Choroby nerwowo-naczyniowe – specjaliści i informacje

Choroby nerwowo-naczyniowe to złożone schorzenia układu naczyniowego mózgu i rdzenia kręgowego. W tym terminie medycznym „neuro” oznacza mózg i rdzeń kręgowy, a „naczyniowe” – układ naczyniowy.

Występują zarówno postacie ostre, jak i przewlekłe. Ponieważ mózg jest bardzo wrażliwy na wszelkie mechanizmy uszkadzające, często są to schorzenia wymagające szybkiej interwencji. Zazwyczaj wymagają one natychmiastowego działania.

Ogólnie do grupy chorób nerwowo-naczyniowych należą:

• tętniaki
• kawernomy
• Złącza między tętnicami a żyłami (przetoki tętniczo-żylne)
• Zwężenia naczyń (stenozy i niedrożności)

Czym charakteryzują się tętniaki?

Tętniaki występujące w tętnicach mózgowych (tętnicach mózgowych) nazywane są tętniakami mózgowymi lub tętniakami cerebralnymi @ p6m5 /AdobeStock

Tętniaki to pęcherzykowate lub kuliste rozszerzenia naczyń, które po pęknięciu powodują zagrażające życiu krwawienia.

Pęknięcie to termin medyczny określający pęknięcie narządów pustych i naczyń krwionośnych. Podwyższone ciśnienie krwi, a zwłaszcza skoki ciśnienia, są czynnikami ryzyka pęknięcia.

Tętniaki mogą zasadniczo dotyczyć każdego naczynia, jednak najczęściej występują w tętnicach. W przypadku zajęcia tętnic mózgowych nazywane są one również tętniakami mózgowymi. Tętniaki żylne występują znacznie rzadziej, a ich pęknięcie stanowi wyjątek.

Czym są kawernomy?

Kawernoma to gąbczasta nowotworowa zmiana naczyniowa, która może występować w mózgu oraz rdzeniu kręgowym. Ściśle rzecz biorąc, jest to łagodna choroba nowotworowa naczyń krwionośnych. W jej przebiegu dochodzi do powstania licznych guzkowatych formacji i komór.

W ten sposób można również zrozumieć nazwy medyczne: kavernoma (kaverna = komora) lub naczyniak kawernowaty (hem = krew; angioma = łagodny nowotwór naczyniowy).

Pęknięcie kawernoma stanowi rzadkie powikłanie. Kawernomy występują znacznie rzadziej niż tętniaki i należą do malformacji tętniczo-żylnych (AVM). Jest to termin zbiorczy obejmujący wszystkie wady rozwojowe naczyń krwionośnych, w których dochodzi do tworzenia się struktur zwanych „splotami tętniczo-żylnymi”.

Kawernomy to wady rozwojowe naczyń krwionośnych, które często ujawniają się dopiero w wyniku napadów drgawkowych @ Naeblys /AdobeStock

Co to są twardówkowe przetoki tętniczo-żylne?

Pod pojęciem przetok tętniczo-żylnych (AVF) rozumie się ogólnie połączenia między układem wysokiego i niskiego ciśnienia.

Do układu wysokiego ciśnienia należą tętnice, a do układu niskiego ciśnienia – żyły. Przez przetokę dochodzi do przepływu krwi z tętnic bezpośrednio do żył. 

Prowadzi to do zaburzeń krążenia w kolejnych tkankach. Duralne AVF to szczególne wady rozwojowe naczyń w mózgu i rdzeniu kręgowym, które jednak występują bardzo rzadko.

Czym są niedrożności naczyń w mózgu?

Zator w mózgu może być spowodowany zwężeniami lub przemieszczonymi skrzepami. Najczęściej przyczyną jest zdarzenie takie jak udar mózgu. W zależności od wielkości zatkanego naczynia może on mieć niewielki wpływ lub wywołać poważne powikłania.

