- 60 έως 69 ετών: περίπου 15 τοις εκατό
- 70 έως 79 ετών: περίπου 20 τοις εκατό
- Πάνω από 80 ετών: 25 τοις εκατό ή περισσότερο
- Σε οίκους ευγηρίας: έως και 30 τοις εκατό
Η συχνότητα του διαβήτη αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Ταυτόχρονα, αλλάζει και η κλινική σημασία: ενώ στους νεότερους ασθενείς πρέπει να αποφεύγονται οι επιπλοκές σε διάστημα 10 έως 30 ετών, στους ηλικιωμένους ασθενείς δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην τρέχουσα ποιότητα ζωής.
Η μελέτη UKPDS καθιέρωσε τη δεκαετία του 1990 την αρχή ότι κάθε μονάδα ποσοστού HbA1c που μειώνεται, μειώνει τις επιπλοκές που σχετίζονται με τον διαβήτη κατά περίπου 25 τοις εκατό. Για έναν 55χρονο με προσδόκιμο ζωής 30 ετών, αυτό αποτελεί σαφή σύσταση για αυστηρό έλεγχο. Για έναν 85χρονο με προσδόκιμο ζωής 5 ετών, ο υπολογισμός είναι διαφορετικός:
- Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα χρειάζονται χρόνια: η μείωση της αμφιβληστροειδοπάθειας, της νεφροπάθειας και της νευροπάθειας γίνεται εμφανής μόνο μετά από 10 έως 15 χρόνια. Πολλοί ηλικιωμένοι ασθενείς δεν διαθέτουν τόσο χρόνο.
- Οι υπογλυκαιμίες έχουν άμεση επίδραση: οι υπογλυκαιμίες μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά να οδηγήσουν σε πτώσεις, παραλήρημα, καρδιακές αρρυθμίες — και να αυξήσουν τη βραχυπρόθεσμη θνησιμότητα.
- Τα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας είναι άτυπα στην τρίτη ηλικία: η εφίδρωση, ο τρόμος και η ταχυκαρδία — τα κλασικά προειδοποιητικά σημάδια — είναι συχνά εξασθενημένα στους ηλικιωμένους. Η υπογλυκαιμία εκδηλώνεται ως σύγχυση, πτώση ή διαταραχή της συνείδησης.
- Μακροπρόθεσμες γνωστικές επιπτώσεις: Οι σοβαρές υπογλυκαιμίες επιταχύνουν τις γνωστικές διαταραχές και τον κίνδυνο άνοιας στην τρίτη ηλικία.
- Αυτόνομη νευροπάθεια: Επιδεινώνει το πρόβλημα — λείπει η φυσιολογική προειδοποίηση του οργανισμού για υπογλυκαιμία.
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες έχουν αναθεωρηθεί τα τελευταία χρόνια. Σήμερα ισχύει μια διαστρωματοποιημένη ρύθμιση ανάλογα με τη γενική κατάσταση:
- Ανθεκτικοί ασθενείς, καλή προσδοκία ζωής, χαμηλή συννοσηρότητα: Στόχος HbA1c 6,5 έως 7,0 τοις εκατό
- Μέτρια περιορισμένη υγεία, πολλαπλές συνοδές παθήσεις: Στόχος HbA1c 7,0 έως 7,5 τοις εκατό
- Εύθραυστοι, περιορισμένη προσδοκία ζωής, άνοια: Στόχος HbA1c 7,5 έως 8,5 τοις εκατό, προτεραιότητα έχει η αποφυγή υπογλυκαιμιών
Η αρχή: Όσο πιο δύσκολη είναι η αρχική κατάσταση, τόσο πιο χαλαρός είναι ο στόχος. Όχι επειδή ο διαβήτης είναι τότε λιγότερο σημαντικός — αλλά επειδή οι βλάβες που προκαλεί ένας υπερβολικά αυστηρός στόχος υπερτερούν των οφελών.
→ Σχετικά με την αξιολόγηση της ευθραυστότητας, στην οποία βασίζεται αυτή η κατάταξη: Σύνδρομο ευθραυστότητας.
Κατάλληλο έως πολύ κατάλληλο
- Μετφορμίνη: Η κλασική βασική θεραπεία. Ασφαλής και αποτελεσματική, εφόσον η νεφρική λειτουργία (eGFR) είναι πάνω από 30 ml/min. Χαμηλός κίνδυνος υπογλυκαιμίας.
- Αναστολείς SGLT2 (δαπαγλιφλοζίνη, εμπαγλιφλοζίνη, καναγλιφλοζίνη): Εγκεκριμένα για διαβήτη, καρδιακή ανεπάρκεια σε ηλικιωμένους και χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Ισχυρά καρδιοπροστατευτικά και νεφροπροστατευτικά αποτελέσματα. Προσοχή σε περιπτώσεις αφυδάτωσης, ουρογεννητικών λοιμώξεων και κινδύνου διαβητικής κετοξέωσης.
- Αγωνιστές GLP-1 (σεμαγλουτίδη, δουλαγλουτίδη, λιραγλουτίδη): Εβδομαδιαία ή ημερήσια ένεση. Καρδιοπροστατευτική δράση, μείωση βάρους. Καλή επιλογή για ηλικιωμένους με υπερβολικό βάρος. Παρενέργειες: ναυτία, γαστρεντερικές διαταραχές.
- Αναστολείς DPP-4 (σιταγλιπτίνη, λιναγλιπτίνη, βιλδαγλιπτίνη): Καλή ανεκτικότητα, χαμηλός κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Μέτρια δράση.
