Rak otrzewnej (karcynoza otrzewnowa) to nowotwór złośliwy, który atakuje błonę wyściełającą narządy jamy brzusznej (otrzewną). W większości przypadków są to komórki nowotworowe.
W większości przypadków komórki nowotworowe w raku otrzewnej są przerzutami innego nowotworu jamy brzusznej (przerzuty). Bardzo rzadko pochodzą one z nowotworu samego otrzewnej.
Zajęcie i rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych może się znacznie różnić i wpływać na rokowanie oraz przebieg choroby. Zajęcie może być ograniczone do kilku węzłów w określonych obszarach otrzewnej (ograniczona karcynoza otrzewnej).
Najczęściej dotyczy to obszarów w jamie brzusznej, w których ruchy jelit są niewielkie. Jelito cienkie należy do struktur bardzo ruchomych, natomiast jelito grube jest raczej mniej ruchome. Obszary o niewielkiej motoryce (zdolności do aktywnego ruchu) znajdują się na przykład w okolicy zakałudkowej lub w przestrzeni Douglasa.
Rokowanie w przypadku ograniczonego raka otrzewnej jest lepsze niż w przypadku raka rozlanego. Ten ostatni występuje jednak częściej. Zazwyczaj większe guzy są rozrzucone po całej otrzewnej oraz na powierzchni sąsiednich struktur narządowych (rozlany rak otrzewnej).
Obróbka (Peritoneum) to cienka błona, która otacza większość narządów w jamie brzusznej.
W jamie brzusznej znajdują się:
Obronka wytwarza płyn, tzw. wodę otrzewnową. Tworzy on warstwę poślizgową między narządami i umożliwia ich swobodne przemieszczanie się względem siebie.
W ten sposób na przykład podczas trawienia pętle jelitowe przesuwają się względem siebie w celu transportu pokarmu. Płyn jelitowy tworzy się również w przypadku uszkodzeń wątroby i stanów zapalnych.
Przez otrzewną przebiegają nerwy. Dlatego w przypadku stanów zapalnych może dojść do silnego bólu. W celu ochrony brzucha dochodzi do zesztywnienia mięśni brzucha. Reakcja ta nazywa się napięciem obronnym i jest sygnałem ostrzegawczym organizmu, że coś jest nie tak w jamie brzusznej.
Obróbka: @ sakurra /AdobeStock
Nowotwór może pochodzić z samej otrzewnej (pierwotny rak otrzewnej, międzybłoniak otrzewny). Najczęściej rak otrzewnej jest następstwem nowotworu złośliwego innego narządu w jamie brzusznej.
W tym przypadku dochodzi do rozprzestrzenienia się komórek nowotworowych w obrębie i poza otrzewną. Lekarze mówią wtedy o wtórnym raku otrzewnej, ponieważ komórki nowotworowe pochodzą z innych tkanek.
Wtórny rak otrzewnej jest jednak zawsze objawem zaawansowanej choroby nowotworowej narządu pierwotnego. Szczególnie rak żołądka i trzustki mają skłonność do raka otrzewnej, ale także nowotwory jajników.
Wydzielina w jamie brzusznej sprzyja rozprzestrzenianiu się nowotworów między poszczególnymi narządami. Komórki nowotworowe mogą bardzo łatwo rozprzestrzeniać się dzięki warstwie śluzowej.
Prawie każdy rodzaj nowotworu, który w jakikolwiek sposób pojawia się w jamie brzusznej, w pewnym momencie atakuje otrzewną i tworzy tam przerzuty. Jest to jednak już oznaka zaawansowanego wzrostu nowotworu i zazwyczaj oznacza złe rokowania.
Rzadkim nowotworem, który również może prowadzić do raka otrzewnej, jest pseudomyxoma peritonei. Jest to nowotwór wytwarzający duże ilości śluzowatej masy. Komórki nowotworowe migrują przy tym z jelita ślepego do otrzewnej.
Mimo że jest to nowotwór łagodny, jego przebieg jest porównywalny z powolnym rozwojem nowotworu złośliwego. W zaawansowanym stadium cała otrzewna jest wypełniona galaretowatą tkanką i masami nowotworowymi.
Ponieważ rak otrzewnej wynika zazwyczaj z zaawansowanej choroby nowotworowej narządu jamy brzusznej, objawy zależą od narządu dotkniętego chorobą.
Typowe objawy raka żołądka to:
- Nudności
- brak apetytu oraz
- bóle żołądka
- Objawy nowotworów jelita cienkiego to raczej:
- biegunka
- zaparcia
- niedrożność jelit
Zajęcie otrzewnej prowadzi raczej do nietypowych dolegliwości, które rzadziej są powodem wizyty u lekarza. Początkowo można je leczyć domowymi środkami.
Rosnące rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych prowadzi do wyparcia sąsiednich narządów jamy brzusznej, a w konsekwencji do zaburzeń ich funkcjonowania.
Prowadzi to do:
- zatrzymaniu moczu spowodowanemu zwężeniem moczowodów
- ograniczeń czynności jelit (subileus), a nawet
- całkowitej niedrożności jelit (subileus i ileus), a także do
- nagromadzenia płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze)
Uszkodzenie przewodu pokarmowego (układu pokarmowego) często wiąże się z następującymi objawami:
- Nudności
- uczucie pełności
- brak apetytu oraz
- chęć wymiotowania
Lekarze często wykrywają raka otrzewnej dopiero podczas operacji guza pierwotnego. Ponieważ przeprowadza się dalsze badania (tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MR)), podejrzenie raka otrzewnej często pojawia się już wcześniej.
