Objawy menopauzy to dolegliwości przypominające chorobę, na które cierpią kobiety w związku ze zmianami w gospodarce hormonalnej. Objawy menopauzy mogą mieć duży wpływ na samopoczucie i ogólny nastrój. Dlatego w ostatnich dziesięcioleciach leczenie i łagodzenie dolegliwości związanych z menopauzą stało się coraz ważniejsze dla lekarzy i ich pacjentek. Tutaj znajdziesz więcej informacji, a także wybranych specjalistów i ośrodki zajmujące się menopauzą.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: N95
Przegląd artykułów
Objawy menopauzy: definicja
Klimakterium, jak w żargonie fachowym nazywa się menopauzę, pojawia się zazwyczaj w połowie życia. Klimakterium dzieli się na trzy etapy:
- Okres przed ostatnią miesiączką to perimenopauza. Zwiastują ją zaburzenia cyklu (skrócenie cyklu, nieregularne odstępy między krwawieniami) i zaczyna się średnio w wieku 47,5 lat.
- Średnio kobiety wchodzą w menopauzę w wieku około 52 lat. Termin ten oznacza ostatnią miesiączkę w życiu kobiety.
- Faza po menopauzie to postmenopauza.
Okres przed klimakterium nazywany jest również przedmenopauzą. W tej fazie jajniki wytwarzają już mniej hormonów, co może prowadzić do nieregularności cyklu.
Zmienia się stosunek między żeńskimi hormonami płciowymi – estrogenem i progesteronem (gestagenem) – a męskim hormonem płciowym – testosteronem: najpierw wytwarzana jest mniejsza ilość progesteronu. W związku z tym w okresie przedmenopauzalnym i okołomenopauzalnym dochodzi do dominacji estrogenów w stosunku do progesteronu, czyli do względnego nadmiaru estrogenów.
Z opóźnieniem produkcja estrogenu ulega zmniejszeniu. Znajduje to odzwierciedlenie w absolutnym niedoborze estrogenu w zaawansowanej fazie okołomenopauzalnej i pomenopauzalnej.
Ostatecznie produkcja hormonów żeńskich zostaje całkowicie wstrzymana, co powoduje brak cyklu i menstruacji. Natomiast produkcja hormonów męskich zmniejsza się tylko stopniowo.
W okresie menopauzy zmienia się ciało i samopoczucie © oneinchpunch | AdobeStock
Dziewięć na dziesięć kobiet w okresie menopauzy cierpi na jeden lub więcej objawów związanych z tymi zmianami hormonalnymi. Są one postrzegane jako uciążliwe, nieznane i ograniczające. Może to również prowadzić do psychicznych objawów następczych.
Menopauza to okres przemian hormonalnych. Osoby dotknięte tym procesem postrzegają go jako trudny czas, w którym pojawiają się różnorodne problemy związane z własnym ciałem.
Objawy dolegliwości związanych z menopauzą są złożone. Związane są one ze względnym i bezwzględnym stężeniem hormonów w różnych fazach menopauzy.
Pierwsze oznaki dolegliwości związanych z menopauzą
Kobiety wchodzące w okres menopauzy najczęściej początkowo dziwią się nieregularnościom cyklu. Okres jest krótszy lub dłuższy niż zwykle, a krwawienie często silniejsze.
Dominacja estrogenów może również powodować uczucie napięcia w piersiach i bóle w dolnej części brzucha. Czasami objawy te towarzyszą zwiększonej suchości błon śluzowych.
W zależności od indywidualnego przypadku może się jednak zdarzyć, że początek menopauzy nie zapowiada się, lecz następuje nagle i niespodziewanie.
Objawy fizyczne – uderzenia gorąca i inne
Nieodłącznie związane z menopauzą jest pojęcie uderzeń gorąca. Zdecydowana większość kobiet w okresie menopauzy zgłasza regularne uderzenia gorąca.
Są to napady ekstremalnego uczucia ciepła. Często rozprzestrzeniają się one od głowy na całe ciało i trwają zazwyczaj tylko kilka minut. Nierzadko wiążą się one z przyspieszonym biciem serca. Czasami uczucie ciepła jest tak silne, że organizm zaczyna wytwarzać pot.
