Zapalenie pęcherzyka żółciowego to stan zapalny ścianki pęcherzyka żółciowego. W większości przypadków (90–95 procent) przyczyną zapalenia są kamienie żółciowe.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego może mieć charakter ostry lub przewlekły.
W przypadku ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego pacjent odczuwa bóle kolkowe w prawej górnej części brzucha. Przechodzą one w ból ciągły i mogą towarzyszyć im gorączka oraz nudności.
W przypadku przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego ścianka pęcherzyka jest wielokrotnie podrażniana przez kamienie żółciowe lub żółć. Mogą wystąpić uporczywe, tępy lub pojawiające się sporadycznie bóle oraz dolegliwości trawienne.
Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego zwiększa ryzyko raka pęcherzyka żółciowego.
Pęcherzyk żółciowy znajduje się w zagłębieniu pęcherzykowym u dolnej krawędzi wątroby, w prawej górnej części brzucha. Główną funkcją pęcherzyka żółciowego jest gromadzenie żółci wytwarzanej w wątrobie. Podczas spożywania posiłków żółć jest uwalniana przez główny przewód żółciowy do dwunastnicy. Tam żółć emulguje treść pokarmową i odgrywa kluczową rolę w trawieniu tłuszczów.
Pęcherzyk żółciowy jest wyposażony w kilka zwieraczy, które poprzez skurcze regulują odpływ żółci.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego jest w większości przypadków spowodowane kamieniami żółciowymi. Utrudniają one odpływ żółci, powodując przepełnienie pęcherzyka żółciowego.
To przepełnienie prowadzi początkowo do bólów skurczowych, tzw. kolki. W dalszym przebiegu choroby bakterie z jelita mogą przedostać się przez przewód żółciowy do pęcherzyka żółciowego i go zaatakować.
Kamienie żółciowe powstają, gdy
- zmienia się skład żółci, a co za tym idzie rozpuszczalność m.in. cholesterolu,
- motoryka (ruchliwość) pęcherzyka żółciowego jest zaburzona lub
- bakterie powodują krystalizację żółci.
W związku z tym rozróżnia się różne rodzaje kamieni żółciowych. W większości przypadków są to kamienie cholesterolowe i mieszane. Rzadziej występują kamienie barwnikowe, które składają się głównie z bilirubiny.
Czynniki ryzyka powstawania kamieni żółciowych to
- brak aktywności fizycznej,
- nieprawidłowa dieta (zbyt wysokokaloryczna i uboga w błonnik) oraz
- nadwaga.
Również hormonalna terapia zastępcza oparta na estrogenach wydaje się zwiększać ryzyko wystąpienia kamieni żółciowych.
Inne czynniki ryzyka to
- wiek około 40 lat,
- płeć żeńska,
- ciąża,
- zaburzenia metabolizmu,
- szybka utrata masy ciała oraz
- występowanie w rodzinie.
Położenie pęcherzyka żółciowego poniżej wątroby © Henrie / Fotolia
W rzadkich przypadkach zapalenie pęcherzyka żółciowego jest spowodowane
- operacje,
- zapalenia innych narządów wewnętrznych,
- oparzeń lub
- wypadków
.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego objawia się przede wszystkim silnym, skurczowym bólem w prawej górnej części brzucha. Ból może również promieniować w kierunku pleców.
- Nudności i mdłości, czasami również wymioty,
- lekkie zażółcenie skóry oraz
- zaburzenia trawienia
to kolejne objawy zapalenia pęcherzyka żółciowego.
Jeśli bakterie zainfekują zgromadzoną żółć, oprócz wyżej wymienionych objawów pojawia się również
- gorączka,
- dreszcze,
- ból przy ucisku oraz
- napięta ściana brzucha w prawej górnej części brzucha
.
W celu rozpoznania zapalenia pęcherzyka żółciowego stosuje się różne badania:
- badanie fizykalne,
- badania krwi oraz
- badania obrazowe.
