Opryszczka to choroba wirusowa, która najczęściej objawia się bolesnymi pęcherzykami na ustach. Prawie 90 procent wszystkich mężczyzn i kobiet w Niemczech jest nosicielami wirusa opryszczki. Podczas gdy sama opryszczka wargowa jest raczej łagodna, jej odmiany, takie jak opryszczka narządów płciowych oraz półpasiec, mogą powodować poważne choroby.
Tutaj znajdziesz więcej informacji oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków zajmujących się opryszczką.
Opryszczka to infekcja wirusowa, która objawia się pęcherzykami i strupami, głównie na ustach. Taki nawrót opryszczki trwa około dwóch tygodni, aż układ odpornościowy zwalczy wirusy.
Choroba przebiega w postaci nawrótów. Po pierwszym nawrocie opryszczka może zniknąć na dłuższy czas. Wirus wycofuje się wtedy do komórek zwojowych układu nerwowego, gdzie nie może go dosięgnąć układ odpornościowy. Kto raz się zaraził, nie pozbędzie się już wirusa.
Nowe nawroty (mówi się o reaktywacji) występują głównie wtedy, gdy układ odpornościowy jest osłabiony. U niektórych osób stres lub światło słoneczne mogą również wywołać nawrót choroby.
Wirus opryszczki jest wysoce zakaźny i przenosi się poprzez kontakt fizyczny.
Opryszczka jest często błędnie uważana za chorobę przenoszoną drogą płciową i kojarzona z całowaniem. Jest to prawda w tym sensie, że wirus przenosi się podczas aktywnej fazy opryszczki. Jednak zakażenie następuje najczęściej już w okresie niemowlęcym lub dziecięcym poprzez pocałunek rodziców.
Opryszczka wargowa (opryszczka wargowa)
Grupa wirusów opryszczki obejmuje wiele różnych wirusów, które mają jednak jedną wspólną cechę. Powodują one powstawanie czerwonych obszarów skóry z charakterystycznymi i bolesnymi pęcherzykami.
Zdecydowanie najczęściej występującymi wirusami opryszczki są
Opryszczka pospolita typu I występuje głównie w okolicy twarzy. Opryszczka pospolita typu II jeszcze kilka lat temu ograniczała się raczej do okolicy narządów płciowych (penis, pochwa, odbyt).
Ze względu na większą swobodę w stosowaniu różnych praktyk seksualnych obszary występowania wirusów ulegają obecnie przenikaniu. Niezabezpieczony seks oralny może prowadzić do pojawienia się opryszczki pospolitej typu I w okolicy narządów płciowych. I odwrotnie, opryszczka pospolita typu II pojawia się również w jamie ustnej i na wargach.
Przenoszenie wirusów opryszczki odbywa się zazwyczaj poprzez kontakt ze skórą i błonami śluzowymi. Opryszczka przenoszona jest poprzez bezpośredni kontakt z wysoce zakaźnym płynem z pęcherzyków opryszczki.
Po wyleczeniu objawów zakażenie jest nadal możliwe, w zależności od dotkniętego miejsca. Wirus jest wówczas przenoszony poprzez
.
Ryzyko zakażenia jest jednak znacznie większe w przypadku aktywnych pęcherzyków.
Możliwe są również zakażenia kontaktowe. Wówczas wirusy opryszczki przenoszone są na przykład podczas wspólnego używania szklanek.
W ten sposób może dojść również do wystąpienia opryszczki w okolicy oczu. Tam wirusy opryszczki mogą w niektórych przypadkach prowadzić do zapalenia rogówki i spojówek. U noworodków istnieje wówczas ryzyko utraty wzroku. Jednak zakażenie oczu występuje rzadko.
Kilka dni po zakażeniu pojawiają się małe czerwone pęcherzyki. Są bolesne i bardzo łatwo pękają. Często występuje obrzęk regionalnych węzłów chłonnych.
Pęcherzyki opryszczki goją się po utworzeniu strupów w ciągu dwóch do trzech tygodni. Osoby z obniżoną odpornością i pacjenci z HIV mają zazwyczaj skłonność do ciężkiego, długotrwałego i nawracającego przebiegu choroby.
W przeciwieństwie do opryszczki wargowej i narządów płciowych, półpasiec powoduje ogólne złe samopoczucie. Osoby, które w dzieciństwie chorowały na ospę wietrzną, są trwałymi nosicielami wirusa varicella-zoster.
