Naczyniak | Specjaliści i informacje

Termin „naczyniak” jest używany przez lekarzy w szerokim znaczeniu do określenia szeregu splątanych wad rozwojowych naczyń krwionośnych. Mogą one powstawać w sposób nowotworowy lub wynikać z zaburzeń rozwoju, a nawet występować już od urodzenia. Szczególne zagrożenie stanowią przede wszystkim naczyniaki w mózgu. Eksperci w dziedzinie medycyny naczyniowej (angiologii) wykorzystują jednak najnowocześniejsze metody diagnostyczne i terapeutyczne do leczenia naczyniaków.

Czym jest naczyniak?

Naczyniak to zasadniczo nieprawidłowość w rozwoju naczyń krwionośnych, której dokładna przyczyna nie jest jeszcze w pełni znana. Często jednak naczyniaki są wrodzone.

Naczyniaki składają się z splotu naczyń tętniczych i żylnych, poprzez które krew z tętnicy trafia bezpośrednio do żyły. Rozróżnia się naczyniaki rozwojowe i naczyniaki nowotworowe.

Naczyniaki rozwojowe powstają zazwyczaj w miejscach, gdzie krew z tętnicy wpływa bezpośrednio do żyły. Należą do nich np. rozszerzenia naczyń, żylaki, kawernomy oraz malformacje tętniczo-żylne. Z drugiej strony istnieją naczyniaki nowotworowe, takie jak naczyniak krwionośny i naczyniak limfatyczny.

Gdzie występują naczyniaki?

Naczyniaki – potocznie nazywane również „krwawymi guzkami” – często pojawiają się na skórze twarzy, powiekach, nosie, wargach, szyi lub są rozrzucone po całym tułowiu. W skórze naczyniaki są zazwyczaj widoczne jako małe czerwone, płaskie lub wypukłe guzki i są nieszkodliwe.

Mały naczyniak na skórze © waranyu #221240842 | AdobeStock

Jeśli takie naczyniaki pojawiają się na skórze po 40. roku życia, są to najczęściej naczyniaki starcze (angioom seniles), które mogą powstawać pojedynczo lub licznie w związku z wiekiem. Jeśli wewnątrz tych splotów naczyniowych dojdzie do „krzepnięcia krwi” (zakrzepicy), naczyniaki starcze mogą przybrać niemal czarny kolor i stwardnieć. W takim przypadku należy bezwzględnie zgłosić się do specjalisty dermatologa, aby bez wątpienia odróżnić naczyniaka od guzkowego czerniaka złośliwego („czarnego raka skóry”).

Zasadniczo naczyniaki mogą jednak występować na wszystkich ważnych narządach ciała. W obrębie narządów, takich jak np. wątroba lub serce, lekarze mówią wówczas o naczyniaku jamistym lub w skrócie o kawernomie. W mózgu te anomalie naczyniowe mogą nawet mieć poważne konsekwencje zdrowotne dla pacjentów.

Jakie objawy występują?

Naczyniaki skóry w większości przypadków przebiegają bezobjawowo. Mogą osiągać wielkość od kilku milimetrów do kilku centymetrów, ale zazwyczaj ustępują już w wieku dziecięcym. Wskazaniem do usunięcia naczyniaków skóry jest zazwyczaj tylko powtarzające się podrażnienie mechaniczne w niekorzystnych miejscach ciała.

Jednak w około 2–4% przypadków naczyniaków mózgowych (= naczyniaków mózgowych) mogą wystąpić krwawienia, które prowadzą do zaburzeń neurologicznych, utraty przytomności i/lub ostrego bólu głowy. W zależności od rozległości takich krwawień może to nawet stanowić zagrożenie dla życia.

Ponadto opisano przypadki, w których naczyniaki powodowały napady drgawkowe. Może to wynikać wyłącznie z mechanicznego działania wynikającego z bliskości struktur drgawkowych do naczyniaka lub też z niedotlenienia wywołanego przez naczyniak.

Angiomy mózgowe prowadzą również do zaburzeń krążenia w mózgu, co w zależności od ich lokalizacji może powodować szereg innych objawów, takich jak zaburzenia widzenia, porażenia lub zaburzenia mowy, a także zmiany osobowości.

Jak diagnozuje się naczyniaki?

Podczas gdy naczyniaki skórne można dość łatwo rozpoznać na podstawie ich kształtu i czerwonego zabarwienia, naczyniaki narządowe, takie jak naczyniak mózgowy, można zdiagnozować jedynie za pomocą specjalnych technik obrazowania.

Klasycznie naczyniaki w narządach ciała są obrazowane za pomocą angiografii, w której środek kontrastowy przepływa przez wszystkie naczynia krwionośne i uwidacznia przepływ krwi. Obecnie angiografia jest jednak coraz częściej zastępowana przez nowocześniejszą metodę, jaką jest rezonans magnetyczny (MRI). Pozwala ona uzyskać obrazy np. wnętrza głowy w wysokiej rozdzielczości.

Niemniej jednak naczyniaki mózgowe / kawernomy są często przypadkowymi znaleziskami, o ile nie wystąpiły krwawienia, którym towarzyszyły objawy niedomagania. W tym ostatnim przypadku w szpitalu wykonuje się zazwyczaj pilne badanie CT, tzw. tomografię komputerową, która pozwala bardzo szybko wykryć krwawienia do mózgu.

Czy istnieje leczenie naczyniaków?

W przypadku wykrycia bezobjawowego naczyniaka mózgowego nadal istnieje 50-procentowe ryzyko wystąpienia krwotoku w ciągu życia. Dlatego lekarze zazwyczaj zalecają leczenie w zależności od sytuacji.

Obecnie istnieją trzy różne opcje leczenia naczyniaków mózgowych:

• W przypadku embolizacji za pomocą cewnika wprowadzonego do naczyń mózgowych wstrzykuje się środek klejący, który zamyka naczynia naczyniaka. Istnieje jednak ryzyko, że środek ten dostanie się do innych drobnych naczyń mózgowych i spowoduje tam dalsze uszkodzenia krążenia.

• Jeśli jednak naczyniak jest łatwo dostępny, należy go usunąć chirurgicznie. Dzięki temu naczyniak zostaje zmniejszony, a ryzyko krwawienia zmniejsza się. Z drugiej strony ta metoda operacyjna również wiąże się z ryzykiem, np. może dojść do uszkodzenia naczynia krwionośnego lub uwolnienia skrzepów krwi, co z kolei może spowodować uszkodzenie innych obszarów mózgu.

• Naczyniaki mózgowe, które są trudno dostępne chirurgicznie, poddaje się radioterapii stereotaktycznej. Promieniowanie wywołuje wzrost komórek naczyniowych, które bardzo powoli – przez lata – wrastają do światła naczynia, zamykając w ten sposób od wewnątrz splot naczyniowy naczyniaka. Po trzech latach około 80% angiomów mózgowych leczonych w ten sposób ulega zamknięciu.

Którzy lekarze leczą naczyniaki?

Naczyniaki są wadami rozwojowymi naczyń krwionośnych i jako takie są leczone głównie przez specjalistów z zakresu angiologii (angiologów). Angiologia jest dziedziną medycyny wewnętrznej specjalizującą się w diagnostyce i leczeniu chorób naczyniowych.