Typowe objawy zapalenia pęcherzyka żółciowego to
- miejscowe objawy zapalne: ból przy ucisku podczas badania ultrasonograficznego oraz napinanie mięśni brzucha podczas badania palpacyjnego brzucha – tzw. napięcie obronne,
- ogólne objawy zapalne: patrz poniżej w sekcji „Analiza laboratoryjna”,
- pogrubienie ściany pęcherzyka żółciowego oraz
- w większości przypadków wykrycie kamieni żółciowych.
Badania laboratoryjne
Badanie krwi stanowi ważne badanie w ramach diagnostyki zapalenia pęcherzyka żółciowego.
W przypadku zapalenia pęcherzyka żółciowego
- liczba białych krwinek jest podwyższona,
- prędkość opadania krwinek czerwonych jest przyspieszona, a
- stężenie białka C-reaktywnego (CRP) jest podwyższone.
Ponadto wyniki badań czynnościowych wątroby mogą wykraczać poza normę.
Badania obrazowe
Podczas badania ultrasonograficznego (sonografii) pęcherzyk żółciowy jest oceniany za pomocą głowicy ultrasonograficznej. Dzięki tej metodzie lekarz może
- zauważyć powiększony pęcherzyk żółciowy,
- obrzęk ściany pęcherzyka żółciowego oraz
- w dalszej kolejności tzw. trójwarstwowość ściany pęcherzyka żółciowego
. Za pomocą ultrasonografii można również wykryć kamienie żółciowe. Typowym objawem zapalenia pęcherzyka żółciowego jest miejscowy ból, który pojawia się, gdy lekarz wywiera nacisk głowicą ultrasonograficzną. Zjawisko to w medycynie nazywane jest również objawem Murphy'ego.
Czasami wynik badania ultrasonograficznego nie jest jednoznaczny. Wówczas można również zastosować rezonans magnetyczny (MR) lub tomografię komputerową (CT).
W tym celu pacjent otrzymuje wcześniej środek kontrastowy, dzięki któremu lekarz może lepiej rozpoznać ścianę pęcherzyka żółciowego i jego otoczenie. W ten sposób może on w niektórych przypadkach uzyskać wskazówki dotyczące zapalenia.
Zapalenie pęcherzyka żółciowego należy zawsze leczyć wcześnie. Opóźnienie terapii może prowadzić do powikłań zagrażających życiu, takich jak pęknięcie pęcherzyka żółciowego. W wyniku tego zakażony żółć rozprzestrzenia się w jamie brzusznej. Konsekwencją tego może być zapalenie otrzewnej.
Po postawieniu diagnozy należy natychmiast rozpocząć leczenie antybiotykami w celu zwalczenia infekcji bakteryjnej. Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe z użyciem środków przeciwbólowych i leków przeciwskurczowych, tzw. spazmolitów.
Leczenie operacyjne zapalenia pęcherzyka żółciowego
W takim przypadku zalecane i konieczne jest chirurgiczne usunięcie pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia) wraz z zawartymi w nim kamieniami. W przeciwnym razie należy spodziewać się nawrotu objawów i stanów zapalnych.
Operację można przeprowadzić natychmiast, w fazie ostrego zapalenia. Alternatywnie wykonuje się ją w odstępie co najmniej 6 tygodni po ustąpieniu zapalenia.
Chirurgiczne usunięcie pęcherzyka żółciowego jest zazwyczaj możliwe metodą minimalnie inwazyjną za pomocą laparoskopii. Chirurg wykonuje 3-4 małe nacięcia o długości 0,5-2 cm u pacjenta poddawanego znieczuleniu ogólnemu. Przez nacięcia wprowadza miniaturowe kamerę, źródło światła i niezbędne narzędzia. Operacja odbywa się następnie przy pomocy monitora, na który przekazywany jest obraz z kamery umieszczonej wewnątrz ciała.
Większość pacjentów może opuścić szpital już następnego dnia po operacji.
