Εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) | Ειδικοί & Πληροφορίες

Ο όρος αναφέρεται σε μια μέθοδο τεχνητής γονιμοποίησης. Κατά τη διαδικασία αυτή, ο γιατρός λαμβάνει ωάρια ικανά προς γονιμοποίηση μέσω του κόλπου. Στη συνέχεια, τα ωάρια αυτά τοποθετούνται σε ένα γυάλινο δοχείο μαζί με τα επεξεργασμένα (με καλή κινητικότητα) σπερματοζωάρια του άνδρα. Εξ ου και ο όρος εξωσωματική γονιμοποίηση: γονιμοποίηση στο γυάλινο δοχείο.

Μετά την επιτυχή γονιμοποίηση, ο γιατρός εμφυτεύει στη μήτρα έως τρία έμβρυα, συνήθως όμως 1 έως 2 έμβρυα. Αυτό γίνεται συνήθως 24 έως 48 ώρες μετά τη γονιμοποίηση των ωαρίων.

Για να αυξηθεί η πιθανότητα εγκυμοσύνης, προηγείται ορμονική αγωγή. Μέσω της διέγερσης αναπτύσσονται ταυτόχρονα πολλά ωάρια. Στόχος της θεραπείας εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι ένα από τα εμφυτευμένα έμβρυα να εμφυτευθεί στη μήτρα και να αναπτυχθεί.

Από το 1982, όταν γεννήθηκε στη Γερμανία το πρώτο μωρό μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης, εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά έχουν συλληφθεί με αυτή τη μέθοδο.

Μόνο μεταξύ 1997 και 2016, ο αριθμός τους ανήλθε σε 275.452 παιδιά. Μολονότι μέχρι σήμερα μόνο το 1% των παιδιών που γεννιούνται στη Γερμανία προέρχονται από τεχνητή γονιμοποίηση, η τάση είναι ανοδική.

Αυτό διαπιστώνεται και από το γεγονός ότι σε ολόκληρη τη Γερμανία υπάρχουν περισσότερα από 130 κέντρα που προσφέρουν εξωσωματική γονιμοποίηση. Ο λόγος για τον αυξανόμενο αριθμό των εξωσωματικών γονιμοποιήσεων είναι ότι πολλά ζευγάρια αποφασίζουν να αποκτήσουν παιδί σε πολύ μεγάλη ηλικία.

Ήδη από την ηλικία των 30 ετών, η γονιμότητα της γυναίκας μειώνεται συνεχώς. Το ίδιο ισχύει και για την πιθανότητα να μείνει έγκυος.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους η εγκυμοσύνη δεν επιτυγχάνεται. Πριν από μια θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης, είναι σκόπιμο να διευκρινιστούν οι ατομικές αιτίες της υπογονιμότητας.

Η πλήρης υπογονιμότητα της γυναίκας ή του άνδρα είναι μάλλον σπάνια. Μια γυναίκα, για παράδειγμα, μπορεί να έχει απουσία σάλπιγγας, συγκόλληση ή ουλές στη σάλπιγγα, που εμποδίζουν τη διέλευση του ωαρίου.

Ομοίως, η εξωσωματική γονιμοποίηση προσφέρει στις γυναίκες με ενδομητρίωση τη δυνατότητα να μείνουν έγκυες. Σε αυτή την πάθηση, το ενδομήτριο αναπτύσσεται εκτός της μήτρας, γεγονός που οδηγεί σε φλεγμονές.

Επίσης, οι ορμονικές διαταραχές ή η μειωμένη γονιμότητα του άνδρα μπορούν να αποτελέσουν αιτία υπογονιμότητας. Τέλος, και η ψυχολογία μπορεί να έχει επιρροή.

Μόνο όταν πληρούνται συγκεκριμένες σωματικές προϋποθέσεις, η εξωσωματική γονιμοποίηση έχει προοπτικές επιτυχίας. Η γυναίκα πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον μία λειτουργική ωοθήκη καθώς και μια άθικτη μήτρα.

