Cukrzyca ciążowa jest jednym z najczęstszych powikłań ciąży. W ostatnich latach liczba kobiet w ciąży dotkniętych tą chorobą stale rosła we wszystkich grupach wiekowych. Tendencję tę wiąże się między innymi ze wzrostem średniego wskaźnika BMI (wskaźnika masy ciała) przyszłych matek.
Ponadto cukrzyca ciążowa występuje częściej wraz z wiekiem kobiety w ciąży. Dlatego od 2012 roku badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy ciążowej w 24. do 28. tygodniu ciąży jest w Niemczech częścią profilaktyki zdrowotnej dla kobiet w ciąży. Analiza wyników tych badań przesiewowych z lat 2014 i 2015 wykazała, że średnia częstość występowania cukrzycy ciążowej w Niemczech wynosi 13,2 procent. U kobiet w wieku 45 lat lub starszych zaburzenia metabolizmu cukru występują nawet w 26 procentach wszystkich ciąż.
Hormon insulina jest wydzielany przez trzustkę przy podwyższonym poziomie glukozy we krwi (cukru we krwi) i powoduje wchłanianie glukozy do komórek organizmu. Hormony wytwarzane w zwiększonej ilości w czasie ciąży, zwłaszcza kortyzol i progesteron, są antagonistami insuliny, co oznacza, że zmniejszają jej skuteczność. W tym kontekście mówi się o insulinooporności. W większości ciąż w drugim trymestrze rozwija się pewna tendencja do insulinooporności. Nie ma to samo w sobie znaczenia chorobowego, ale prawdopodobnie służy priorytetowemu zaopatrzeniu płodu w glukozę.
Jeśli jednak insulinooporności nie da się już zrównoważyć zwiększonym wydzielaniem insuliny, pojawia się cukrzyca ciążowa. Może to mieć miejsce na przykład wtedy, gdy już przed ciążą występowały utajone, zazwyczaj związane z odżywianiem zaburzenia metabolizmu glukozy, wydzielanie insuliny było już zwiększone, a trzustka pracowała już na granicy swoich możliwości.
Największymi czynnikami ryzyka cukrzycy ciążowej są nadwaga, zaawansowany wiek oraz zaburzenie metaboliczne zwane zespołem policystycznych jajników (PCOS). Ograniczenie produkcji insuliny może jednak mieć również przyczyny genetyczne, niezwiązane z tymi czynnikami ryzyka.
Cukrzyca ciążowa prowadzi do obniżonej tolerancji glukozy, czyli do podwyższonego poziomu cukru we krwi po spożyciu węglowodanów. Zazwyczaj nie powoduje to u chorych żadnych wyraźnych dolegliwości.
Wzmożone pragnienie, przyspieszony przyrost masy ciała i podwyższone ciśnienie krwi mogą wskazywać na zaburzenia metaboliczne. Ponadto częściej występuje cukier w moczu, a co za tym idzie, infekcje dróg moczowych i nerek. U płodu mogą pojawić się zaburzenia wzrostu, które są widoczne w diagnostyce ultrasonograficznej.
Cukrzycę ciążową diagnozuje się za pomocą tzw. doustnego testu tolerancji glukozy (oGTT). Polega on na wypiciu rano, na czczo, 75 gramów glukozy rozpuszczonej w 300 mililitrach wody w ciągu pięciu minut. Następnie na podstawie próbek krwi pobranych w różnych momentach (przed spożyciem glukozy oraz godzinę i dwie godziny po jej spożyciu) mierzy się przebieg czasowy wynikającego z tego wzrostu poziomu cukru we krwi.
© Kwangmoo / Fotolia
Na podstawie wyników poziomu cukru we krwi powyżej wartości granicznej można w ten sposób wykryć cukrzycę ciążową. Zgodnie z zaleceniem Międzynarodowego Stowarzyszenia Grup Badawczych ds. Cukrzycy i Ciąży (IADPSG) aktualne wartości graniczne wynoszą odpowiednio 92, 180 i 153 mg/dl przed spożyciem glukozy oraz godzinę i dwie godziny po spożyciu. Badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy ciążowej należy zresztą do usług profilaktycznych w ciąży finansowanych przez kasę chorych.
Jeśli nie występują żadne czynniki ryzyka, stosuje się tutaj skróconą wersję oGTT. W tym celu pacjentka wypija u lekarza 50 gramów glukozy w 200 mililitrach wody, a po godzinie pobierana jest jej krew. Jeśli badanie przesiewowe wykaże nieprawidłowy poziom cukru we krwi, zleca się wykonanie testu tolerancji glukozy opisanego powyżej.