Tylko w rzadkich przypadkach, przy rozległych stanach zapalnych, konieczne jest otwarcie jamy brzusznej dużym nacięciem w celu usunięcia pęcherzyka żółciowego.
Jeśli kamienie żółciowe utknęły w przewodzie żółciowym głównym, można je usunąć endoskopowo za pomocą ERCP (endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej).
Powikłania w przypadku niewłaściwego leczenia
Nie zaleca się rozpuszczania lub rozbijania (pozaustrojowa litotrypsja falą uderzeniową) kamieni żółciowych. Takie próby mogą powodować poważne powikłania. Resztki kamieni żółciowych mogą przedostać się do głównego przewodu żółciowego i go zablokować.
Kamienie mogą również utknąć w okolicy brodawki. Brodawka to wspólne ujście głównego przewodu żółciowego i przewodu trzustkowego do dwunastnicy. Może to prowadzić do zagrażającego życiu zapalenia trzustki (pankreatitis).
W większości przypadków zapalenie pęcherzyka żółciowego wynika z obecności kamieni żółciowych. Dlatego profilaktyka obejmuje przede wszystkim środki zapobiegające powstawaniu kamieni żółciowych.
Ważną rolę odgrywa zbilansowana dieta dostosowana do potrzeb organizmu. Wydaje się, że działanie profilaktyczne mają również
- owoce,
- warzywa,
- rośliny strączkowe,
- oliwa z oliwek,
- produkty pełnoziarniste,
- sałata,
- orzechy i
- tłuszcze nienasycone.
To samo dotyczy odpowiedniego spożycia witaminy C i magnezu. Również regularna aktywność fizyczna pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.
Natomiast kwasy tłuszczowe nasycone, słodycze i napoje energetyczne zwiększają ryzyko. W niektórych sytuacjach, na przykład
- nadwagi,
- w wyniku utraty wagi lub
- po operacji bariatrycznej,
leki mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka. Nie ma jednak ogólnych zaleceń dotyczących profilaktyki farmakologicznej.
Czym dokładnie jest zapalenie pęcherzyka żółciowego?
Zapalenie pęcherzyka żółciowego, zwane również cholecystitis, to stan zapalny pęcherzyka żółciowego, który najczęściej wynika z obecności kamieni żółciowych. Blokują one odpływ żółci, co prowadzi do rozwoju zapalenia pęcherzyka żółciowego.
Jakie objawy występują w przypadku zapalenia pęcherzyka żółciowego?
Typowymi objawami zapalenia pęcherzyka żółciowego są silne bóle w prawej górnej części brzucha, gorączka, nudności i wymioty. Często bóle promieniują do prawego ramienia i nasilają się przy ucisku na prawą górną część brzucha.
Jak stawia się diagnozę?
W przypadku podejrzenia zapalenia pęcherzyka żółciowego najpierw przeprowadza się badanie fizykalne, a następnie badanie ultrasonograficzne w celu uwidocznienia zapalenia pęcherzyka żółciowego. Widoczne w badaniu ultrasonograficznym pogrubienie ściany pęcherzyka żółciowego jest ważną wskazówką wskazującą na ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego.
Jak przebiega leczenie zapalenia pęcherzyka żółciowego?
Leczenie zapalenia pęcherzyka żółciowego rozpoczyna się zazwyczaj od podania antybiotyków, leków przeciwbólowych i przeciwskurczowych. W wielu przypadkach konieczna jest cholecystektomia, czyli operacyjne usunięcie pęcherzyka żółciowego. Operacyjne usunięcie pęcherzyka żółciowego często odbywa się metodą minimalnie inwazyjną.
Czy zapalenie pęcherzyka żółciowego może wystąpić bez kamieni żółciowych?
Tak, bezkamienne zapalenie pęcherzyka żółciowego to zapalenie pęcherzyka żółciowego bez kamieni żółciowych. Ta postać występuje rzadziej, ale może się zdarzyć, zwłaszcza w przypadku ciężkich infekcji lub u pacjentów leczonych na oddziale intensywnej terapii.
