Artroza: zużycie stawów wpływające na ruchomość i jakość życia

Zdrowe stawy mają gładką warstwę chrząstki, która amortyzuje ruchy i zmniejsza tarcie. W przypadku artrozy chrząstka ta ulega stopniowym zmianom. Jego powierzchnia staje się bardziej szorstka, cieńsza i stopniowo traci swoją funkcję ochronną. W rezultacie wzrasta obciążenie leżących poniżej struktur kostnych. Jednocześnie dochodzi do zmian w torebce stawowej, więzadłach i mięśniach.

Szczególnie często dotknięte są:

• stawy kolanowe
• Stawy biodrowe
• Stawy palców
• kręgosłup
• Stawy barkowe

Przyczyny są zazwyczaj różnorodne. Oprócz zmian związanych z wiekiem ważną rolę odgrywają również nadwaga, nieprawidłowe obciążenia, wcześniejsze urazy lub czynniki genetyczne. Szczególnie nadwaga wpływa na stawy znacznie silniej, niż długo sądzono. Oprócz obciążenia mechanicznego tkanka tłuszczowa wytwarza substancje przekaźnikowe sprzyjające stanom zapalnym, które mogą dodatkowo nasilać zmiany w stawach. Również wcześniejsze urazy lub nieprawidłowe ustawienie kości zmieniają obciążenie poszczególnych stawów. W rezultacie chrząstka jest w dłuższej perspektywie obciążana nierównomiernie.

Współczesne badania pokazują ponadto, że procesy zapalne odgrywają w artrozie większą rolę niż wcześniej sądzono.

Artroza rozwija się zazwyczaj powoli, na przestrzeni lat. Początkowo dolegliwości pojawiają się często sporadycznie, później ból i ograniczenia ruchowe często znacznie się nasilają.

Typowe objawy to między innymi:

• Bóle stawów
• Ból przy rozpoczęciu ruchu
• uczucie sztywności
• ograniczenia ruchowe
• Obrzęki
• Ból przy wysiłku

Wielu pacjentów początkowo odczuwa tzw. bóle początkowe. Stawy bolą szczególnie po okresach odpoczynku lub rano po wstaniu z łóżka. W miarę postępu choroby dolegliwości mogą pojawiać się już podczas wykonywania codziennych czynności. Później u niektórych osób bóle pojawiają się nawet w spoczynku lub w nocy. Ponadto ruchomość wielu stawów stopniowo się pogarsza. Czynności takie jak wchodzenie po schodach, dłuższe chodzenie lub ruchy chwytne mogą stać się przez to trudniejsze.

Często rolę odgrywają również reakcje zapalne. Stawy mogą puchnąć, być rozgrzane lub wrażliwe na obciążenie. Szczególnie przewlekłe bóle często mają znaczący wpływ na nastrój, jakość snu i ogólną jakość życia. Zwłaszcza u osób starszych artroza w podeszłym wieku może prowadzić do znacznego ograniczenia mobilności, a tym samym do unieruchomienia. 

Przez długi czas artroza była postrzegana głównie jako mechaniczne zużycie chrząstki. Jednak współczesne badania pokazują, że w procesie tym biorą również udział procesy zapalne i zmiany metaboliczne.

Szczególnie substancje przekaźnikowe związane ze stanem zapalnym wpływają na:

• na degradację chrząstki
• odczuwanie bólu
• Obrzęki stawów
• zmiany w tkance kostnej

Również tkanka tłuszczowa odgrywa większą rolę, niż wcześniej sądzono. Niektóre substancje prozapalne pochodzące z metabolizmu tłuszczów mogą dodatkowo wpływać na zmiany w stawach. Ponadto mięśnie i otaczające tkanki często reagują na przewlekły ból napięciem lub przyjmowaniem pozycji ochronnych. Powoduje to dodatkowe obciążenie stawów i układu ruchu. Właśnie dlatego współczesna medycyna coraz częściej postrzega artrozę jako złożoną chorobę całego układu stawowego, a nie tylko jako izolowane uszkodzenie chrząstki. 

Diagnoza opiera się na dolegliwościach, badaniach fizykalnych i technikach obrazowania.

Ważne metody diagnostyczne to między innymi:

• badanie fizykalne
• zdjęcia rentgenowskie
• USG
• rezonans magnetyczny

Leczenie ma kilka celów jednocześnie. Chodzi o zmniejszenie bólu, poprawę ruchomości i jak najdłuższe zachowanie funkcji stawów.

Nowoczesne metody terapeutyczne obejmują:

• terapię ruchową
• Budowanie masy mięśniowej
• Redukcję masy ciała
• Leczenie bólu
• Leki przeciwzapalne
• zabiegi operacyjne

Szczególnie ważną rolę odgrywa regularna aktywność fizyczna. Stawy często odnoszą korzyści z ukierunkowanego treningu i wzmocnienia mięśni stabilizujących. Również utrata wagi może znacznie złagodzić dolegliwości, zwłaszcza w przypadku artrozy kolan lub bioder. W zaawansowanych stadiach choroby rozważa się zabiegi operacyjne. Obejmują one zabiegi zachowujące stawy lub wszczepienie sztucznych stawów u osób starszych. W przypadku osób powyżej 80. roku życia należy również dokładnie rozważyć ryzyko związane z operacją.

Współczesne koncepcje leczenia opierają się zazwyczaj na długoterminowym i indywidualnie dostosowanym podejściu, łączącym aktywność fizyczną, terapię bólu i czynniki związane ze stylem życia. Ocena geriatryczna pomaga w precyzyjnym określeniu indywidualnych potrzeb terapeutycznych starszych pacjentów. 

Artroza należy do najczęstszych przewlekłych chorób stawów i ma znaczący wpływ na ruchomość, wytrzymałość oraz jakość życia wielu osób. Współczesne badania coraz wyraźniej pokazują, jak ściśle ze sobą powiązane są zużycie stawów, procesy zapalne i metabolizm. Właśnie dlatego współczesne koncepcje terapeutyczne coraz częściej opierają się na indywidualnych, długoterminowych i holistycznych podejściach do leczenia. Wczesna rehabilitacja geriatryczna może w tym zakresie zdecydowanie przyczynić się do trwałego zachowania mobilności i samodzielności starszych pacjentów.