Uderzenia gorąca powodują również stres u kobiet, na przykład gdy objawy pojawiają się w miejscach publicznych.
Po menopauzie uderzenia gorąca stopniowo ustępują, jednak u niektórych kobiet nigdy całkowicie nie ustają. Średnio uderzenia gorąca trwają jednak 5,2 roku.
Uderzenia gorąca są typowym objawem menopauzy © missty | AdobeStock
Ponadto typowym objawem menopauzy są zaburzenia rytmu snu. Trudniej jest zasnąć, sen w nocy jest niespokojny, a fazy czuwania w nocy są długie. W związku z tym rano odczuwa się zmęczenie i brak sił.
Brak snu i jego słaba jakość przyczyniają się do tego, że
- zmęczenie,
- spadek wydajności oraz
- uczucie wyczerpania
zaliczane są do dolegliwości związanych z menopauzą. Czy objawy te są wywołane wahaniami hormonalnymi, czy też są następstwem zaburzeń rytmu snu, nie zostało ostatecznie wyjaśnione w kręgach medycznych. Nie ulega jednak wątpliwości, że objawy te występują i powodują dyskomfort.
Z powodu niedoboru estrogenu błony śluzowe są gorzej ukrwione. Przejawia się to suchością błon śluzowych w okolicy
- pochwy,
- cewki moczowej oraz
- pęcherza moczowego.
Zmieniony skład śluzu może prowadzić do częstszych infekcji dróg moczowych oraz infekcji pochwy wywołanych przez grzyby i bakterie.
Suchość błony śluzowej pochwy może również powodować, że stosunek płciowy jest odczuwany jako bardzo bolesny. Pomocne mogą być tutaj lubrykanty na bazie wody, które można kupić w każdej aptece.
W skrajnych przypadkach nasilona potrzeba oddania moczu może prowadzić nawet do przejściowego nietrzymania moczu.
Z powodu niedoboru hormonów wzrasta również ryzyko wystąpienia
- osteoporozy,
- problemów ze stawami i kościami, a także
- chorób sercowo-naczyniowych
. Nierzadko dochodzi również do przyrostu masy ciała.
Objawy psychiczne związane z dolegliwościami menopauzalnymi
Menopauza jest procesem wyczerpującym, który odbija się również na kondycji psychicznej. Często okres przed i po menopauzie jest dla kobiet fazą obciążenia psychicznego.
Z powodu
- często chronicznego uczucia wyczerpania,
- różnych odczuć bólowych oraz
- zmagania z własnym wizerunkiem
menopauza wywołuje negatywne nastroje, które w wielu przypadkach mogą prowadzić do depresji.
Nawracające obawy i zaburzenia hormonalne powodują
- do zwiększonej drażliwości,
- wahania nastroju oraz
- nerwowości
, które w niektórych przypadkach utrudniają kontakty społeczne.
Co robić w przypadku dolegliwości związanych z menopauzą?
Pierwszą osobą, z którą należy się skonsultować w przypadku problemów związanych z menopauzą, jest ginekolog. Jest on doskonale zaznajomiony ze specyfiką kobiecego gospodarki hormonalnej.
Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) ma swoje zalety i wady
Jednym ze sposobów łagodzenia objawów menopauzy jest hormonalna terapia zastępcza, zwana również HTZ. Terapia ta ingeruje jednak w gospodarkę hormonalną. Nie wolno jej zatem stosować bez medycznej konieczności i rozważenia zalet i wad.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi najważniejszych niemieckich i szwajcarskich towarzystw ginekologicznych, zdrowym kobietom posiadającym macicę zaleca się, w przypadku medycznej konieczności, stosowanie HTZ w leczeniu dolegliwości związanych z menopauzą przez okres od trzech do pięciu lat. Leczenie może trwać dłużej, jednak dawka powinna być zawsze jak najmniejsza.
Zgodnie z wymienionymi wytycznymi hormonalna terapia zastępcza ma pozytywny wpływ na
- uderzenia gorąca,
- suchość pochwy,
- zaburzenia snu,
- nastroje depresyjne,
- spadek wydajności i pamięci, a także
- problemy z kościami i stawami.
