Σπληνεκτομή και αφαίρεση σπλήνας: Η σημασία του σπλήνα, η ασπληνία και η προστασία από λοιμώξεις – Σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την αφαίρεση του σπλήνα

Ποιες είναι οι ενδείξεις για την αφαίρεση της σπλήνας;

Συνήθως, η αφαίρεση της σπλήνας γίνεται ως θεραπεία

• καλοήθων παθήσεων (π.χ. κύστεων),
• ανοσολογικών παθήσεων (νόσος του Werlhof) και
• τραυματικών βλαβών της σπλήνας

.

Σπανιότερα, η σπληνεκτομή πραγματοποιείται λόγω κακοήθους νόσου. Σε περίπτωση κακοήθων παθήσεων που προέρχονται από το αίμα, η αφαίρεση της σπλήνας μπορεί να είναι απαραίτητη για τη θεραπεία συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη σπλήνα. Στα συμπτώματα αυτά περιλαμβάνονται, π.χ., η αναιμία ή ο λειτουργικός υπερσπληνισμός (υπερλειτουργία της σπλήνας) με επακόλουθη απώλεια

• ερυθροκυττάρων,
• αιμοπεταλίων και
• λευκοκυττάρων.

Σε περίπτωση μεταστάσεων, μπορεί επίσης να είναι απαραίτητη η σπληνεκτομή. Στόχος της είναι τότε η χειρουργική αφαίρεση όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ποσότητας καρκινικού ιστού από τον οργανισμό, πριν η χημειοθεραπεία εξοντώσει τα εναπομείναντα καρκινικά κύτταρα.

Δεν απαιτείται πάντα πλήρης σπληνεκτομή. Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκεί και η μερική αφαίρεση για την επίτευξη του χειρουργικού στόχου.

Πώς πραγματοποιείται μια σπληνεκτομή;

Μια σπληνεκτομή μπορεί γενικά να πραγματοποιηθεί με δύο τρόπους:

• με ελάχιστα επεμβατική μέθοδο (η λεγόμενη «χειρουργική της κλειδαρότρυπας», λαπαροσκόπηση)
• με ανοιχτή χειρουργική μέσω τομής στην κοιλιά ή στο πλευρό («συμβατική χειρουργική επέμβαση»)

Στην ελάχιστα επεμβατική χειρουργική τεχνική, αρχικά η κοιλιακή κοιλότητα γεμίζει με το ακίνδυνο αέριο CO2. Με αυτόν τον τρόπο ανυψώνεται το κοιλιακό τοίχωμα. Ο χειρουργός δημιουργεί στη συνέχεια τέσσερις έως πέντε επιπλέον σημεία πρόσβασης στην κοιλιακή κοιλότητα. Μέσω αυτών των τομών διαμέτρου 0,5 έως 1,5 cm εισάγονται στην κοιλιακή κοιλότητα τα λεγόμενα τροκάρ. Το τροκάρ είναι ένα είδος μεταλλικού σωλήνα, μέσω του οποίου εισάγονται στην περιοχή της επέμβασης τα χειρουργικά εργαλεία και μια κάμερα συνδεδεμένη με πηγή φωτός.

Η κάμερα αυτή επιτρέπει την οπτική παρακολούθηση ολόκληρης της κοιλιακής κοιλότητας μέσω της μετάδοσης των εικόνων σε μεγάλες οθόνες στο χειρουργείο.

Πλεονέκτημα αυτής της ελάχιστα επεμβατικής μεθόδου είναι ότι δεν απαιτείται μεγάλη τομή στην κοιλιά. Αυτό σημαίνει για τον ασθενή, κατά κανόνα,

• μικρότερο κίνδυνο επιπλοκών,
• ταχύτερη ανάρρωση και
• λιγότερες ουλές.

Αυτή η ελάχιστα επεμβατική σπληνεκτομή χρησιμοποιείται όλο και πιο συχνά λόγω των πολλών πλεονεκτημάτων της.

Επιπλοκές και κίνδυνοι της σπληνεκτομής

Κάθε χειρουργική επέμβαση ενέχει κίνδυνο επιπλοκών. Ωστόσο, χάρη στην προσεκτική προεγχειρητική προετοιμασία των ασθενών, καθώς και στην εξέλιξη των χειρουργικών μεθόδων και εργαλείων, ο κίνδυνος αυτός μειώνεται. Έτσι, για παράδειγμα, το ποσοστό των λοιμώξεων του τραύματος και των κηλών στην ουλή έχει μειωθεί σημαντικά χάρη στη χρήση ελάχιστα επεμβατικών μεθόδων.

Δεδομένου ότι ο σπλήνας είναι ένα όργανο με καλή αιμάτωση, υπάρχει πάντα αυξημένος κίνδυνος αιμορραγίας τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά τη χειρουργική επέμβαση. Ως πιθανή επιπλοκή πρέπει επίσης να αναφερθεί η βλάβη γειτονικών οργάνων, όπως π.χ. του εντέρου.

Μια ειδική πιθανή συνέπεια της αφαίρεσης της σπλήνας είναι το λεγόμενο σύνδρομο μετά τη σπληνεκτομή («OPSI» = Overwhelming Post Splenectomy Infection). Αυτή η σοβαρή κλινική εικόνα μπορεί να εμφανιστεί μετά από σπληνεκτομή σε έως και 5 % των ασθενών. Οφείλεται σε μεμονωμένη δυσλειτουργία συγκεκριμένων φαγοκυττάρων (μακροφάγων). Η συνέπεια είναι η περιορισμένη αμυντική λειτουργία του οργανισμού έναντι των ενθυλακωμένων βακτηρίων, π.χ.

