Multipl Skleroz (MS): Hastalık, seyrı ve Alman Multipl Skleroz Derneği’nin sunduğu yardım

Sinir hastalığı olan Multipl Skleroz’un (kısaca MS) teşhisi, hastalar için zorlu ve belirsiz bir gelecek anlamına gelir. Tıbbi araştırmalar, son on yıllarda başarılı tedaviler ortaya çıkarmıştır. Bu tedaviler, hastalığın seyrini yavaşlatmayı ve hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde artırmayı mümkün kılmaktadır.

Aşağıdaki bilgiler, nedenleri, belirtileri ve tedavi seçenekleri hakkında aydınlatıcı niteliktedir. Belirtilerinin çok yönlülüğü, Multipl Skleroza “bin yüzlü hastalık” adını kazandırmıştır.

MS, sinir sistemini etkileyen kronik bir hastalıktır. Sinir liflerinin büyük bir kısmı, miyelin tabakası olarak adlandırılan bir tabaka ile çevrilidir. Bu tabaka, sinir lifini çevre dokudan izole eder. Tıpkı elektrik kablolarında olduğu gibi, sinir sistemindeki bilgilerin kesintisiz ve yüksek hızda akmasını sağlar.

Enflamatuar süreçler miyelin tabakasına zarar verir ve onu tahrip eder. Bu nedenle sinir uyarıları artık en iyi şekilde iletilemez. Hastalığın hangi bölgeyi etkilediğine bağlı olarak, görme bozukluklarından kas güçsüzlüğüne kadar çeşitli belirtiler ortaya çıkar.

Multipl skleroz, batılı sanayileşmiş ülkelerde genç yetişkinler arasında sıkça görülür. Charité’nin 2009 yılında yaptığı bir araştırmada, Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya’da en yüksek hastalık oranları tespit edilmiştir. Bu bölgelerde her 100.000 kişiden en az 30’u multipl sklerozdan muzdariptir. Almanya’da yaklaşık 120.000 MS hastası yaşamaktadır. Hastalık bulaşıcı değildir.

Multipl sklerozun seyrine ilişkin ilk kayıtlar 19. yüzyıla dayanmaktadır. III. Georg’un bir torunu, günlüğünde MS’in klinik tablosunu tanımlamıştır.

Yoğun araştırma çabalarına rağmen, bugüne kadar hastalığın kesin tetikleyicileri tespit edilememiştir.

Günümüzde tıp dünyası, multipl sklerozu tetikleyenin çeşitli faktörlerin bir araya gelmesi olduğu görüşündedir:

• genetik yatkınlık
• çocukluk çağında aşırı kilo
• Çevresel toksinler, örneğin sigara dumanı
• Herpes veya kızamık virüslerinin neden olduğu bulaşıcı hastalıklar

Bunun yanı sıra, araştırmacılar şu hipotezleri tartışmaktadır:

• Hormon hipotezi: Kadınlar erkeklere göre daha sık hastalanır
• Hijyen hipotezi: Birden fazla kardeşi olan çocuklar, tek çocuklara göre daha nadir hastalanır; bağışıklık sistemleri, en başından itibaren çok çeşitli patojenlerle başa çıkmayı öğrenir.
• D vitamini metabolizması hipotezi: Ekvatora yakınlık arttıkça, multipl skleroz hastalığına yakalanma riski azalır.

Hastalık genellikle 20 ile 40 yaşları arasında ortaya çıkar. İlk belirtiler hastayı bir genel pratisyen hekime yönlendirir ve bu hekim de hastayı bir nöroloğa sevk eder.

Hastalar genellikle aşağıdaki şikayetlerle aile hekimine başvurur:

• Görme bozuklukları
• Denge sorunları
• Parezi, yani felç belirtileri
• Duyusal bozukluklar
• Yorgunluk: Yorgunluk veya yorgunluk sendromu

Göz kapağında seğirme, MS ile ilişkili olarak çok nadiren görülür.

Geleneksel tıp, multipl sklerozu yaygın ensefalomiyelit (ED) olarak da adlandırır. Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel sınıflandırma sistemi olan ICD-10-2016, MS’yi G35 koduyla sınıflandırır.

Doktor, ayrıntılı bir görüşme olan anamnez sırasında hastanın şikayetlerini dinler. Hastanın yaşam koşulları ve hastalık geçmişi hakkında bilgi edinir ve ailesinde multipl skleroz vakası olup olmadığını sorar. Ayrıca denge, koordinasyon, hareket kabiliyeti ve duyu organları gibi temel sinir fonksiyonlarını da kontrol eder.

Multipl sklerozu kesin olarak tespit eden bir kan testi yoktur. Yine de diğer hastalıkları dışlamak için kapsamlı bir kan tahlili önemlidir. Örneğin HIV, borreliosis ve bazı metabolik hastalıklar benzer semptomlara neden olur.

MRG ve lomber ponksiyon, tanı açısından çok önemli ipuçları sağlar. Nörolog, manyetik rezonans tomografisi (MRG) ile beynin bir görüntüsünü oluşturur. Bu görüntü, bir röntgen filmiyle benzerlikler gösterir. Ancak hasta, tehlikeli bir radyasyona maruz kalmaz. MRG, güçlü mıknatıslarla çalışır.

