Badania radiologiczne pozwalają uzyskać różne obrazy przedstawiające wnętrze ciała, co ułatwia postawienie diagnozy. Dobrze znanym badaniem radiologicznym jest na przykład mammografia służąca do wczesnego wykrywania raka piersi.
Mammografia jest obecnie najlepszą metodą wczesnego wykrywania raka piersi @ Peakstock /AdobeStock
Podczas gdy zdjęcie rentgenowskie pozwala dokładnie zobrazować kości ludzkiego szkieletu, na przykład krążki międzykręgowe, chrząstki i ścięgna są widoczne tylko na obrazie MRI. Diagnostyka rentgenowska wykorzystuje szkodliwe promieniowanie rentgenowskie, a technika ta jest również stosowana w tomografii komputerowej.
Tomografia rezonansu magnetycznego (MRT) i sonografia (USG) nie wymagają jednak stosowania żadnego szkodliwego promieniowania. MRT jest również nowszą metodą niż promieniowanie rentgenowskie, zarówno pod względem odkrycia, jak i rozwoju.
Specjalizacje takie jak radioterapia i medycyna nuklearna są co prawda ściśle powiązane z radiologią, ale obecnie stanowią odrębne dziedziny medycyny. Jedną z poddziedzin radiologii jest neuroradiologia.
Gdy procedury radiologiczne są stosowane bezpośrednio jako terapia, a nie wyłącznie w celach diagnostycznych, lekarze mówią o radiologii interwencyjnej. Te interwencyjne zabiegi radiologiczne są zazwyczaj wykonywane ambulatoryjnie i nie wymagają hospitalizacji.
Specjalista radiologii musi po ukończeniu studiów medycznych odbyć co najmniej pięcioletnie szkolenie, aby uzyskać specjalizację radiologa.
Oprócz radiologicznych metod diagnostycznych, czyli technik obrazowania, specjalista radiologii poznaje nie tylko techniki i zasady fizyczne działania urządzeń pomiarowych, takich jak MRI, CT czy rentgen, ale przede wszystkim stawia diagnozę, czyli dokładnie interpretuje obrazy z wnętrza ciała.
Oprócz przeprowadzania badań radiologicznych, do najważniejszych zadań radiologa należy ich ocena i diagnozowanie chorób. Jest on w stanie nie tylko najdokładniej ocenić uzyskane obrazy, ale także wytyczyć kierunek dalszego leczenia.
Ponadto powszechne stały się obecnie dalsze specjalizacje, na przykład radiolog dziecięcy, radioterapeuta lub lekarz medycyny nuklearnej.
Podczas gdy dawniej radiolodzy zajmowali się głównie diagnostyką, obecnie istnieją również specjaliści radiologii, którzy leczą złożone schorzenia. Należy to do zakresu radiologii interwencyjnej.
Diagnostyka nadal stanowi główny obszar działalności radiologa. Jednak zakres kliniczny radiologii staje się coraz szerszy.
Specjalista radiologii może w ramach radiologii interwencyjnej stosować zabiegi minimalnie inwazyjne z wykorzystaniem technologii radiologicznych. Leczeniu poddaje się
- choroby naczyniowe (np. stenty lub rozszerzanie balonowe w przypadku zwężeń i niedrożności),
- nowotwory (np. embolizacje w przypadku raka macicy, wątroby lub prostaty) lub
- terapia bólu pod kontrolą obrazowania w przypadku chorób kręgosłupa i bólów stawów.
Zabiegi takie są wykonywane przez specjalistę radiologa w trybie ambulatoryjnym lub półstacjonarnym.
W radiologii interwencyjnej stosuje się najnowocześniejszy sprzęt. Ponadto radiolog wykonujący zabieg musi posiadać szczególne umiejętności, aby móc przeprowadzić zabiegi minimalnie inwazyjne z jak najlepszym wynikiem. Specjalista radiologii interwencyjnej musi charakteryzować się niezwykłą zręcznością manualną oraz bardzo dobrą wyobraźnią przestrzenną, aby instrumenty chirurgiczne mogły być wprowadzane zgodnie z obrazem uzyskanym w badaniu radiologicznym.
Oprócz tych zabiegów minimalnie inwazyjnych, w dziedzinie radiologii drzemie ogromny potencjał, który dzięki postępowi technicznemu stale się rozwija. Należą do niego na przykład tzw. monitorowanie terapii oraz onkologia minimalnie inwazyjna.
Poza tym, że w pobliżu lub w tomografie rezonansu magnetycznego nie mogą znajdować się żadne metalowe przedmioty, nie są znane żadne szkodliwe skutki uboczne.
Silne pole magnetyczne podczas badania radiologicznego za pomocą MRI przyciąga elementy metalowe i może w ten sposób prowadzić do urazów w przypadku obecności metalowych ciał obcych w organizmie. W przeszłości zdarzały się na przykład incydenty z rozrusznikiem serca, metalowym odłamkiem w mózgu pacjenta lub zewnętrznymi płytkami metalowymi.
Obecnie powikłania te są jednak dobrze znane i można je wykluczyć podczas diagnostyki za pomocą MRI. Również środek kontrastowy, który jest wymagany w większości przypadków, ma niewielkie skutki uboczne lub nie ma ich wcale.
Badanie MRI pozwala obejrzeć wszystkie narządy wewnątrz ciała pod różnymi kątami @ omune /AdobeSTock
Wszystkie obecnie stosowane metody obrazowania diagnostycznego wiążą się jedynie z niewielkim ryzykiem, które można w znacznym stopniu zminimalizować dzięki wiedzy i odpowiednim środkom ostrożności. Lekarz i pacjent mogą chronić się przed jonizującym promieniowaniem rentgenowskim.
Dla osób narażonych zawodowo na promieniowanie rentgenowskie maksymalna wartość wynosi 20 mSv rocznie. Aby to kontrolować, osoby te, takie jak lekarze lub technicy medyczni, muszą nosić tzw. dozymetr.
Aby chronić się przed promieniowaniem rentgenowskim podczas badań, radiolodzy i pacjenci noszą na przykład fartuchy ołowiane, okulary lub osłonę tarczycy. Ewentualne szkody wynikające z ich stosowania są nieporównywalne z ogromnymi korzyściami, jakie procedury obrazowania radiologicznego przynoszą w diagnostyce.
Tylko dzięki radiologii można uzyskać wyraźne obrazy wnętrza ciała, które dostarczają informacji o objawach choroby i o tym, jak najskuteczniej ją leczyć.