Autorzy są również zdania, że hormonalna terapia zastępcza zmniejsza ryzyko wystąpienia niektórych chorób, w tym
Hormonalna terapia zastępcza może znacznie złagodzić objawy menopauzy © RFBSIP | AdobeStock
Zwiększone ryzyko raka piersi i zatorów naczyniowych ocenia się jako niewielkie. Podkreśla się jednak, że co roku należy sprawdzać, czy terapia hormonalna jest w ogóle nadal konieczna. Kobiety powyżej 60. roku życia nie powinny stosować HTZ.
Nieco inaczej postrzega to amerykańska US Preventive Services Task Force (USPSTF). Co prawda ona również zaleca HT w krótkotrwałym leczeniu dolegliwości menopauzalnych i określa ją w tym zastosowaniu jako bezpieczną.
W aktualnych zaleceniach odrzuca jednak podawanie preparatów hormonalnych po menopauzie w celu zapobiegania chorobom. Wady – takie jak zwiększone ryzyko m.in.
- inwazyjnego raka piersi (szczególnie złośliwej postaci raka piersi),
- zatorów żylnych (zatorowo-zakrzepica)
przeważają nad korzyściami.
Terapia hormonalna powinna więc być zawsze stosowana z rozwagą i raczej z umiarem. Ginekolog wspólnie z pacjentką zdecyduje,
- czy hormonalna terapia zastępcza jest medycznie wskazana oraz
- czy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko.
Przeprowadzanie hormonalnej terapii zastępczej
Hormonalna terapia zastępcza nie podlega żadnemu sztywnemu schematowi, lecz musi być dostosowana do indywidualnych cech hormonalnych każdej kobiety. Z tego powodu pacjentki powinny przekazać swojemu ginekologowi podczas planowania HTZ wszystkie istotne informacje
dotyczących przebiegu cyklu oraz
ewentualnych szczególnych cechach
. Tylko w ten sposób lekarz może dobrać odpowiednią intensywność leczenia. Na przykład objawy u kobiet po raku piersi lub po usunięciu macicy są leczone inaczej.
W ramach HTZ organizmowi podaje się hormony, które wcześniej były wytwarzane przez organizm, najczęściej w ramach terapii skojarzonej. Łączy się hormony estrogenowe i progestagenowe.
W ten sposób można skutecznie złagodzić objawy menopauzy. Dzięki temu osoby dotknięte tym problemem odczuwają mniej lub nawet w ogóle nie odczuwają zmian hormonalnych zachodzących w ich organizmie.
Preparaty hormonalne są dostępne w wielu różnych wariantach. Są one podawane w postaci
- tabletki,
- kremy,
- czopków,
- plastrów lub
- zastrzyków
. Niemiecko-szwajcarskie stowarzyszenia zalecają stosowanie kremów.
Ziołowe środki na dolegliwości menopauzalne
Alternatywą dla farmakologicznej HTZ są leki ziołowe, takie jak pieprz mnichów lub czarny cohosh. W przypadku zaburzeń snu pomaga waleriana.
Jednak korzyści płynące ze stosowania preparatów ziołowych nie zostały naukowo potwierdzone.
Uderzenia gorąca można w niektórych przypadkach leczyć również specjalnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny. Podobnie jak w przypadku leków ziołowych, długoterminowe ryzyko ich stosowania nie jest dotychczas znane.
W zależności od objawów można rozważyć zastosowanie innych preparatów do doraźnego leczenia objawów.
Ziołom leczniczym, takim jak niepokalanek, przypisuje się działanie łagodzące dolegliwości związane z menopauzą © fgsmiles | AdobeStock
Zmiana stylu życia
Również zmiany stylu życia, takie jak
- większa aktywność fizyczna,
- świadome odżywianie oraz
- rezygnacja z palenia
zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób związanych z niedoborem hormonów, takich jak
Lekka odzież, zimna ściereczka lub okład chłodzący na karku lub czole mogą sprawić, że uderzenia gorąca będą łatwiejsze do zniesienia. Kobiety cierpiące na zaburzenia snu powinny unikać popołudniowego spożywania napojów zawierających kofeinę i nieco wcześniej zjeść kolację.
Dzięki odpowiedniemu podejściu terapeutycznemu możliwe jest złagodzenie objawów menopauzy do bardzo znośnego poziomu.