Skrzepy powstają zwłaszcza w przypadku zaburzeń rytmu serca, a zwężenia w większości przypadków są spowodowane zwapnieniem ścianek naczyń (medycznie: miażdżyca).

Porównanie zdrowej tętnicy, tętnicy z utrudnionym przepływem krwi i tętnicy z zaburzeniami przepływu krwi @ Axel Kock /AdobeStock

Różne schorzenia układu nerwowego wiążą się z różnymi objawami. Na przykład tętniak charakteryzuje się przede wszystkim silnym bólem głowy.

W przypadku udaru mózgu typowe są następujące objawy:

• Zaburzenia widzenia
• Zawroty głowy
• Zaburzenia chodu, równowagi i koordynacji
• Drętwienie lub osłabienie, najczęściej jednostronne w rękach, nogach lub twarzy
• Zaburzenia mowy

Malformacja tętniczo-żylna (AVM) objawia się

• objawów krwotoku mózgowego
• Ból głowy
• szumy w uszach
• napadów drgawkowych lub
• objawów podobnych do udaru mózgu

Gdy kawernomy wywołują objawy, często są to krwawienia i drgawki.

Najczęstszym rodzajem chorób nerwowo-naczyniowych jest udar mózgu, zwany również zawałem mózgu. Udar powoduje słabe ukrwienie tkanek mózgowych. Może to wynikać z niedrożności lub zwężenia naczyń krwionośnych.

Ryzyko udaru mózgu zwiększa:

• cukrzycy
• nadciśnienie
• brak aktywności fizycznej i nadwagę
• stres
• palenie
• Choroby serca
• starzenie się oraz
• predyspozycje genetyczne

Tętniaki pojawiają się zazwyczaj sporadycznie. Przeciwieństwem tętniaków sporadycznych są tętniaki występujące częściej w rodzinie, które jednak zdarzają się rzadziej.

Około 5 procent ludzi cierpi na tętniaka w mózgu. Spośród nich 30 procent pacjentów ma tętniaki w wielu miejscach.

W tym przypadku należy wymienić w szczególności aortę oraz tętnicę podkolanową. Od czasu do czasu tętniaki pojawiają się jako objaw towarzyszący policystycznej chorobie nerek.

W przypadku wielu chorób neuro-naczyniowych opisane dolegliwości dostarczają już ważnych wskazówek dotyczących rodzaju choroby. Są one zbierane podczas wywiadu poprzez zadawanie ukierunkowanych pytań. Lekarze muszą również wziąć pod uwagę obciążenie rodzinne, aby potwierdzić podejrzenie.

Tętniak można wykryć podczas specjalnych badań przesiewowych, dlatego w niektórych przypadkach jest to diagnoza przypadkowa. Badania przesiewowe w kierunku tętniaków są zalecane, jeśli dwóch bezpośrednich krewnych cierpi na tę chorobę.

Angiografia MR (angiografia rezonansu magnetycznego) jest szczególną formą tomografii rezonansu magnetycznego (MRT). Ta metoda obrazowania pozwala na uwidocznienie naczyń krwionośnych i zwraca uwagę na choroby nerwowo-naczyniowe.

Również kawernomy można dobrze i niezawodnie wykryć podczas badań rezonansu magnetycznego. W przypadku uzasadnionego podejrzenia angiografia MR jest zazwyczaj metodą diagnostyczną z wyboru.

Badania rezonansu magnetycznego stosuje się również w przypadku udarów mózgu i związanych z nimi niedrożności naczyń. Ważną alternatywą dla rezonansu magnetycznego jest tomografia komputerowa (CT), która również przy użyciu środka kontrastowego zapewnia najlepsze wyniki.

W przypadku stosowania środka kontrastowego lekarze mówią o angiografii tomografii komputerowej (CTA). Środek kontrastowy stosowany w CTA ma jednak więcej skutków ubocznych niż ten stosowany w MRA. Może to prowadzić do problemów z nerkami i reakcji alergicznych.