Ευνοϊκό είναι ένας τακτικός εμμηνορροϊκός κύκλος με ωορρηξία. Οι όρχεις του άνδρα πρέπει να παράγουν κινητά και υγιή σπερματοζωάρια. Εάν τα σπερματοζωάρια του άνδρα είναι ακίνητα ή ελάχιστα λειτουργικά, η ICSI αποτελεί την προτιμώμενη μέθοδο.

Δεν αρκούν μόνο οι σωματικές προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή μιας θεραπείας εξωσωματικής γονιμοποίησης. Σημαντική είναι επίσης η καλή ψυχική κατάσταση, καθώς η θεραπεία είναι ψυχολογικά απαιτητική.

Η θεραπεία συνδέεται με μεγάλες ελπίδες, οι οποίες δεν εκπληρώνονται πάντα. Συχνά, η επιτυχία έρχεται μόνο μετά από πολλές προσπάθειες και μερικές φορές δεν έρχεται καθόλου. Αυτό είναι πολύ επιβαρυντικό για το σώμα και την ψυχή. Γι' αυτό είναι σημαντικό να είστε ψυχολογικά καλά προετοιμασμένοι για τη θεραπεία. Διότι συχνά μια θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης απαιτεί πολλή υπομονή και αντοχή.

Πριν από την εξωσωματική γονιμοποίηση, το ζευγάρι πρέπει να υποβληθεί σε μια ολόκληρη σειρά εξετάσεων και θεραπειών.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• Υπερηχογράφημα
• Λήψη αίματος
• Έλεγχος για ασθένειες όπως το HIV ή η ηπατίτιδα ή κάποια μεταδοτική φλεγμονώδης ηπατική νόσος ή συγκεκριμένοι παθογόνοι παράγοντες όπως η χλαμύδια.

Επιπλέον, η μέλλουσα μητέρα θα πρέπει να εμβολιαστεί κατά της ερυθράς και της ανεμοβλογιάς, καθώς αυτές οι ασθένειες βλάπτουν το έμβρυο στη μήτρα.

Τέλος, ο γιατρός ενημερώνει τους μελλοντικούς γονείς, στο πλαίσιο μιας συζήτησης, σχετικά με τα βασικά σημεία της θεραπείας εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Η θεραπεία αποτελείται από πολλά ξεχωριστά στάδια, τα οποία διαρκούν αρκετές εβδομάδες ή μήνες. Μόλις ολοκληρωθεί η φάση προετοιμασίας, ξεκινά η ίδια η θεραπεία. Στην αρχή γίνεται η λήψη ωαρίων ικανά για γονιμοποίηση.

Φάση Ι: Λήψη ωαρίων και σπέρματος

Για να διεγερθεί η ανάπτυξη των ωαρίων, η γυναίκα λαμβάνει αρχικά ορμονικές ενέσεις. Στόχος είναι η απόκτηση επαρκούς αριθμού ωαρίων. 

Εάν υπάρχουν πολλά ωάρια διαθέσιμα για τη θεραπεία, τότε αυξάνονται οι πιθανότητες να πραγματοποιηθεί γονιμοποίηση. Ο γιατρός ελέγχει επανειλημμένα την ανάπτυξη των ωοθυλακίων με υπερηχογράφημα (υπερηχογραφία).

Μόλις τα ωάρια φτάσουν σε ένα συγκεκριμένο μέγεθος, ο ειδικός της αναπαραγωγικής ιατρικής προκαλεί την ωορρηξία χορηγώντας την ορμόνη hCG. Περίπου 36 ώρες αργότερα, αφαιρεί τα ωοθυλάκια από τις ωοθήκες. Η αφαίρεση γίνεται μέσω του κόλπου. Από τον κόλπο εισάγει μια λεπτή βελόνα στις ωοθήκες και αναρροφά τα ωάρια που είναι ικανά για γονιμοποίηση.

