur ve yüksekte tutulur. Ayrıca hastaya uygun bir antibiyotik verilir.

Bir başka hastalık tablosu da epididimit (epididim iltihabı)dir. Bu durumda genellikle bir epididim enfeksiyona maruz kalır.

Epididim iltihabı genellikle ilk olarak idrar yaparken yanma hissi ile kendini gösterir. Daha sonra genital bölgede kızarıklık, şişlik ve şiddetli ağrılar da eklenebilir. Bu hastalık tablosu ateş, titreme ve genel grip belirtileriyle birlikte görülebilir.

Epididimit genellikle sperm kordonuna lokal anestezi uygulanması ve birkaç hafta süren antibiyotik tedavisiyle tedavi edilir. Enfeksiyon zamanında iyileşmezse, epididimin ameliyatla alınması gerekebilir.

Vakaların yüzde 15–20’sinde hastalık tablosu ayrıca kronik bir forma dönüşebilir.

Testis Retensio

Nispeten sık görülen bir gelişim bozukluğu, testis retansiyonudur. Erkek fetüslerin testisleri karın boşluğunda oluşur. Buradan çoğunlukla doğumdan önce, ancak bazen doğumdan sonra da skrotuma inerler.

Her iki testis veya tek bir testis skrotuma tam olarak inmemişse, testis inme sorunu söz konusudur. Karın testisi, kasık testisi, kayan testis ve sallanan testis arasında ayrım yapılır; bunlardan sonuncusu, muhtemelen hastalık riskinde artışla ilgili değildir.

Tüm erkek yenidoğanların yaklaşık yüzde 2 ila 4’ü doğumda testis inme sorunu yaşar. Testisler birinci yaşın sonunda hala tamamen skrotuma inmemişse, cerrahi müdahale kaçınılmazdır. Testis retansiyonu, ilerleyen yıllarda testis kanseri (testis karsinomu) riskinde artışa yol açar.

Genç erkeklerde en sık görülen kanser türleri arasında testis kanseri yer alır. Testis retansiyonu gibi risk faktörleri bu hastalığın gelişimini tetikler. Kanser genellikle ağrısız bir sertleşme şeklinde kendini gösterir.

Testis kanseri, tedavisi kolay bir hastalık olarak kabul edilir. Erken evrede iyileşme oranları yüzde 98 ila 100 arasındadır. Tedavi kapsamında testisin tek taraflı olarak alınması (orkiektomi) gerçekleştirilir. Ayrıca kemoterapi, radyoterapi veya beklemeci yaklaşım da uygulanabilir.

Hidrosel (su kesesi), testiste seröz sıvının birikmesi olarak tanımlanır. Tek taraflı veya her iki tarafta ortaya çıkar ve genellikle ağrısız bir testis kesesi şişmesine yol açar. Olası tetikleyiciler şunlardır:

• Yatkınlık
• Tümörler
• Enflamasyonlar
• Yaralanmalar

Hidroselin rahatsız edici bir etkisi varsa, cerrahi müdahale ile giderilebilir.

Varikosel

Varikosel, diğer adıyla varis, testis damarlarının genişlemesi sonucu oluşur. Kıvrımlı damarlarla kendini gösterir. Ancak ağrı nadiren görülür. Bununla birlikte, bazen kısırlığa yol açabilir. Tedavi, sönandırma veya cerrahi olarak çıkarılmasıyla gerçekleştirilir.

Ürolojide testis hastalıklarını tespit etmenin en önemli yöntemlerinden biri, organın elle muayenesidir. Bu muayene sırasında doktor, testisin konumunu, boyutunu ve kıvamını kontrol eder. Ayrıca, sonografi (ultrason muayenesi) gibi görüntüleme yöntemleri de kullanılır.

Testis hacmini belirlemek için ultrasonla ölçüm yapılır veya Prader zinciri ile karşılaştırma yapılır. Bazı hastalıklarda ayrıca testis biyopsisi yapılır ve bu işlem sırasında bir miktar doku alınır.

İlk belirtiler ortaya çıktığında hastalar aile hekimine başvurabilirler. Daha fazla sorunun olması durumunda, örneğin genital bölgedeki bir hastalık şüphesinin güçlenmesi halinde, aile hekimi genellikle hastayı bir uzmana yönlendirir.

Üroloğlar, idrar yolu ve cinsel organ hastalıklarının tedavisinde uzmanlaşmıştır. Penis, testisler, prostat veya idrar yolları ile mesane gibi bunlarla ilişkili organlara ilişkin hastalık tablolarının teşhisini koyarlar.

Özellikle 25 yaş ve üstü erkekler, kötü huylu hastalıkları zamanında tespit etmek, riskleri önlemek ve gerekirse ilk önleyici tedbirleri almak amacıyla her yıl genel bir ürolojik muayeneye girmelidir.

Her iki testis de çift olarak yer alır ve erkeklerin en önemli iç cinsel organları arasındadır; insan testisleri son derece özel yapıdadır. Testisin yapısı, makroskobik ve mikroskobik anatomide, mediastinum testis içinde düzenlenmiş lobuli testis, tubuli seminiferi ve tubuli seminiferi contorti gibi yapılarla görülür. Testisler, tunica vaginalis testis, periorchium ve fascia spermatica interna ile çevrilidir; dış şekillerini ise facies medialis ve facies lateralis belirler.

Testisler, bacaklar arasındaki bir deri kesesi olan skrotumda bulunur ve burada skrotum içinde ve skrotumun dışından elle hissedilebilir; sağ testis genellikle biraz daha derinde yer alır. Önemli olan, skrotumdaki sıcaklığın optimal olmasıdır; çünkü sıcaklığa duyarlı spermler önemlidir ve bu sayede milyonlarca sperm üretilebilir ve günlük olarak yaklaşık 200 milyon sperm üretilebilir. Testislerin boyutu yaşam boyunca artar ve erkekten erkeğe farklılık gösterir; büyük testisler genellikle aktif bir işlevle ilişkilidir.

İşlevsel olarak testisler ve epididim birbiriyle yakından bağlantılıdır, çünkü sperm hücreleri epididimde depolanırken, testislerdeki hormon üretimi ve oluşumu, erkek cinsiyet hormonlarının üretilmesini sağlar ve testisler, LH ve FSH tarafından kontrol edilen erkek cinsiyet hormonu testosteronu üretir. Genel olarak, testisin karmaşık dokulardan oluştuğu ve testisin sinirlenmesi ile kan akışının işlev açısından hayati öneme sahip olduğu görülmektedir.

Gelişimsel açıdan testis karın boşluğunda gelişir; çünkü embriyonik gelişim sırasında testisler doğmamış bebeğin karın boşluğunda oluşur ve kasık kanalı yoluyla skrotuma göç eder; bu süreçte testislerin karın boşluğunda oluşması merkezi bir adımdır. Maldescensus testis gibi bozukluklar, bu sürecin ne kadar önemli olduğunu gösterir; aksi takdirde testisler karın boşluğunda kalabilir.

Özetle şunu söyleyebiliriz: Testisler, sadece üreme için değil, aynı zamanda hormonal düzenleme için de sorumlu olan merkezi organlardır ve karmaşık yapıları bu işlevleri güvence altına alır. Testis tümörü gibi hastalıklar bu işlevi bozabilir; bu nedenle değişikliklerin erken teşhis edilmesi önemlidir.