W przypadku półpaśca na skórze pojawiają się rozległe zaczerwienienia z niezliczoną ilością pęcherzyków. Półpasiec wybucha
.
Oprócz tych reakcji skórnych częściej występują również
Ostra postać półpaśca ustępuje po kilku tygodniach. Zazwyczaj pacjent otrzymuje leki przeciwbólowe i przeciwwirusowe, aby złagodzić objawy do czasu wyleczenia.
Znacznie poważniejsze są jednak miesiące, a nawet lata po przebyciu półpaśca. Neuralgia popółpaścowa powoduje bóle mięśni i stawów jeszcze długo po wyleczeniu półpaśca. Może to znacznie obniżyć jakość życia.
Półpasiec (herpes zoster) objawia się również wysypką z charakterystycznymi pęcherzykami © snesivan | AdobeStock
Leczenie opryszczki w każdej postaci (opryszczka wargowa, opryszczka narządów płciowych, półpasiec) może być jedynie objawowe. Ostateczne wyleczenie nie jest możliwe nawet dzisiaj. Po ustąpieniu objawów skórnych wirus wycofuje się do tkanki nerwowej i staje się nieaktywny. Może jednak w każdej chwili ponownie wybuchnąć.
Istnieje jednak kilka sposobów, aby przynajmniej złagodzić objawy. Metody te obejmują zarówno środki dostępne w domowej apteczce, jak i leki przeciwwirusowe. Najpopularniejsze jest leczenie lekiem przeciwwirusowym o nazwie acyklowir. Acyklowir nie jest jednak skuteczny w walce z wirusami przebywającymi w stanie uśpienia w komórkach zwojowych.
Dodatkowo można stosować preparaty ziołowe. Mają one czasami działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. W ciężkich przypadkach, np. w wyniku niedoboru odporności, bardzo pomocne są substancje o działaniu przeciwbakteryjnym, ponieważ mogą one zapobiegać nadkażeniu pęcherzyków opryszczki bakteriami.
Miód od zawsze jest sprawdzonym środkiem przeciwzapalnym. Działa zarówno przeciwko bakteriom (działanie antybakteryjne), jak i wirusom (działanie przeciwwirusowe).
Bardzo podobne działanie ma czarna herbata. Jej wysoka zawartość tanin (substancji gorzkich, kwasów garbnikowych) zabija wirusy i hamuje stany zapalne. Przyłóż zimną lub ciepłą torebkę herbaty do miejsca dotkniętego opryszczką.
Pomocne jest również wysuszenie pęcherzyków opryszczki. W tym celu pomocne mogą być olejki eteryczne, na przykład
Również proszek do zębów i proszek do pieczenia mają działanie wysuszające.
Nie da się całkowicie zapobiec opryszczce. Wirus jest na to zbyt powszechny.
Wyjątkiem jest ochrona przed wirusem ospy wietrznej i półpaśca. Powoduje on ospę wietrzną, a także półpasiec. Małe dzieci mogą zostać zaszczepione przeciwko wirusowi i dzięki temu cieszyć się pewną ochroną. Nie ma to jednak wpływu na inne wirusy z grupy herpes simplex.
Trudno jest chronić się przed opryszczką wargową. Często wystarczy pocałunek, aby doszło do zakażenia. Dzieci zarażają się wirusem najczęściej poprzez kontakt z rodzicami i ich pocałunki.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku opryszczki narządów płciowych. W tym przypadku lekarze i eksperci ds. zdrowia zalecają:
Nie ma stuprocentowej ochrony przed opryszczką. Federalna Centrala Edukacji Zdrowotnej (BzgA) oferuje zainteresowanym anonimowe porady online i telefoniczne.
Przebieg opryszczki zależy od indywidualnych czynników danej osoby. Z reguły opryszczka wargowa goi się bez pozostawiania śladów.
Opryszczka narządów płciowych jest zazwyczaj nieszkodliwa, choć bardzo bolesna. Jednak często zapalne pęcherzyki opryszczki zwiększają ryzyko zarażenia się innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Dotyczy to przede wszystkim chorób takich jak
Ich patogeny mogą wykorzystać uszkodzoną przez opryszczkę błonę śluzową, aby przedostać się do krwi.
W przypadku niedoboru odporności lub zakażenia wirusem HIV może ponadto dojść do bardzo ciężkiego przebiegu choroby. Nazywa się to ogólnoustrojową lub uogólnioną infekcją opryszczkową. Wówczas grozi np. wirusowe zapalenie mózgu (zapalenie opon mózgowych), które wiąże się z wysoką śmiertelnością.