Lomber ponksiyon sırasında bir uzman hekim, bel omurgasına içi boş bir iğne sokar. İğne aracılığıyla beyin omurilik sıvısı alır ve bu sıvı laboratuvarda belirli proteinler açısından incelenir. MS, bu proteinlerin değerlerinde artışla birlikte görülür.

Muayene bulguları MS tanısını doğrularsa, hasta tedavi edilemez bir hastalıkla yüzleşmek zorunda kalır. Hastalık temel olarak üç farklı seyir şekliyle ortaya çıkar.

Remisyona eşlik eden ataklı seyir

Bu durumda multipl skleroz, birbirinden net bir şekilde ayırt edilebilen ataklarla kendini gösterir. Semptomlar daha sonra kısmen veya hatta tamamen geriler. Hastaların yüzde kırkı MS’i bu şekilde yaşar.

Kronik-ilerleyici seyir

MS hastalarının yüzde kırkı ise, alevlenmeler arasında semptomların gerilemesi olmadan tek tek alevlenmeler yaşar.

Birincil ilerleyici seyir

Hastaların yalnızca yaklaşık yüzde on'u bu tip multipl sklerozla yaşamak zorundadır. Semptomlar artık gerilemez ve sürekli olarak kötüleşir.

Charité’ye göre, hastalar hastalığın ilk ortaya çıkışından yaklaşık otuz yıl sonra hayatını kaybediyor. Tıbbi hizmetlerin iyi olduğu ülkelerde yaşam beklentisi yıllardır sürekli olarak artıyor.

Multipl skleroz, hastanın ve yakınlarının hayatını altüst eden ciddi bir hastalıktır. Hastaların tedavi gerektiren bir depresyon geliştirmesi nadir görülen bir durum değildir.

Bu nedenle, ideal olarak tedaviye nöroloji uzmanları, psikologlar, bakım personeli ve sosyal hizmet uzmanlarından oluşan bir ekip eşlik eder. Tedavinin odak noktası, çeşitli ilaçların verilmesidir:

• akut ataklar: özellikle kortikosteroidler
• Uzun süreli tedavi: örneğin interferonlar veya dimetilfumarat
• yüksek aktiviteli seyir: örneğin natalizumab veya mitoksantron

Bunun yanı sıra, ergoterapi ve fizyoterapi, motor semptomların gerilemesine yardımcı olur. Konuşma sorunları ortaya çıkarsa, konuşma terapistleri yardım sunar.

Yukarıda belirtilen semptomlarda başvurulacak doğru kişi bir nörologdur. Sinir sistemi uzmanı, sinir hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenir. Nörolog olmak isteyenler, öncelikle tıp fakültesini bitirmelidir. Ardından, beş yıllık bir eğitim süreciyle nöroloji uzmanı olurlar.

Özellikle multipl sklerozun semptomatik tedavisinde nörologlar sıklıkla diğer uzmanlık alanlarından uzmanlarla işbirliği yapar. Örneğin fizyoterapistler, fizyoterapi yardımıyla ağrıları ve spastikleri hafifletebilir. Yutma ve konuşma bozuklukları durumunda nörolog, bir konuşma terapistine danışabilir.

Multipl skleroz, diğer adıyla yaygın ensefalomiyelit, merkezi sinir sistemini etkileyen, beyin ve omuriliği tutan ve her insanda farklı seyrine sahip olabilen kronik bir enflamatuar hastalıktır. Multipl sklerozun nedenleri henüz tam olarak aydınlatılamamıştır; bu nedenle MS’in kesin nedeni ve MS’in ortaya çıkışı yoğun araştırma konusu olmaya devam etmektedir. Hastalığın başlangıcı veya ilk belirtileri çok farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Olası seyir türleri arasında alevlenmeli-remisyonlu MS, ikincil ilerleyici MS ve birincil ilerleyici MS yer alır; bu arada alevlenmeli seyir daha sonra ilerleyici MS’e dönüşebilir. Ataklı-remisyonlu MS veya ilerleyici seyrine sahip MS hastalarında bile, işlev bozukluğunun boyutu ve ilerleme hızı büyük ölçüde değişebilir.

Bu nedenle tanı ve tedavi, her bir seyir şekline ve hastalığın seyrine göre bireysel olarak uyarlanır. Multipl skleroz tedavisi, teriflunomid gibi seyrini değiştirici ilaçları içerebilir; ayrıca D vitamini de MS ile ilişkisi açısından bilimsel olarak araştırılmaktadır. Otoimmün bir hastalık olan multipl sklerozun şu anda kesin bir tedavisi bulunmamaktadır; ancak modern tedavi seçenekleri hastalığın ilerlemesini etkileyebilir ve MS hastalarına uzun vadede destek sağlayabilir.

Günümüzde birçok hastanın yaşam beklentisi nispeten az kısıtlanmaktadır; ancak bireysel prognoz, çok sayıda faktöre bağlıdır. “Multipl skleroz”, ataklı MS, ilerleyici seyir ve MS’in tedavisi üzerine yapılan araştırmalar, gelecekte hastalığın daha hedefli bir şekilde tedavi edilebilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.