Testis retansiyonu – Testis, testis inme bozukluğu ve kriptorşizm

Testisler, erkek cinsel organları arasında yer alır. Sperm üretiminde belirleyici bir rol oynarlar ve bu nedenle üreme yeteneği açısından önemlidirler.

Testis retansiyonu, bir veya her iki testisin skrotum dışında gelişmesi ile karakterize bir embriyonik gelişim bozukluğudur. Genellikle testisler kasık bölgesinde veya karın boşluğunda bulunur. Testis retansiyonunun tıbbi terimi “maldescensus testis”dir.

Testis retansiyonunun nedeni henüz kesin olarak belirlenmemiştir. Hormon bozuklukları veya testislerin gövdeden testis kesesine inmesini engelleyen anatomik engellerin neden olduğu düşünülmektedir. Testis retansiyonunda farklı türler arasında ayrım yapılır.

Kasık testisi

Kasık testisi durumunda, testis üst kasık bölgesinde sıkışmış durumdadır ve skrotuma doğru ilerleyemez. Kasık testisi, tedavi gerektiren en yaygın testis inme şeklidir.

Karın içi testis

Karın içi testis durumunda, testisin skrotuma inme süreci karın boşluğunda durmuştur.

Bu tür testis inaktivitesi de tedavi gerektirir. Aksi takdirde, ileride kısırlık gibi sağlık sorunları veya hatta tümörler ortaya çıkabilir.

Kayma testis

Kayma testisi, testis kesesinin hemen üzerinde, kasık bölgesinde bulunur. Testis, testis kesesine itilebilir, ancak daha sonra tekrar testis kesesinin üstündeki bölgeye kayar. Bu nedenle “kayma testisi” olarak adlandırılır. Geri kaymanın nedeni, sperm kordonunun çok kısa olmasıdır.

Salıncak testis

Sallanan testis temel olarak testis kesesi içinde bulunur, ancak belirli tepkiler veya refleksler sonucu yukarı doğru çekilebilir. Bu durumda, cremaster kası gerilir.

Soğuk hava veya cinsel uyarılma, bu kasın gerilmesini tetikleyen faktörler olabilir.

Testis retansiyonu hem genetik nedenlere bağlı olabilir hem de dış etkenler tarafından tetiklenebilir. Genetik nedenler arasında örneğin genetik materyaldeki bir hata sayılabilir. Bu hata, başka malformasyonlara da yol açabilir. Bunlar, testisin skrotuma doğru şekilde inmesini zorlaştırabilir veya hatta tamamen engelleyebilir.

Dış etkenler arasında örneğin hamilelik sırasında sigara içmek veya alkol tüketimi sayılabilir. Ancak çevre zehirleri veya annenin diyabet hastalığı gibi diğer etkenler de testis retansiyonuna katkıda bulunabilir.

Testislerin yüksek kalmasının gelişimi için diğer risk faktörleri şunlardır:

• 2,5 kg'ın altındaki doğum ağırlığı,
• erken doğum,
• plasenta yetmezliği, yani bebeğin oksijen ve besin maddeleriyle yetersiz beslenmesi ve insan koryon gonadotropin (HCG) salgısının azalması (e4),
• anne kanındaki östrojen seviyesinin çok düşük olması.

Bunun yanı sıra, hamilelik sırasında alınan bazı ilaçlar, örneğin parasetamol, testis inmezliğine neden olabilir. Çalışmalar, bu tür bir bağlantı olduğuna dair ipuçları ortaya koymuştur (“zayıf anlamlı ilişkiler”). Ancak bu bağlantıyı kesin olarak kanıtlamak için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Testis retansiyonu, erkek bebeklerde en sık görülen genital malformasyondur: Yenidoğanların %3’ünde ve prematüre bebeklerin %30’unda testis retansiyonu teşhisi konur. Bu nedenle, yenidoğanlarda bile bu duruma dikkat edilir.

Testis retansiyonunun türünü belirlemek için doktor bazı muayeneler yapar. Klinik olarak palpe edilemeyen (= deri altında hissedilemeyen) testislerde, testis konumunu objektif olarak belirlemek için ultrasonografi (ultrason) kullanılabilir.

Ultrason sırasında testis görülmezse, laparoskopik testis arama işlemi yapılmalıdır.

Kriptorjidi tanısı konulan erkek çocuklar, en kısa sürede tedaviye alınmalıdır. Tedavi edilmezse, hastalar yetişkinlikte kısır kalabilir. Karın boşluğunda veya kasık bölgesinde sıcaklık, skrotumdaki sıcaklıktan biraz daha yüksektir.

Tek taraflı testis yüksekliği durumunda, diğer testis, yüksek konumdaki testisin işlevini telafi edebilir.

