Selektywna radioterapia wewnętrzna (SIRT): specjaliści i informacje

Rak wątroby oznacza niekontrolowany wzrost komórek w obrębie wątroby. Rozróżnia się

• pierwotnego raka wątroby: guz rozwija się bezpośrednio z komórek samej wątroby (zwanego również rakiem komórek wątroby, rakiem komórkowym wątroby lub rakiem wątrobowokomórkowym) oraz
• wtórnego raka wątroby lub przerzutów do wątroby: komórki nowotworowe z innego guza przedostały się do wątroby poprzez krwiobieg lub układ limfatyczny. Tam tworzą nowe guzy.

W Niemczech co roku około 6000 osób zapada na pierwotnego raka wątroby. Przerzuty do wątroby są jednak znacznie częstsze: co roku u około 30 000 pacjentów z rakiem jelita grubego stwierdza się przerzuty do wątroby.

Wiele badań dowodzi, że selektywna radioterapia wewnętrzna (SIRT) może znacznie zmniejszyć guzy wątroby. W niektórych przypadkach udaje się zmniejszyć guz na tyle, że możliwe jest jego późniejsze chirurgiczne usunięcie. W pojedynczych przypadkach naświetlanie może nawet całkowicie zniszczyć guz.

SIRT może również poprawić jakość życia i wydłużyć oczekiwaną długość życia pacjentów, u których nowotwór nie reaguje na chemioterapię.

Selektywna radioterapia wewnętrzna jest stosowana w przypadku

• nieoperowanych lub niemożliwych do leczenia nowotworów pierwotnych wątroby, takich jak rak komórek wątroby lub rak dróg żółciowych,
• nieoperacyjnych przerzutów do wątroby, m.in. z raka piersi lub jelita grubego.

SIRT jest jednak możliwa tylko wtedy, gdy wątroba nadal dobrze funkcjonuje. Przed terapią SIRT kontroluje się czynność wątroby za pomocą badania krwi.

Przed zabiegiem SIRT konieczne są dokładne badania. Mają one na celu zapewnienie, że mikrokule radioaktywne stosowane w SIRT są bezpieczne dla pacjenta. W tym celu lekarz ocenia naczynia krwionośne wątroby.

Ważnym narzędziem w tych przygotowaniach jest cewnik pachwinowy. Jest on wprowadzany do wątroby w ramach angiografii.

Następnie lekarz za pomocą cewnika zamyka sąsiednie naczynia krwionośne prowadzące z wątroby do innych narządów za pomocą metalowych spirali. Zabieg ten nazywa się embolizacją. Zamknięcie to gwarantuje, że radioaktywne mikrosfery działają wyłącznie w wątrobie i nie przedostają się do innych narządów ciała poprzez krwiobieg.

Ponadto lekarz podaje do naczynia krwionośnego przez cewnik substancję o słabej radioaktywności. Następnie kontroluje rozkład radioaktywności na scyntygrafie (urządzeniu do obrazowania wyników badań medycyny nuklearnej).

Pozwala to lekarzowi na indywidualne określenie dawki promieniowania potrzebnej później do SIRT.

Badanie przygotowawcze można wykonać ambulatoryjnie lub w trybie półstacjonarnym. Jeśli wstępne badanie nie wykaże żadnych przeciwwskazań do SIRT, zabieg można przeprowadzić po około jednym do dwóch tygodni.

Zdrowa tkanka wątroby jest zaopatrywana w składniki odżywcze głównie przez żyłę wrotną (Vena portae). Natomiast tętnica wątrobowa (Arteria hepatica) odgrywa jedynie niewielką rolę w zaopatrzeniu wątroby. Natomiast guz nowotworowy otrzymuje krew przede wszystkim przez tętnicę wątrobową.