Większość kobiet może unormować poziom cukru we krwi poprzez zmianę diety (zastąpienie w miarę możliwości węglowodanów prostych, takich jak cukier i biała mąka, węglowodanami złożonymi, takimi jak mąka pełnoziarnista, oraz częstsze spożywanie mniejszych posiłków) oraz zwiększenie aktywności fizycznej. U około jednej na dziesięć kobiet konieczna jest dodatkowo terapia insulinowa. Obejmuje ona zastrzyki za pomocą wstrzykiwacza insulinowego, często w połączeniu ze ścisłym monitorowaniem poziomu cukru we krwi.
Rozważa się również stosowanie samego lub jako uzupełnienie doustnego leku przeciwcukrzycowego metforminy. Jednak bezpieczeństwo i skuteczność tego leczenia nie zostały jeszcze wystarczająco udowodnione. Dlatego metformina nie jest dopuszczona do stosowania u kobiet w ciąży w Niemczech i może być przepisywana tylko w wyjątkowych przypadkach.
Jeśli cukrzyca ciążowa zostanie wykryta na czas i uda się kontrolować poziom cukru we krwi poprzez zmianę stylu życia lub terapię insulinową, rokowania dla matki i dziecka są dobre: większość kobiet dotkniętych tą chorobą przechodzi całkowicie normalną ciążę i poród. Niemniej jednak utrzymuje się nieznacznie podwyższony wskaźnik powikłań. Cukrzyca ciążowa zwiększa zatem ryzyko wystąpienia:
- stanu przedrzucawkowego (choroba ciążowa z wysokim ciśnieniem krwi)
- znacznie ponadprzeciętnej masy urodzeniowej (tzw. dzieci sumo) i związanych z tym możliwych powikłań podczas porodu drogami natury
- porodów przedwczesnych
- porodów przez cesarskie cięcie
- wyraźnej żółtaczki noworodkowej
Po porodzie metabolizm cukru we krwi w znacznym stopniu się normalizuje, a cukrzyca ciążowa zazwyczaj
ustępuje. Pozostaje jednak znacznie (nawet siedmiokrotnie)
podwyższone ryzyko rozwoju
cukrzycy typu 2 w najbliższej przyszłości: W końcu cukrzycę ciążową należy traktować jako wskazówkę na już istniejące, utajone zaburzenie metabolizmu glukozy. Z tego powodu kobiety dotknięte tą chorobą powinny regularnie
kontrolować poziom cukru we krwi również po porodzie.
Czym jest cukrzyca ciążowa?
Cukrzyca ciążowa to cukrzyca pojawiająca się po raz pierwszy w czasie ciąży. Cukrzyca ciążowa powstaje w wyniku zmian hormonalnych, które wpływają na poziom cukru we krwi. W większości przypadków po porodzie poziom cukru we krwi wraca do normy, jednak ryzyko cukrzycy typu 2 pozostaje.
Jakie objawy występują w przypadku cukrzycy ciążowej?
Często brakuje typowych objawów cukrzycy ciążowej, dlatego ważne jest wykonanie badania w kierunku tej choroby. Objawy cukrzycy ciążowej mogą być niespecyficzne, np. zwiększone pragnienie lub zmęczenie. Wczesne rozpoznanie cukrzycy ciążowej pozwala zapobiec poważnym konsekwencjom tej choroby.
Jakie ryzyko wiąże się z tą chorobą dla matki i dziecka?
Ryzyko dla matki i dziecka obejmuje zwiększoną masę urodzeniową, powikłania podczas porodu oraz problemy metaboliczne u noworodka. Dzieci kobiet z cukrzycą ciążową są w dłuższej perspektywie bardziej narażone na nadwagę i cukrzycę. Cukrzyca ciążowa oznacza również dla matki większe ryzyko zachorowania na cukrzycę w późniejszym życiu.
Jak leczy się cukrzycę ciążową?
Leczenie cukrzycy ciążowej rozpoczyna się od zmiany diety i regularnej kontroli poziomu cukru we krwi. Jeśli to nie wystarczy, stosuje się leczenie insuliną. Leczenie cukrzycy ciążowej jest dostosowywane indywidualnie, aby obniżyć poziom cukru we krwi i utrzymać go na stabilnym poziomie.
Czy można zapobiegać cukrzycy ciążowej?
Czynniki ryzyka cukrzycy ciążowej to nadwaga, obciążenie rodzinne lub wcześniejsze ciąże z cukrzycą ciążową. Zdrowy tryb życia przed ciążą i w jej trakcie może zmniejszyć ryzyko cukrzycy ciążowej. Kobiety bez cukrzycy ciążowej również odnoszą korzyści ze zbilansowanej diety i aktywności fizycznej.
