Tükürük bezi kanseri - Uzmanlar ve bilgiler

Yiyecekleri parçalayan tükürüğü üretmek için insanın üç büyük tükürük bezi vardır: 

• Kulak tükürük bezi (Glandula parotis)
• Alt çene tükürük bezi (Glandula mandibularis)
• Dil altı tükürük bezi (Glandula sublingualis)

Üç büyük tükürük bezinin konumu @ Jeniffer /AdobeStock

Bunun yanı sıra, ağız mukozasında bulunan yaklaşık 600 ila 1.000 adet küçük tükürük bezimiz daha vardır. Tüm bu tükürük bezlerinde kanser gelişebilir.

Uluslararası sınıflandırmada, tükürük bezlerinde 9 iyi huylu ve 18 kötü huylu kanser türü ayırt edilir. Çoğu durumda, kulak tükürük bezinde pleomorfik adenom veya kistadenolenfoma (Warthin tümörü) görülür. Her ikisi de iyi huylu tümörlerdir ve kötü huylu olanlara göre çok daha sık görülür.

Kötü huylu tümörler arasında mukoepidermoid karsinom, adenoid-kistik karsinom veya akiniz hücreli karsinom bulunur. Bunlar çoğu durumda alt çene veya dil altı tükürük bezlerinde görülür. Tükürük bezleri bölgesinde başka bir tümörün metastazları (yayılımları) da görülebilir. Çok nadir durumlarda, küçük tükürük bezleri de kötü huylu bir kanser hastalığından etkilenebilir.

İyi huylu tükürük bezi kanseri, yavaş büyüme ile karakterizedir. Bu nedenle hastalar başlangıçta herhangi bir şikayet hissetmezler. İyi huylu bir tümör, genellikle ağrısız olan, gözle görülebilen ve elle hissedilebilen bir şişlik ile kendini gösterir.

Tümör bezin çıkışını daraltırsa, tükürük bezinde ağrılı bir iltihaplanma meydana gelebilir.

Alt çene tükürük bezindeki kanserli tümörlerin yüzde 50'si kötü huyludur ve yüz sinirinde (Nervus facialis) felce yol açar. Bunun sonucunda yüz kaslarında bozukluk, mimik bozukluğu, “eğri” bir gülümseme ve konuşmada belirsizlik ortaya çıkar.

Kötü huylu tümörler genellikle ağrılıdır. Hastalığın ilerlemiş aşamalarında başka belirtiler de ortaya çıkabilir:

• Şişlikler
• Tükürük akışında azalma ve ağız kuruluğu
• Hassasiyet bozuklukları
• Ağrı
• Yüz kaslarında tek taraflı felç

Şişlikler, tükürük bezi kanserinin tipik belirtileridir @ Missleestocker /AdobeStock

Kesin nedenleri henüz bilinmemektedir. Tümörlerin çoğu, aile öyküsü olmaksızın kendiliğinden ortaya çıkar. Çocukluk veya ergenlik döneminde baş-boyun bölgesine radyoterapi görmüş kişilerde tükürük bezi kanseri riski artar.

Nikotin kullanımı ve diğer viral hastalıklar (özellikle Epstein-Barr ve HIV enfeksiyonları) da tiroid kanserine yol açabilir. Ancak bu henüz kanıtlanmamıştır.

• İyi huylu tümörlerin tedavisi

Tükürük bezi kanserinin tedavisi, öncelikle tümörün tamamen çıkarılmasına dayanır. Bu, iyi huylu tümörler için de geçerlidir; çünkü bunlar uzun vadede sorunlara yol açar ve iltihaplanmalara veya yemek yemede zorluklara neden olur.

İnsan vücudunda birden fazla tükürük bezi bulunduğundan, hastalar büyük bir tükürük bezinin alınmasından çok fazla etkilenmezler.

Doktorlar, çoğu tümörü tek bir cerrahi müdahaleyle sorunsuz bir şekilde çıkarabilir. İyi huylu tükürük bezi kanseri de nüksedebileceğinden, doktorlar her tümörü geniş bir alandan çıkarır. Bu, doktorların sadece kanserli tümörü değil, aynı zamanda komşu sağlıklı dokunun bir kısmını da aldıkları anlamına gelir.

Ancak en güvenli yöntem, etkilenen tükürük bezinin tamamını çıkarmaktır. Doktorlar bunu, örneğin tam parotid bezinin çıkarılması (total parotidektomi) veya alt çene tükürük bezinin çıkarılması (submandibulektomi) sırasında yaparlar.

• Kötü huylu tümörlerin tedavisi

Kötü huylu tümörlerin tedavisi, diğer vücut organlarına da yayılabilmeleri nedeniyle genellikle daha karmaşıktır. Çoğunlukla yumuşak dokular (lenf düğümleri) etkilenir.

Kötü huylu tümörlerin tedavisinde doktorlar öncelikle etkilenen dokuyu geniş bir alandan çıkarırlar. Buna ek olarak boyun lenf düğümlerini de çıkarırlar (“boyun diseksiyonu”).

Kötü huylu tümör, yüz sinirinin bazı kısımları, kemikler veya kaslar gibi komşu doku yapılarını etkiliyor ise, doktorlar bunları da çıkarırlar.

Ameliyatın vücuda çok fazla yük bindirmemesi için, hastalara öncelikle radyoterapi veya kemoterapi uygulanır. Amaç, tümörü önceden küçültmektir. Bazı durumlarda ameliyat ile radyoterapi veya kemoterapinin bir kombinasyonu kullanılır.

• Diğer tedavi yöntemleri

İyi huylu tümörlerde ve çocukluk ve ergenlik çağındaki kötü huylu tümörlerde, ameliyat sonrası başka bir tedaviye gerek yoktur.

Aşağıdaki durumlarda kemoterapi veya radyoterapi önerilir:

• Doktorlar tümörü tamamen çıkaramamışsa
• Diğer organlarda metastaz varsa
• Kanser özellikle agresifse

Radyoterapi, özellikle lokalize tümörlerde en etkili tedavi yöntemidir. 

Çocuklarda ise doktorlar, radyoterapiye daha hassas tepki verdikleri için tedavinin yararları ile yan etkilerini karşılaştırarak karar verirler. Çocuklarda sıklıkla ikincil kanserler veya yüzde büyüme bozuklukları ortaya çıkar. Bu nedenle doktorlar çocuklarda radyoterapiyi nadiren uygular. Uygulanması durumunda ise genellikle kemoterapi ile birlikte uygulanır.