Jednak tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRT) dają pewność dopiero wtedy, gdy nowotwór w jamie brzusznej jest już w zaawansowanym stadium.
Laparoskopia jest uważana za najpewniejszą metodę wykrywania raka otrzewnej. Podczas tego badania lekarz wprowadza specjalny endoskop do jamy brzusznej poprzez niewielkie nacięcie skóry.
Jest on wyposażony w źródło światła i kamerę. Dzięki temu lekarze mogą na monitorze obejrzeć wnętrze jamy brzusznej i narządy jamy brzusznej.
W przypadku nieprawidłowości lekarze mogą i powinni jednocześnie pobrać próbki tkanki. Następnie wysyłają je do badania histopatologicznego (histologii), które potwierdza lub wyklucza podejrzenie choroby.
Laparoskopia nadaje się do diagnozowania raka otrzewnej @ Iryna /AdobeStock
Jeśli komórki nowotworowe dotknęły tylko niewielką część otrzewnej, lekarze mogą w idealnym przypadku całkowicie ją usunąć.
Ponieważ lekarze często wykrywają raka otrzewnej dopiero w późnym stadium, jest on uważany za trudny do leczenia i często nieuleczalny.
Jeśli wyleczenie nie jest już możliwe, lekarze mogą jedynie podjąć działania paliatywne. Mają one na celu poprawę jakości życia pacjenta, bez zwalczania samej choroby nowotworowej.
W takich przypadkach oczekiwana długość życia jest znacznie ograniczona. Głównym celem wszystkich działań terapeutycznych jest poprawa jakości pozostałego czasu życia.
Do środków paliatywnych należą:
- Leczenie bólu
- Terapia żywieniowa
- chemioterapia
- Chirurgiczne zmniejszenie guza
- Wykonanie sztucznego ujścia jelit
Leczenie bólu
Leczenie bólu jest zasadniczo możliwe za pomocą tabletek i/lub plastrów przeciwbólowych i służy poprawie jakości życia. Czasami ból można opanować jedynie za pomocą infuzji. W takich przypadkach stosuje się cewniki przeciwbólowe.
Specjalne cewniki (tzw. cewniki portowe) umieszcza się pod skórą. Dzięki temu leczenie bólu może odbywać się również poza szpitalem. Pozwala to pacjentowi spędzić pozostały czas życia w domu, wśród bliskich.
Cewnik przeciwbólowy to cienka plastikowa rurka, przez którą pacjent otrzymuje leki przeciwbólowe @ Gecko Studio /AdobeStock
Terapia żywieniowa
Czasami pacjenci z nieuleczalną chorobą nowotworową nie są w stanie przyjmować wystarczającej ilości pokarmu i płynów. Nierzadko brakuje im również apetytu, co jest typowym objawem chorób nowotworowych.
Z drugiej strony choroby nowotworowe wiążą się również ze zwiększonym zapotrzebowaniem na energię, co często prowadzi do objawów niedoborów i utraty wagi.
W takich przypadkach pomocna może być terapia żywieniowa w postaci infuzji, którą również można podawać przez cewnik portowy. Dodatkowo pacjent otrzymuje w ten sposób ważne minerały i witaminy.
Chemioterapia
Chemioterapia może mieć charakter leczniczy lub paliatywny. Leczniczy oznacza, że w zasadzie możliwe jest wyleczenie.
Celem terapii paliatywnej jest poprawa jakości życia poprzez zmniejszenie rozmiarów guza lub spowolnienie jego wzrostu.
Ponieważ każda chemioterapia ma skutki uboczne, lekarze powinni dokładnie rozważyć, czy przeprowadzić chemioterapię paliatywną.
W idealnym przypadku chemioterapia paliatywna może wydłużyć oczekiwaną długość życia. Jednak skutki uboczne często prowadzą do pogorszenia jakości życia.
Chirurgiczne zmniejszenie guza
Usunięcie tkanki nowotworowej z otrzewnej obejmuje:
- Usunięcia guza pierwotnego
W wielu przypadkach usunięcia bezpośrednio powiązanych narządów (śledziony, pęcherzyka żółciowego, przepony i fragmentów jelita)
Pacjent musi o tym wiedzieć przed zabiegiem chirurgicznym i wyrazić na to pisemną zgodę. Następnie może być jednak konieczna chemioterapia lecznicza, jeśli nie ma pewności, że guz został całkowicie usunięty.
Podczas operacji lekarze mogą wprawdzie usunąć wszystkie widoczne guzy, jednak mogą pozostać pojedyncze, niewidoczne komórki nowotworowe.
- Wykonanie sztucznego ujścia jelita
Czasami pacjentowi wykonuje się sztuczne ujście jelitowe. Może to być konieczne tymczasowo, aby odciążyć zdrowe jelita.
Szczególnie wtedy, gdy lekarze usunęli części jelita i zszyli pozostałe końce.
W tym przypadku wcześniejsze utworzenie sztucznego ujścia jelitowego może odciążyć szew jelitowy. To z kolei zmniejsza ryzyko rozerwania szwu.