Ο γιατρός παρακολουθεί την επέμβαση με υπερηχογράφημα και η διαδικασία διαρκεί μόνο λίγα λεπτά. Εάν το επιθυμεί, η γυναίκα λαμβάνει σύντομη αναισθησία ή αναλγητική καταστολή και μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι της μετά από ένα διάστημα ανάπαυσης. Παράλληλα με την αφαίρεση των ωαρίων, ο άνδρας παρέχει τα απαραίτητα σπερματοζωάρια. Εάν το ζευγάρι κατοικεί κοντά, ο σύντροφος μπορεί επίσης να δώσει το σπέρμα του στο σπίτι.

Φάση II: Γονιμοποίηση των ωαρίων που συλλέχθηκαν

Ο αναπαραγωγικός βιολόγος τοποθετεί τα ωοθυλάκια μαζί με τα σπερματοζωάρια σε ένα δισκάκι και τα τοποθετεί σε θερμοκοιτίδα. Η θερμοκρασία των 37 °C προσομοιώνει μια φυσιολογική κατάσταση γονιμοποίησης.

Κατά τη γονιμοποίηση, το πιο ευκίνητο και ισχυρό σπερματοζωάριο επικρατεί και γονιμοποιεί το ωάριο με φυσικό τρόπο. Η μόνη διαφορά είναι ότι αυτό συμβαίνει εκτός της μήτρας, σε ένα τρυβλίο Petri. Γι’ αυτό και οι γιατροί αναφέρονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση.

Φάση III: Εμφύτευση των γονιμοποιημένων ωαρίων στη μήτρα

Μετά τη γονιμοποίηση, τα κύτταρα αρχίζουν να διαιρούνται. Δημιουργούνται μικρά έμβρυα, τα οποία μετά από 2 έως 3 ημέρες είναι έτοιμα για μεταφορά στη μήτρα. Ο γιατρός εμφυτεύει έως και τρία έμβρυα, συνήθως 1-2, στη μήτρα. 

Κατά τη διαδικασία αυτή, η γυναίκα βρίσκεται ξαπλωμένη σε γυναικολογική καρέκλα εξέτασης. Δεν απαιτείται αναισθησία. Τα έμβρυα τοποθετούνται σε μια ειδική κάνουλα μεταφοράς, την οποία ο γιατρός εισάγει στη μήτρα μέσω του τραχήλου της μήτρας. Εκεί τοποθετεί τα έμβρυα. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, παρακολουθεί ολόκληρη τη διαδικασία με τη βοήθεια υπερήχου.

Τις επόμενες ημέρες, η γυναίκα πρέπει να αναπαύεται και να αποφεύγει τις σωματικά κουραστικές δραστηριότητες. Αυτό διευκολύνει την εμφύτευση του εμβρύου στον ενδομήτριο βλεννογόνο και προστατεύει τις διογκωμένες ωοθήκες.

Εάν εμφυτευτούν περισσότερα από ένα έμβρυα, προκύπτει πολυεμβρυϊκή κύηση. Η πιθανότητα αυτό να συμβεί είναι υψηλότερη σε σύγκριση με τη φυσική γονιμοποίηση. Περίπου το 5 έως 15 τοις εκατό όλων των γυναικών γεννούν δίδυμα, ενώ το 1 έως 3 τοις εκατό γεννούν ακόμη και τρίδυμα.

Φάση IV: η φάση του ωχρού σωματίου (ωχρινική φάση)

Κατά τη διάρκεια της ωχρινικής φάσης (δεύτερο μισό του κύκλου), ο γιατρός υποστηρίζει την ανάπτυξη του εμβρύου με τη χορήγηση προγεστερόνης. Η προγεστερόνη είναι μια ορμόνη του ωχρού σωματίου, η οποία διατίθεται σε διάφορες μορφές: ως δισκία, ως κάψουλες για κολπική χορήγηση, ως τζελ ή ως ενδομυϊκή ένεση.

Μετά την ολοκλήρωση αυτής της φάσης των 14 ημερών, το τεστ εγκυμοσύνης δείχνει αν η εξωσωματική γονιμοποίηση ήταν επιτυχής.

Οι πιθανότητες επιτυχίας εξαρτώνται από πολλούς ατομικούς παράγοντες. Εδώ παίζουν ρόλο το είδος και η διάρκεια της διαταραχής της γονιμότητας, αλλά κυρίως η ηλικία της γυναίκας.