Diğer riskler arasında testis tümörleri de sayılabilir. Tedavi edilmeyen testis retansiyonunda tümör oluşma olasılığı artar.

Testis retansiyonu mümkün olduğunca erken tedavi edilmelidir. Hedef, 12. ayın sonunda tedaviyi tamamlamaktır. Prematüre bebeklerde düzeltilmiş yaş dikkate alınır.

Bazen testis, yaşamın ilk altı ayı içinde kendiliğinden doğru pozisyona geçer. Bu nedenle, etkilenen testisin tedavisi ancak altı ay sonra başlamalıdır.

6. aydan sonra, kayan testis durumunda

• sadece GnRH (4 hafta boyunca) veya
• hCG (3 hafta boyunca) veya
• GnRH ile kombine tedavi ve ardından hCG uygulaması

şeklinde uygulanmalıdır. Bu tedavide, hamilelik sırasında testisin normal inişinden sorumlu olan hormonlar verilir. 

Kılavuzlara göre hormon tedavisinin iki amacı vardır:

• Yukarıda kalan testisin tekrar anatomik olarak doğru konuma gelmesi.
• Doğurganlığı (fertiliteyi) artırmak amacıyla germ hücrelerinin olgunlaşmasını ve çoğalmasını (proliferasyon) teşvik etmek.

Ne yazık ki, kayan testis durumu hariç, hormon tedavisi çoğu durumda pek umut verici değildir: İstatistiklere göre, hormon tedavisi her beş hastadan sadece birinde işe yarar. Ayrıca, bu tedavide kasık kıllarının uzaması veya cinsel organın büyümesi gibi çeşitli yan etkiler ortaya çıkabilir.

Bu nedenle diğer tüm durumlarda öncelikle cerrahi tedavi uygulanır. Bunun için çeşitli yöntemler kullanılır, örneğin

• laparoskopik testis yükselmesi ameliyatı veya
• açık testis yüksekliği ameliyatı.

Bu konuda birkaç yöntem mevcuttur.

Ameliyat ne kadar erken yapılırsa, sekonder hastalık riski o kadar azalır.

Nadir durumlarda, ameliyat sonrası komplikasyon olarak testiste atrofi görülebilir. Bu durumda, doku kaybı nedeniyle testis küçülür.

Çok daha nadiren, testisin tekrar kasık bölgesine çekilmesiyle sonuçlanan bir nüks görülür.

Başarılı bir ameliyattan sonra bile, ebeveynler belirli değişiklikler (örneğin testislerin büyümesi) durumunda bir doktora başvurmalıdır. Bu nedenle, hastaların bu tür belirtilere dikkat etmeyi erken yaşlarda öğrenmeleri tavsiye edilir. Testis yüksekliği ve buna eşlik eden belirtilerde başvurulması gereken uzman, ürologdur.

Uzun vadeli sonuçları önlemek için testis inme sorunu erken teşhis edilmeli ve tedavi edilmelidir. Testis inme sorununun en önemli türleri arasında sallantılı testis, kayan testis ve iki taraflı testis inme yer alır. Testisler sıklıkla karın boşluğunda veya skrotumun dışında bulunur ve bazı durumlarda elle hissedilemez. Nedeni genellikle gebelik süresince embriyonik dönemde, testisin doğru konuma yerleşmemesi sonucu ortaya çıkar. Bazı testisler yaşamın ilk altı ayında kendiliğinden skrotuma inebilirken, diğerleri kalıcı olarak vücut dışında kalır.

Bu nedenle çocuk doktoru, özellikle doğumdan hemen sonra çocuğun testis konumunu düzenli olarak kontrol eder. Bir hormon testi, testislerin tam olarak gelişip gelişmediğini veya hormonal nedenlerin olup olmadığını ortaya çıkarır. Kriptorşidizm devam ederse, tedavi genellikle orşidopeksi ile gerçekleştirilir. Bu işlemde sperm kordonu dikkatlice hareket ettirilir ve testis skrotuma sabitlenir. Bazı durumlarda, ilk düzeltme ameliyatından sonra ikinci bir ameliyat gerekebilir.

Tedavi edilmeyen ikincil testis yüksekliği, yaş ilerledikçe kısırlık riskini ve testis kanseri riskini artırır. Testisler, skrotumun dışında daha az korundukları için doğumdan önce bile sıcaklık farklılıklarına karşı özellikle hassastır. Soğuk hava veya dokunma da testislerin konumunu etkileyebilir. Her tedavinin amacı, testislerin işlevini kalıcı olarak korumak ve testisleri stabil, anatomik olarak doğru bir konuma getirmektir.