Nöroimmünoloji - Tıp uzmanları

Bağışıklık sistemi, mikroplar ve kanser hücreleriyle mücadelede en etkili silahtır. Ancak tümör hücreleri ve patojenik hücreler, organizmanın bağışıklık savunmasını atlatma konusunda oldukça yaratıcıdır.

• Glioblastomlar, agresif büyümeleri ve tedaviye dirençli kök hücreleri ile karakterize oldukları için en kötü huylu beyin tümörleri arasında yer alır. Nöroimmünoloji araştırmacıları, glioblastomların vücudun kendi savunma sisteminden saklanabildiğini keşfettiler. Bağışıklık sistemi devreye girmiyor ve bu nedenle tümörü yok edemiyor. Nöroimmünologlar, beyin tümörlerinin tedavisinde bu noktadan yola çıkıyor. Bağışıklık sistemini hedefli bir şekilde aktive etmeye çalışıyorlar.
• Nöroimmünoloji, merkezi sinir sistemi hücrelerinin davranışlarının ardında yatan mekanizmaları inceler. Nöroimmünoloji, merkezi sinir sisteminin bağışıklık sistemi üzerindeki etkisini ve iki sistem arasındaki etkileşimleri araştırır.
• Nöroimmünolojinin bir diğer odak noktası da multipl skleroz araştırmalarıdır.
• Ayrıca, nöropatoloji ve nöroradyoloji ile yakından ilişkili olan beyin tümörlerinin immünolojisini de inceler.

Genel Nöroloji ve Nöroonkoloji alanlarının bir araya gelmesi sayesinde, hasta bakımı genel olarak önemli ölçüde iyileştirilebilir.

Nöroimmünolojik araştırmanın hedefleri:

• Nöroimmünolojik hastalıkların teşhisinin iyileştirilmesi
• Tedavinin iyileştirilmesi ve yeni yaklaşımların geliştirilmesi
• Otoantikor belirteçlerinin tanımlanması

Nöroimmünoloji, klinik nörolojinin bir parçasıdır ve son derece dinamik bir şekilde gelişmektedir. Nöroimmünoloji uzmanları, nörologlardır. Baş ağrısı merkezleri, multipl skleroz merkezleri, epilepsi merkezleri veya inme merkezleri gibi nörolojik merkezlerde, diğer uzmanlık alanlarından gelen uzmanlarla yakın işbirliği içinde çalışırlar.

Nöroimmünolojik tedavi, bağışıklık sistemi düzensizliği olan hastalara odaklanır. Bunlar otoimmün hastalık tablolardır. Bunlara multipl skleroz (MS), immün nöropatiler ve enflamatuar miyopatiler dahildir.

Uzun yıllara dayanan araştırmalar sayesinde, tıp uzmanları günümüzde otoimmün hastalıkların nasıl ortaya çıktığını çok daha iyi anlıyorlar. Genetik nedenler de dahil olmak üzere birçok neden vardır.

• Crohn hastalığı, romatizma ve multipl sklerozda ailevi yatkınlığın önemli bir rol oynadığı bilinmektedir.
• Aynı şekilde beslenme, yaşam tarzı ve çevresel faktörler de bir otoimmün hastalığın ortaya çıkmasını etkiler.
• Kimyasal maddeler de bağışıklık sistemini bozabilir.
• Hastalık genellikle gergin veya olaylarla dolu yaşam dönemlerinde ortaya çıkar. Bu durumda kişinin kendi bağışıklık sistemi, sağlıklı vücut hücrelerine karşı yönelen antijenler üreten otoantikorlar üretir.

Otoantikorların saptanması, bir otoimmün hastalığın teşhisi için hayati önem taşır. Zira bu antikorlar, genellikle hastalığın ortaya çıkmasından yıllar önce tespit edilebilir.

Vücuttaki bağışıklık reaksiyonlarının deşifre edilmesi, kanser araştırmalarında da yeni bulgular getirmiştir.

Multipl skleroz (dissemine ensefalomiyelit), merkezi sinir sistemini etkileyen kronik, enflamatuar bir otoimmün hastalıktır. MS, hastadan hastaya çok farklı seyriz gösterir, ancak her zaman ilerler.

Normalde bağışıklık sisteminin görevi, virüsler ve bakteriler gibi yabancı maddeleri savuşturmaktır. Otoimmün bir hastalıkta ise, basitçe ifade etmek gerekirse, bağışıklık sistemi kendi vücuduna karşı harekete geçer. MS'te beyin ve omurilikte sinir liflerinde iltihaplanma meydana gelir.