Από την ηλικία των 30 ετών, η γονιμότητα των γυναικών μειώνεται συνεχώς. Στις γυναίκες άνω των 40 ετών, το ποσοστό επιτυχίας μειώνεται μάλιστα σημαντικά. Μόνο έως και το 15 τοις εκατό των γυναικών που υποβάλλονται σε θεραπεία καταφέρνουν να μείνουν έγκυες. Σε μια θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης απαιτούνται συνήθως περισσότεροι κύκλοι.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση ενέχει κινδύνους:

• Εδώ πρέπει να αναφερθούν κυρίως οι πολυεμβρυϊκές εγκυμοσύνες. Μπορεί να είναι ευπρόσδεκτες για ορισμένους γονείς, αλλά αυξάνουν τον κίνδυνο για τη μητέρα και το παιδί.
• Επίσης, ο κίνδυνος αποβολής είναι αυξημένος κατά τις πρώτες εβδομάδες της εγκυμοσύνης, ιδίως σε γυναίκες άνω των 35 ετών και σε περιπτώσεις πολυεμβρυϊκών κυήσεων.
• Επιπλέον, υπάρχει κίνδυνος έκτοπης κύησης.
• Η ορμονική αγωγή μπορεί επίσης να οδηγήσει σε υπερδιέγερση των ωοθηκών (σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών – OHSS). Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν διόγκωση των ωοθηκών, πιθανό σχηματισμό κύστεων και σχετικούς πόνους στην κάτω κοιλιακή χώρα.
• Τέλος, οι μελλοντικοί γονείς εκτίθενται σε υψηλό ψυχολογικό στρες. Οι συνεχείς συναισθηματικές διακυμάνσεις μεταξύ ελπίδας και αγωνίας απαιτούν μεγάλη ψυχική δύναμη.

Το κόστος της εξωσωματικής γονιμοποίησης δεν είναι αμελητέο: για κάθε κύκλο, οι μελλοντικοί γονείς πρέπει να υπολογίζουν περίπου 2.000 ευρώ. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τα δημόσια ταμεία υγείας αναλαμβάνουν το κόστος. Ωστόσο, μόνο κατά το ήμισυ και μόνο για τα παντρεμένα ζευγάρια.

Οι προϋποθέσεις: Κατά την έναρξη της θεραπείας, τα ζευγάρια πρέπει να είναι τουλάχιστον 25 ετών. Μετά την συμπλήρωση του 40ου έτους για τις γυναίκες και του 50ου έτους για τους άνδρες, το ταμείο συνήθως δεν καλύπτει πλέον τα έξοδα. Κατά κανόνα, καλύπτονται τρεις κύκλοι θεραπείας, ωστόσο αυτό εξαρτάται από το ομόσπονδο κράτος και το εκάστοτε ταμείο.

Σε περίπτωση ανεπαρκούς ποιότητας ή κινητικότητας των σπερματοζωαρίων, υπάρχει η δυνατότητα της λεγόμενης ενδοκυτταροπλασματικής έγχυσης σπερματοζωαρίων (ICSI).

Πίσω από τον περίπλοκο όρο κρύβεται μια απλή διαδικασία. Ο αναπαραγωγικός βιολόγος εγχέει με μια λεπτή βελόνα ένα σπερματοζωάριο απευθείας στο κυτταρόπλασμα του ωαρίου.

Εάν ο άνδρας διαθέτει μόνο λίγα σπερματοζωάρια ικανά για γονιμοποίηση, ο ουρολόγος μπορεί να αντλήσει σπερματοζωάρια από τον ιστό των όρχεων ή την επιδιδυμίδα.

Πολλοί γονείς που δεν έχουν παιδιά υποβάλλονται σε θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης, παρά το ψυχολογικό άγχος και το υψηλό κόστος σε χρόνο και χρήμα. Τελικά, η εξωσωματική γονιμοποίηση υπόσχεται την εκπλήρωση μιας μεγάλης επιθυμίας: να δημιουργήσουν μια οικογένεια.