Nadwagę i otyłość u dzieci ocenia się na podstawie wskaźnika masy ciała (w skrócie BMI), który opisuje stosunek masy ciała do wzrostu.
Wzór: BMI = masa ciała (kg) / wzrost (m)²
Ponieważ dzieci są w fazie wzrostu, BMI u dzieci nie ocenia się tak samo jak u dorosłych. Masę ciała ocenia się za pomocą tzw. krzywych percentylowych, które uwzględniają wiek i płeć.
- Nadwagę u dzieci stwierdza się, gdy BMI przekracza 90. percentyl
- O otyłości mówi się od 97. percentyla.
Ta definicja nadwagi pochodzi z wartości referencyjnych badania KIGGS przeprowadzonego przez Instytut Roberta Kocha.
Dzieci, które mają już niewielką nadwagę, mogą w dłuższej perspektywie stać się otyłe, jeśli nie nastąpią zmiany w stylu życia. Rodzice powinni zatem regularnie kontrolować wagę swojego dziecka i w przypadku znacznego przyrostu masy ciała wcześnie zgłosić się do lekarza pediatry.
Przyczyny nadwagi są złożone i zależą od różnych czynników. W Niemczech jest coraz więcej dzieci z nadwagą. Według wyników przekrojowych z drugiej fali badania KiGGS problem ten dotyczy około 15 procent dzieci i młodzieży.
Przyczyny można podzielić na:
- predyspozycje genetyczne (u dzieci, których rodzice mają nadwagę, ryzyko nadwagi jest znacznie wyższe)
- odżywianie i styl życia (np. dieta wysokokaloryczna, bogata w cukier, tłuszcz i gotowe produkty, słodzone napoje, mało owoców i warzyw)
- brak ruchu (mała aktywność fizyczna i rosnące korzystanie z mediów sprzyjają nadwadze; według Journal of Health Monitoring dzieci i młodzież spędzają średnio ponad 2 godziny dziennie przed telewizorem lub komputerem)
- czynniki psychiczne (stres, problemy rodzinne, dokuczanie sprzyjają zaburzeniom odżywiania, ponieważ wiele dzieci kompensuje swoje problemy jedzeniem)
- przyczyny medyczne (tylko w około 1% przypadków przyczyną jest coś innego, na przykład niedoczynność tarczycy lub zaburzenia hormonów nadnerczy. W takich przypadkach należy skonsultować się z endokrynologiem dziecięcym.
Grupa robocza ds. otyłości u dzieci i młodzieży zwraca uwagę, że w ostatnich latach zmieniły się nawyki żywieniowe wielu rodzin: rzadziej spożywa się wspólne posiłki, a coraz częściej sięga po przekąski i fast foody.
Nadwaga i otyłość w wieku dziecięcym i młodzieżowym mają daleko idące konsekwencje dla ciała i psychiki. Dzieci z nadwagą często cierpią na dolegliwości zdrowotne, które wcześniej występowały w Niemczech tylko u dorosłych.
- Konsekwencje fizyczne, np. nadciśnienie, zaburzenia metabolizmu tłuszczów i cukrzyca typu 2, zużycie stawów lub inne problemy ortopedyczne, a także zaburzenia snu, stłuszczenie wątroby i trudności w oddychaniu
- Konsekwencje psychiczne i społeczne: obciążenia psychiczne, dokuczanie lub wykluczenie, niska samoocena, a nawet depresja lub zaburzenia odżywiania.
W dłuższej perspektywie otyłość u dzieci i młodzieży może prowadzić do problemów zdrowotnych, zaburzeń odżywiania lub problemów w szkole.
Im wcześniej nadwaga lub otyłość zostaną rozpoznane i leczone, tym lepiej można chronić zdrowie dzieci i młodzieży.
Skuteczne leczenie wymaga indywidualnej terapii i profilaktyki otyłości, dostosowanej do stylu życia rodziny. Celem jest długoterminowa stabilizacja masy ciała i zapobieganie chorobom wtórnym, analiza nawyków żywieniowych oraz włączenie aktywności fizycznej do codziennego harmonogramu już w młodym wieku.
Przegląd możliwości leczenia:
- zmiana diety
- więcej ruchu
- Terapia behawioralna
- wsparcie rodziny
Elementy te stanowią podstawę zaleceń Stowarzyszenia ds. Otyłości u Dzieci i Młodzieży (AGA).
1. Zmiana nawyków żywieniowych
Zdrowe odżywianie odgrywa kluczową rolę.