Jednak osoby w większości zdrowe, z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym, zazwyczaj bardzo dobrze radzą sobie z infekcją opryszczki. Opryszczka goi się wtedy bez widocznych następstw.
Choroba pocałunków („Kissing-disease”) jest wywoływana przez wirusa Eppsteina-Barra (w skrócie EBV). Znana jest również jako „mononukleoza zakaźna” lub „mononukleoza zakaźna”. EBV jest bliskim krewnym wirusa opryszczki pospolitej. Przenoszenie następuje poprzez ślinę, co dało chorobie nazwę „choroba pocałunków”.
Pierwsze zakażenie występuje najczęściej w okresie młodzieńczym lub wczesnej dorosłości. Początkowo pojawiają się objawy podobne do grypy. Dochodzi do
W wyniku tej choroby w późniejszym życiu mogą pojawić się nowotwory. Wirus Eppsteina-Barra wykrywa się w nawet 80 procentach nowotworów nosogardzieli. Rak często rozwija się dziesiątki lat po wyleczeniu pierwotnej infekcji.
Mononukleoza zakaźna, jako choroba wirusowa, nie może być leczona przyczynowo, a jedynie objawowo. Stosuje się środki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Antybiotyki są przepisywane w przypadku nadkażenia bakteryjnego w okolicy zapalnych migdałków lub węzłów chłonnych.
Chorzy powinni ściśle przestrzegać zaleconego odpoczynku. W przeciwnym razie grożą powikłania, takie jak np.
Równie powszechnym przedstawicielem wirusów opryszczki jest wirus cytomegalii (wirus opryszczki typu 5, ludzki wirus cytomegalii). Występuje wyłącznie u ludzi. Wskaźnik zakażenia wśród dorosłej populacji wynosi u nas około 40 procent. W krajach trzeciego świata wskaźnik zakażeń tym wirusem sięga nawet 100 procent.
Do zakażenia dochodzi zazwyczaj już w dzieciństwie. Również w tym przypadku drogą przenoszenia są ślina i inne płyny ustrojowe.
Prawie 90 procent zakażonych osób w ogóle nie zauważa zakażenia wirusem cytomegalii. Jest to wówczas zakażenie bezobjawowe. W pozostałych rzadkich przypadkach pojawiają się objawy chorobowe, takie jak gorączka i obrzęk węzłów chłonnych.
Ogólnie rzecz biorąc, cytomegalia przypomina mononukleozę zakaźną. U osób z nienaruszonym układem odpornościowym choroba jest łatwa do opanowania. Wylecza się ona bez żadnych następstw.
Szczególnie narażone są jednak kobiety w ciąży i ich nienarodzone dzieci. Nienarodzone dziecko ma około 40-procentowe ryzyko zarażenia się wirusem w przypadku pierwszego zakażenia matki. Konsekwencją tego są zazwyczaj poważne wady rozwojowe dziecka, takie jak
Wirus opryszczki często wywołuje u matki jedynie niejasne objawy przypominające grypę. Dlatego infekcja, a tym samym zagrożenie dla dziecka, często pozostaje nierozpoznana.
Drugą grupą pacjentów z grupy ryzyka są osoby z osłabionym układem odpornościowym. Należą do nich
U tych pacjentów wirus cytomegalii może wywoływać ogólnoustrojowe stany zapalne, między innymi zapalenie płuc.
Leczenie cytomegalii, podobnie jak w przypadku wszystkich innych infekcji herpetycznych, ma charakter wyłącznie objawowy. Stosuje się
Nie można się uchronić przed tym wirusem opryszczki. Nie ma szczepionki ochronnej ani żadnych szczególnych środków zapobiegawczych, które mogłyby zapobiec zakażeniu. Kobietom w ciąży zaleca się jednak poddanie się wraz z partnerem badaniu na obecność zakażenia wirusem cytomegalii.
Badanie na obecność przeciwciał przeciwko wirusowi cytomegalii nie jest stałym świadczeniem refundowanym w ramach opieki prenatalnej. Dlatego zalicza się do usług płatnych z własnej kieszeni. Koszt testu na wirusa cytomegalii wynosi około 13 euro, więc nie jest on zbyt drogi. Jest to dobra inwestycja, która w najlepszym przypadku może zmniejszyć ryzyko dla dziecka.
W celu uzyskania dalszej pomocy i kompleksowej porady na temat „opryszczki i innych chorób” należy zwrócić się do dermatologów i ginekologów.