Enflamasyonlar sonucunda sinyal maddeleri artık düzgün bir şekilde iletilemez. Birbirini hızlı bir şekilde takip eden birden fazla enflamasyon odağı ortaya çıkarsa, buna “atak” denir. Akut şikayetler birkaç saat veya gün sonra tekrar azalır. Enflamasyon geçiren doku skarlaşır.

Alevlemeli multipl sklerozun yanı sıra, sinsi seyreden bir MS türü de vardır. Bu durumda, alevlemeler olmaksızın yavaş yavaş bir kötüleşme görülür.

Multipl skleroz, genç yetişkinlerde en sık görülen kronik enflamatuar hastalıktır. Hastalar, koordinasyon bozukluğu, uzuvlarda felç, duyu ve görme bozuklukları gibi belirtiler gösterir.

Günümüzde hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyen birçok ilaç bulunmaktadır. Ancak tedavinin başarısı, hastalığın türüne bağlıdır. Yavaş ilerleyen türün tedavisi oldukça zordur.

Multipl sklerozun şu ana kadar bir tedavisi yoktur. Tedaviler, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur @ freshidea /AdobeStock

Teşhis için manyetik rezonans görüntülemenin yanı sıra nörofizyolojik yöntemler de kullanılır.

Birkaç yıldır bu yöntemle Aquaporin-4 antikoru tespit edilebiliyor ve multipl skleroz, benzer bir hastalık olan optik miyelitten ayırt edilebiliyor. MRG'de MS'e özgü bir bulgu, RIS'tir (radyolojik olarak izole edilmiş sendrom). Henüz klinik semptomlar göstermez, ancak muayenede saptanabilir.

Ancak klinik olarak izole sendrom (KIS), tipik, aktif iltihap odaklarını gösterir. İnterferonlarla (immün modülasyon) yapılan tedavide, farmakolojik maddeler (ilaçlar) bağışıklık sistemini etkileyebilir. Bu maddeler, fiziksel uyaranlar (ısı ve soğuk) gibi vücudun bağışıklık tepkisini etkiler.

Doktorlar, immünomodülatör maddeleri sıklıkla kombinasyon tedavileri kapsamında uygular. Hastalar ayrıca yoğun bir fizyoterapi programı uygulamak zorundadır. Kendilerini buna motive etmek birçok kişi için zordur, çünkü genellikle kendilerini zayıf ve yorgun hissederler.

Multipl skleroz: Bağışıklık sistemi, beyin ve omurilikteki sinir liflerine saldırır @ designua /AdobeStock

Semptomları netleştirmek için hekimler elektrofizyolojik, klinik-kimyasal ve moleküler biyolojik analiz yöntemlerini kullanır.

Tedavide çeşitli immünoterapötikler ve semptomlara bağlı tedavi yöntemleri kullanılır.

Amaç her zaman sinir hücrelerini korumayı hedefleyen nöroprotektif tedavidir. Buna derin beyin stimülasyonu, infüzyonlar ve baklofen pompaları gibi ayakta uygulanan tedaviler dahildir. Baklofen pompası, omurilik kanalına ilaç salan bir implanttır. Bu pompa, genel anestezi altında implante edilir.

Otoimmün hastalıklar tedavi edilemez, ancak seyrini önemli ölçüde hafifletebilir. Özellikle nöroimmünolojideki bulgular sayesinde tedavi başarıları kanıtlanabilir hale gelmiştir.

Multipl sklerozda bağışıklık sistemi, tek tek sinir liflerinin koruyucu tabakasını saldırır. Bağışıklık sistemi, doktorun antiinflamatuar ilaçlar reçete ettiği alevlenmelerden sorumludur. Alevlenmeli multipl skleroz, MS'in en yaygın şeklidir.

Daha nadir görülen ve yavaş ilerleyen MS'in tedavisi daha zordur. Yine de sinir hücrelerinin öldüğü bu durumda hızlı tedavi önemlidir. Kişiye özel bakım ne kadar iyi olursa, prognoz o kadar olumlu olur.

Şu anda yeni bir tedavi yöntemi oldukça umut verici görünüyor: Hasar görmüş sinir liflerinin onarımı. Fareler üzerinde yapılan deneylerde uzmanlar, farelere Lingo proteini verildiğinde miyelin tabakasının daha hızlı yeniden oluştuğunu kanıtladılar.