Kto przeprowadza leczenie chorób nerwowo-naczyniowych?

W przypadku wielu chorób nerwowo-naczyniowych konieczne jest przeprowadzenie zabiegu operacyjnego w celu usunięcia czynnika zakłócającego lub wyeliminowania zmian naczyniowych. Istnieje jednak wiele różnych możliwości leczenia, które zależą od stopnia zaawansowania choroby.

Dziedziną zajmującą się chorobami układu naczyniowego mózgu jest neurochirurgia naczyniowa. Ponieważ mamy tu do czynienia z leczeniem bardzo złożonych schorzeń, konieczna jest współpraca kilku specjalizacji.

Należą do nich:

• Neurochirurgia
• Neurologia
• neuroradiologia
• Chirurgia naczyniowa
• Radioterapia oraz
• Leczenie bólu

W przypadku dzieci cierpiących na choroby nerwowo-naczyniowe należy zaangażować neurochirurgię dziecięcą. Jest ona punktem kontaktowym w zakresie leczenia operacyjnego i opieki psychologicznej.

Zwężone naczynia (stenozy) można utrzymać w stanie drożności za pomocą stentu, a dokładniej mówiąc, metalowej lub plastikowej podpórki naczyniowej. Jest to metoda szeroko stosowana przede wszystkim w przypadku udarów mózgu.

W przypadku tętniaków lekarze podejmują indywidualną decyzję w zależności od wielkości i tempa wzrostu. 

Powszechną metodą leczenia jest endowaskularne coiling. Polega to na wprowadzeniu przez cewnik metalowych spirali (coilów) i umieszczeniu ich w odpowiednim miejscu. Celem jest odcięcie dopływu krwi do tętniaka. Dzięki temu ryzyko zagrażającego życiu pęknięcia jest mniejsze.

W niektórych przypadkach zabieg ten nie przynosi oczekiwanych rezultatów i nie jest odpowiedni. Dlatego też czasami stosuje się operacyjne usunięcie tętniaka metodą otwartą. Wymaga to jednak znieczulenia ogólnego oraz otwarcia czaszki. Natomiast terapia wewnątrznaczyniowa odbywa się w znieczuleniu miejscowym.

W przypadku AVM rozważa się operację mikrochirurgiczną, przy czym jest to zabieg chirurgiczny o jak najmniejszym zakresie. 

Szczególnie w przypadku przetok tętniczo-żylnych preferowane są zabiegi mikrochirurgiczne. Otwarcie czaszki lub kanału kręgowego odbywa się poprzez niewielkie nacięcia, aby uraz związany z dostępem operacyjnym był jak najmniejszy. 

Dostępne są również metody wewnątrznaczyniowe, które dają równie dobre wyniki.

Najpoważniejszym powikłaniem operacji neuro-naczyniowej jest uszkodzenie tkanki nerwowej. Dlatego niezwykle ważna jest dobra widoczność obszaru operacyjnego mózgu lub kanału kręgowego. W tym celu stosuje się specjalne mikroskopy operacyjne.

Na przykład neuromonitoring umożliwia bezpieczne monitorowanie nerwów za pomocą bodźców akustycznych i optycznych. Minimalizuje to ryzyko uszkodzenia układu nerwowego podczas operacji.

Skuteczność leczenia chorób nerwowo-naczyniowych zależy od wielu czynników, takich jak:

• Ile lat ma pacjent?
• Jak wcześnie rozpoczyna się leczenie?
• O jaką formę choroby nerwowo-naczyniowej chodzi?

W przypadku udarów, tętniaków i podobnych chorób bardzo ważny jest moment rozpoczęcia leczenia. 

Są to stany nagłe, w których liczy się każda sekunda. W przypadku wystąpienia odpowiednich objawów nie należy zwlekać z wezwaniem karetki pogotowia, aby rokowania były jak najkorzystniejsze.