PAVK: Kiedy każdy krok staje się obciążeniem

Zdrowe tętnice mają elastyczne ściany naczyń i umożliwiają równomierny przepływ krwi. Jednak w przypadku PAVK na ścianach naczyń odkładają się tłuszcz, wapń i składniki zapalne. Proces ten nazywany jest miażdżycą.

Z czasem naczynia krwionośne coraz bardziej się zwężają. W rezultacie do mięśni nóg dociera mniej natlenionej krwi. Szczególnie podczas wysiłku fizycznego zapotrzebowanie mięśni na tlen znacznie wzrasta. Jeśli ukrwienie nie jest już wystarczające, pojawiają się bóle i dolegliwości mięśniowe.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• Palenie
• Cukrzyca
• Nadciśnienie
• Podwyższony poziom cholesterolu
• nadwaga
• Brak aktywności fizycznej

Szczególnie palenie tytoniu jest uważane za jeden z najsilniejszych czynników ryzyka. Substancje szkodliwe zawarte w papierosach uszkadzają wewnętrzne ścianki naczyń krwionośnych i sprzyjają przewlekłym procesom zapalnym. Również cukrzyca ma znaczący wpływ na zdrowie naczyń krwionośnych. Długotrwałe podwyższone stężenie cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne i dodatkowo pogarsza dotlenienie tkanek.

Najnowsze badania pokazują ponadto, że przewlekłe procesy zapalne odgrywają większą rolę w chorobach naczyniowych, niż długo sądzono. Tkanka tłuszczowa, metabolizm i reakcje zapalne są ze sobą ściśle powiązane. 

Objawy zależą od stopnia ograniczenia przepływu krwi. Na początku choroba często pozostaje niezauważona lub powoduje jedynie niewielkie dolegliwości.

Typowe objawy to między innymi:

• Ból podczas chodzenia
• skurcze łydek
• szybkie zmęczenie nóg
• zimne stopy
• uczucie drętwienia
• trudno gojące się rany

Szczególnie charakterystyczne są bóle podczas chodzenia, które ustępują po krótkiej przerwie. Dlatego wiele osób dotkniętych tą chorobą często się zatrzymuje, co sprawia, że w języku potocznym nazywa się ją „chorobą witryn sklepowych”. W miarę postępu choroby odległości, które można pokonać bez bólu, stają się coraz krótsze.

Później dolegliwości mogą pojawiać się już w spoczynku, zwłaszcza w nocy lub w pozycji leżącej. Dodatkowo często pogarsza się gojenie się ran. Drobne urazy stóp lub podudzi goją się gorzej, ponieważ skóra i tkanki nie są wystarczająco zaopatrywane w tlen.

W ciężkich przypadkach grożą otwarte rany lub uszkodzenia tkanek. Szczególnie narażeni są pacjenci z cukrzycą, ponieważ uszkodzenia nerwów i zaburzenia krążenia często występują jednocześnie. 

Współczesna medycyna naczyniowa uznaje obecnie PAVK za oznakę ogólnych uszkodzeń naczyń w całym organizmie. Osoby z zaburzeniami krążenia w nogach często są również narażone na zwiększone ryzyko zmian w naczyniach wieńcowych serca lub naczyniach mózgowych.

W związku z tym wzrasta między innymi ryzyko:

• zawału serca
• udar mózgu
• niewydolności serca
• dalszych niedrożności naczyń

Właśnie dlatego wczesna diagnoza odgrywa tak ważną rolę. Ponadto choroba ta często ma znaczący wpływ na codzienne życie. Wielu pacjentów ogranicza aktywność fizyczną z obawy przed bólem. W rezultacie siła mięśni i kondycja fizyczna ulegają dalszemu pogorszeniu, co może dodatkowo nasilać dolegliwości. Również obciążenia psychiczne odgrywają tu rolę. Ograniczona mobilność i przewlekły ból znacząco wpływają na jakość życia i samodzielność wielu osób dotkniętych chorobą. Szczególnie u starszych pacjentów istnieje ponadto ścisły związek między unieruchomieniem w podeszłym wieku a zespołem kruchości (frailty). 

Diagnoza rozpoczyna się zazwyczaj od badania fizykalnego i oceny ukrwienia.

Ważne metody diagnostyczne to między innymi:

• pomiar ciśnienia krwi na rękach i nogach
• Badania ultrasonograficzne
• Badania dopplerowskie i duplex
• Obrazowanie naczyń krwionośnych za pomocą środka kontrastowego
• Testy wysiłkowe

Szczególnie tzw. wskaźnik kostka-ramię pozwala na łatwą ocenę stanu krążenia. Leczenie ma kilka celów jednocześnie. Chodzi o zmniejszenie dolegliwości, poprawę krążenia i zapobieganie chorobom wtórnym.

Ważne metody terapeutyczne to:

• rzucenie palenia
• Trening chodzenia
• Kontrola ciśnienia krwi
• Leczenie cukrzycy
• Leki obniżające poziom cholesterolu
• zabiegi rozszerzające naczynia

Regularne ćwiczenia chodzenia odgrywają kluczową rolę. Ruch poprawia krążenie krwi i wspomaga tworzenie się małych naczyń obejściowych. W zaawansowanych przypadkach stosuje się zabiegi cewnikowe lub operacyjne. Polegają one na poszerzeniu lub pomostowaniu zwężonych naczyń. 

PAVK często rozwija się powoli i dlatego długo pozostaje niezauważona. Najnowsze badania coraz wyraźniej pokazują, jak ściśle powiązane są ze sobą zdrowie naczyń, metabolizm i przewlekłe procesy zapalne. Właśnie dlatego wczesna diagnoza, konsekwentne leczenie czynników ryzyka i długoterminowa profilaktyka naczyniowa odgrywają ważną rolę w utrzymaniu sprawności ruchowej i jakości życia tak długo, jak to możliwe. Wczesna ocena geriatryczna może pomóc w odpowiednim czasie rozpoznać ryzyko i podjąć ukierunkowane działania zapobiegawcze.