• Streptococcus pneumoniae (πνευμονόκοκκοι),
• Haemophilus influenzae τύπου Β και
• Neisseria meningitidis.

Συνήθως, οι πνευμονόκοκκοι προκαλούν OPSI. Τα παιδιά διατρέχουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο. Για τον λόγο αυτό, πριν από τη σπληνεκτομή συνιστάται ο εμβολιασμός κατά των συνηθέστερων καψυλιωμένων βακτηρίων. Εάν ένας ασθενής έχει δευτερεύοντες σπλήνες, η υποκείμενη νόσος μπορεί να επανεμφανιστεί μετά τη σπληνεκτομή. Αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως όψιμη επιπλοκή.

Ποια μετεγχειρητική παρακολούθηση απαιτείται μετά από χειρουργική επέμβαση στη σπλήνα;

Η συνήθης μετεγχειρητική παρακολούθηση κατά τη νοσηλεία εστιάζει ιδιαίτερα σε πιθανές

• μεταγενέστερες αιμορραγίες,
• διαταραχές επούλωσης του τραύματος καθώς και
• στους ήδη περιγραφέντες κινδύνους μόλυνσης.

Στο πλαίσιο της λεγόμενης χειρουργικής «Fast-Track», που αποσκοπεί στην ταχεία επιστροφή του ασθενούς στην καθημερινότητά του, οι γιατροί πρέπει να

• να παρέχουν επαρκή αναλγητική αγωγή,
• την έγκαιρη κινητοποίηση των ασθενών και
• την ταχεία επανεισαγωγή της διατροφής

.

Προοπτικές

Η χειρουργική της σπλήνας έχει αλλάξει ριζικά, ιδίως χάρη στη χρήση ελάχιστα επεμβατικών μεθόδων. Το μέγεθος της σπλήνας, που παλαιότερα αποτελούσε συχνά περιοριστικό παράγοντα, δεν αποτελεί πλέον εμπόδιο για μια ασφαλή, ακόμη και μερική, σπληνεκτομή, χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας (π.χ. συσκευές κοπής με υπερήχους).

Τι είναι η σπληνεκτομή;

Η σπληνεκτομή είναι η χειρουργική αφαίρεση της σπλήνας. Η επέμβαση αυτή πραγματοποιείται όταν υπάρχει ένδειξη για σπληνεκτομή, για παράδειγμα σε περίπτωση σπληνομεγαλίας, ρήξης της σπλήνας, αναιμίας, ITP ή σοβαρού τραυματισμού της σπλήνας. Η χειρουργική αφαίρεση μπορεί να πραγματοποιηθεί με ανοιχτή χειρουργική επέμβαση ή ως λαπαροσκοπική σπληνεκτομή.

Πότε είναι απαραίτητη η σπληνεκτομή;

Η σπληνεκτομή είναι συχνά απαραίτητη σε περίπτωση διόγκωσης της σπλήνας, ρήξης της σπλήνας λόγω τραύματος ή σε ασθενείς με χρόνια ITP. Επίσης, ορισμένες μορφές αναιμίας, σπλήνες με λειτουργική ανεπάρκεια ή άλλες παθήσεις μπορούν να αποτελούν ένδειξη. Η απόφαση λαμβάνεται σε ατομική βάση από τον χειρουργό μετά από προσεκτική διάγνωση.

Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν μετά από αφαίρεση της σπλήνας;

Μετά την αφαίρεση της σπλήνας ή την απώλεια της λειτουργίας της, προκύπτει ασπληνία και υποσπληνισμός. Ως εκ τούτου, υπάρχει σημαντικά αυξημένος κίνδυνος σοβαρών λοιμώξεων από ενθυλακωμένους παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως ο Streptococcus pneumoniae, η Neisseria, οι μηνιγγιτιδοκοκκοί ή ο Haemophilus influenzae τύπου Β. Οι ασθενείς με ασπληνία παρουσιάζουν επομένως αυξημένη ευπάθεια στις λοιμώξεις και χρειάζονται ειδική προληπτική φροντίδα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Ποιοι εμβολιασμοί είναι σημαντικοί μετά από σπληνεκτομή;

Σύμφωνα με τις συστάσεις της STIKO, οι ασθενείς θα πρέπει να εμβολιαστούν κατά των πνευμονιόκοκκων, των μηνιγγιόκοκκων και του Haemophilus influenzae τύπου Β. Σε περίπτωση προγραμματισμένης σπληνεκτομής, οι εμβολιασμοί πραγματοποιούνται, ιδανικά το αργότερο 2 εβδομάδες πριν από την επέμβαση ή λίγες εβδομάδες μετά την επέμβαση. Ο εμβολιασμός κατά των πνευμονιόκοκκων συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα μέτρα προστασίας σύμφωνα με το RKI και την Onkopedia.

Πώς εξελίσσεται η περίοδος μετά την επέμβαση;

Μετά την σπληνεκτομή, οι ασθενείς παρακολουθούνται στενά. Μεταξύ των πιθανών κινδύνων συγκαταλέγονται η αιμορραγία, τα θρόμβα, οι πλευριτικές συλλογές ή άλλες επιπλοκές μετά από σπληνεκτομή. Τις εβδομάδες μετά την επέμβαση πρέπει να δίνεται προσοχή σε σημεία λοίμωξης. Οι τακτικοί έλεγχοι, οι εμβολιασμοί και η καλή ενημέρωση συμβάλλουν στην έγκαιρη πρόληψη λοιμώξεων που μπορεί να αποβούν θανατηφόρες.