Dzieci powinny nauczyć się prawidłowo rozpoznawać uczucie głodu i sytości oraz jeść w sposób bardziej świadomy.
Zaleca się zbilansowaną dietę dla dzieci, bogatą w warzywa, produkty pełnoziarniste, chude białko i ubogą w cukier.
Tak zwany system sygnalizacji świetlnej pomaga podzielić produkty spożywcze na kategorie „zieloną”, „żółtą” i „czerwoną” – w zależności od wartości odżywczej i zawartości energii.
Przykład:
- Zielone (zalecane): woda, produkty pełnoziarniste, owoce, warzywa
- Żółte (z umiarem): soki owocowe, pieczywo, sery, niskotłuszczowe produkty mleczne
- Czerwone (rzadko): słodycze, fast food, napoje gazowane
Przejście na nową dietę jest łatwiejsze, gdy rodzice i dzieci wspólnie pracują nad swoim odżywianiem.
Zdrowe odżywianie i wystarczająca ilość ruchu to najlepszy sposób na otyłość, również u dzieci © M.studio | AdobeStock
2. Ruch i sport
Regularna aktywność fizyczna ma kluczowe znaczenie w leczeniu nadwagi u dzieci.
Zaleca się co najmniej 60 minut aktywności fizycznej dziennie – najlepiej poprzez ruch w codziennym życiu, piesze dojście do szkoły, jazdę na rowerze lub wspólne zajęcia rekreacyjne.
Nawet niewielkie zmiany mogą przynieść duże efekty: mniej czasu przed ekranem, więcej ruchu na świeżym powietrzu i radość z uprawiania sportów, które sprawiają przyjemność.
Dzieci, które mało się ruszają, często nieświadomie przybierają na wadze – jest to przyczyna, którą można skutecznie wyeliminować, czerpiąc radość z ruchu i sportu.
3. Terapia behawioralna i wsparcie
Wiele dzieci z otyłością odnosi korzyści z treningów behawioralnych. Polegają one na celowej zmianie nawyków żywieniowych, zachowań w sytuacjach stresowych oraz motywacji.
Ważne jest, aby rodzice byli aktywnie zaangażowani – mają oni decydujący wpływ na zachowania żywieniowe.
Programy profilaktyki nadwagi i otyłości są częściowo finansowane przez kasy chorych. Sensownym rozwiązaniem jest połączenie treningu żywieniowego, ruchowego i behawioralnego.
Leczenie nadwagi i otyłości u dzieci wymaga doświadczenia i wiedzy interdyscyplinarnej.
Specjalistyczne ośrodki dla dzieci i młodzieży z otyłością oferują indywidualnie dostosowane programy, które pomagają w odchudzaniu, w ramach których współpracują pediatrzy, dietetycy, psychologowie i fizjoterapeuci.
Adresy i dane kontaktowe można znaleźć m.in. na stronie:
- Grupie Roboczej ds. Otyłości u Dzieci i Młodzieży (AGA)
- Federalnym Instytucie Zdrowia Publicznego
- lub na platformie Leading Medicine Guide.
Tutaj rodzice mogą znaleźć polecanych specjalistów, którzy specjalizują się w terapii i profilaktyce nadwagi oraz otyłości.
Kiedy dziecko ma nadwagę?
Uważa się, że dziecko ma nadwagę, jeśli jego BMI przekracza 90. percentyl. Od 97. percentyla mówi się o otyłości. Wskaźnik masy ciała ocenia się przy tym z uwzględnieniem wieku i płci.
Jakie są najczęstsze przyczyny nadwagi u dzieci?
Nadwaga u dzieci i młodzieży wynika zazwyczaj z nieprawidłowego odżywiania, zbyt małej aktywności fizycznej oraz czynników genetycznych. Również obciążenia psychiczne lub rodzinne nawyki żywieniowe mogą zwiększać ryzyko.
Jakie są konsekwencje otyłości w wieku dziecięcym i młodzieżowym?
Dzieci i młodzież z dużą nadwagą są bardziej narażone na choroby układu krążenia, cukrzycę i dolegliwości ortopedyczne. Często pojawiają się też negatywne skutki psychiczne, takie jak niska samoocena i dokuczanie rówieśników.
Jak można zapobiegać nadwadze u dzieci?
Wczesnej profilaktyce nadwagi i otyłości sprzyja zdrowe odżywianie, regularna aktywność fizyczna oraz dawanie dobrego przykładu poprzez zdrowe nawyki w codziennym życiu rodzinnym.