SIRT wykorzystuje tę różnicę w ukrwieniu. W tym celu za pomocą cewnika pachwinowego wprowadza się do tętnicy wątrobowej mikrokule naładowane radioaktywnie – tzw. mikrosfery ze szkła lub żywicy. Mikrokulki zawierają izotop promieniotwórczy (atom, w tym przypadku itr-90), który ma zasięg promieniowania wynoszący zaledwie od dwóch do jedenastu milimetrów.

Kulki te docierają bezpośrednio do guza nowotworowego i osadzają się w najmniejszych naczyniach krwionośnych wewnątrz guza. W ten sposób celowo narażają tamtejsze komórki nowotworowe na wysoką dawkę promieniowania, podczas gdy zdrowa tkanka pozostaje w dużej mierze oszczędzona.

Jednocześnie naczynia krwionośne, które zaopatrują guz w składniki odżywcze, zostają zamknięte, a komórki nowotworowe są w ten sposób niejako „głodzone”. Dzięki zabiegowi guz nowotworowy zazwyczaj się zmniejsza, a w nielicznych przypadkach zostaje nawet całkowicie zniszczony.

Zabieg trwa zazwyczaj około półtorej godziny i odbywa się w znieczuleniu miejscowym.

Podczas leczenia mogą wystąpić bóle brzucha i nudności. Dlatego pacjent otrzymuje profilaktycznie dożylnie lek przeciw nudnościom oraz środek przeciwbólowy. Po zabiegu SIRT pacjenci są regularnie badani za pomocą badań krwi i procedur radiologicznych w celu monitorowania skuteczności terapii.

Pacjenci zazwyczaj dobrze tolerują zabieg SIRT. Jest on szczególnie łagodny w porównaniu z chemioterapią lub radioterapią zewnętrzną. Jak dotąd nie zaobserwowano żadnego wypadania włosów (alopecji) po zabiegu SIRT.

Cząsteczki radioaktywne stosowane w leczeniu działają tylko w promieniu kilku milimetrów i nie przenikają do innych narządów ciała. W związku z tym nie ma żadnego narażenia na promieniowanie dla otoczenia osoby leczonej.

Jednak, jak w przypadku każdej terapii, mogą wystąpić niepożądane skutki. W wyniku angiografii mogą wystąpić skutki uboczne i powikłania, takie jak

• krwawienia,
• krwiaki lub
• zakażeń

. Ponadto z powodu zamknięcia naczynia i szybkiego rozkładu komórek nowotworowych (w ciągu jednego do pięciu dni) może wystąpić tzw. zespół poembolizacyjny. W jego przebiegu pojawiają się objawy grypopodobne, takie jak

• nudności i wymioty,
• gorączka,
• bóle kończyn,
• dreszcze i
• bóle brzucha.

Przypadkowe osadzenie mikrosfer poza wątrobą może spowodować, z powodu promieniowania radioaktywnego,

• zapalenia żołądka (gastritis) lub
• wrzodu żołądka (wrzodu)

.

W bardzo rzadkich przypadkach po zabiegu SIRT występuje

• może wystąpić zwłóknienie płuc (nadmierne tworzenie się tkanki łącznej w płucach) lub
• uszkodzenia wątroby spowodowane promieniowaniem (radiogen induced liver disease, w skrócie: RILD)

.

Jak dotąd nie zaobserwowano reakcji alergicznych na mikrosfery.

Pierwszego dnia po zabiegu za pomocą scyntygrafu dokładnie dokumentuje się rozmieszczenie mikrosfer. Dzięki temu lekarze mogą wcześnie wykryć złogi poza wątrobą.

Zazwyczaj pacjenci pozostają w klinice przez jeden do dwóch dni. Dzięki temu w razie ewentualnych powikłań zespół kliniczny może natychmiast podjąć działania.

Opieka pooperacyjna obejmuje ponadto regularne kontrole czynności wątroby oraz skuteczności terapii za pomocą metod obrazowania, takich jak 

• tomografii komputerowej (CT) lub
• rezonansu magnetycznego (MRT).