Με προσοχή
- Ινσουλίνη: Συχνά απαραίτητη, αλλά η δοσολογία της πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή στην τρίτη ηλικία. Η βασική ινσουλίνη μία φορά την ημέρα είναι ασφαλέστερη από τις πολύπλοκες πολλαπλές ενέσεις.
- Πιογλιταζόνη: Αποτελεσματική, αλλά πρέπει να αποφεύγεται στους ηλικιωμένους λόγω του κινδύνου εμφάνισης οιδημάτων και καταγμάτων — και, κατά συνέπεια, του αυξημένου κινδύνου οστεοπόρωσης στην τρίτη ηλικία.
Να αποφεύγεται σε ευπαθείς ηλικιωμένους
- Σουλφονυλουρίες (γλιβενκλαμίδη, γλιμεπιρίδη): Υψηλός κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Περιλαμβάνονται στον κατάλογο PRISCUS. Ιδιαίτερα προβληματικές σε περίπτωση νεφρικής ανεπάρκειας.
- Γλινίδες: Παρόμοιος κίνδυνος υπογλυκαιμίας.
- Αναστολείς της άλφα-γλυκοσιδάσης (ακαρβόζη): Οι γαστρεντερικές παρενέργειες περιορίζουν την ανεκτικότητα.
→ Σχετικά με τον δομημένο έλεγχο της φαρμακευτικής αγωγής στην τρίτη ηλικία: Πολυφαρμακία στην τρίτη ηλικία και αποφαρμακευτική αγωγή.
Η υπογλυκαιμία αποτελεί την πιο συχνή και επικίνδυνη οξεία επιπλοκή της θεραπείας του διαβήτη στους ηλικιωμένους. Συχνά απουσιάζουν τα κλασικά συμπτώματα. Τι πρέπει να γνωρίζουν οι συγγενείς:
- Άτυπα προειδοποιητικά σημάδια: Ξαφνική σύγχυση, ασταθής βάδιση, ζάλη, διαταραχές της όρασης, ασυνήθιστη κόπωση.
- Οι πτώσεις ως σύμπτωμα υπογλυκαιμίας: Δεν λαμβάνεται πάντα υπόψη σε κάθε διερεύνηση πτώσης — θα έπρεπε όμως. Περισσότερα για τις συνέπειες: Πτώσεις στους ηλικιωμένους.
- Νυχτερινή υπογλυκαιμία: Συχνά περνά απαρατήρητη, αλλά εκδηλώνεται το πρωί με πρωινή σύγχυση, κακή ποιότητα ύπνου, πονοκεφάλους.
- Άμεση αντίδραση: Σε ασθενή που είναι συνειδητός: γρήγοροι υδατάνθρακες — γλυκόζη, χυμός φρούτων, ζάχαρη. Σε ασθενή που είναι αναίσθητος: κλήση στο ΕΚΑΒ, ένεση γλυκαγόνης έκτακτης ανάγκης, εάν υπάρχει.
???? Σε κάθε πτώση ηλικιωμένου διαβητικού, η μέτρηση του σακχάρου στο αίμα αποτελεί μέρος της ρουτίνας. Μια μη διαγνωσμένη υπογλυκαιμία είναι η συχνότερη αιτία πτώσης που παραβλέπεται.
→ Για τη διερεύνηση των πτώσεων σε ηλικιωμένους: Πτώσεις σε ηλικιωμένους και πρόληψη πτώσεων.
- Διατροφή: Όχι αυστηρή διατροφή για διαβητικούς, αλλά ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες — ιδιαίτερα σημαντική για ηλικιωμένους ασθενείς με κίνδυνο σαρκοπενίας και για την προστασία από τον υποσιτισμό στην τρίτη ηλικία.
- Άσκηση: Η ενδυνάμωση και η αερόβια άσκηση βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Και προστατεύουν από τη σαρκοπενία, τις πτώσεις και την κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία.
- Διαχείριση βάρους: Σε περίπτωση υπερβολικού βάρους, συνιστάται μέτρια μείωση, ενώ σε περίπτωση φυσιολογικού βάρους ή ελαφρού υποβάρους πρέπει να αποφεύγεται η απώλεια βάρους — το υποβάρος στην τρίτη ηλικία αποτελεί ξεχωριστό παράγοντα κινδύνου.
- Φροντίδα των ποδιών: Η διαβητική νευροπάθεια σε συνδυασμό με την ευθραυστότητα (frailty) συνεπάγεται υψηλό κίνδυνο για τα «διαβητικά πόδια». Τακτικός έλεγχος, κατάλληλα υποδήματα, και σε περίπτωση προβλημάτων, παραπομπή σε ειδικό ιατρό.
→ Σχετικά με τη σημασία της μυϊκής ατροφίας: Σαρκοπενία.
→ Σχετικά με τη διατροφή στην τρίτη ηλικία: Υποσιτισμός στην τρίτη ηλικία.
- Επαναλαμβανόμενες υπογλυκαιμίες, ακόμη και ήπιες
- Αδιευκρίνιστες πτώσεις σε άτομα με διαβήτη — Διερεύνηση μέσω ελέγχου ευθραυστότητας
- HbA1c κάτω του 6,5 τοις εκατό σε έναν ευπαθή ασθενή — αφορμή για επανεξέταση, όχι λόγος για πανηγυρισμούς
- Επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας
- Νέες γνωστικές διαταραχές — πιθανές ενδείξεις ήπιας γνωστικής διαταραχής (MCI)
- Σημάδια διαβητικού συνδρόμου ποδιού
- Θεραπεία με ινσουλίνη με αβεβαιότητα ως προς τη διαχείριση στην καθημερινότητα
→ Για τη δομημένη συνολική αξιολόγηση: Γηριατρική αξιολόγηση.
