Radiologia interwencyjna: informacje i specjaliści

Radiologia interwencyjna oficjalnie należy do radiologii diagnostycznej. Radiologia obejmuje wszystkie metody badań obrazowych, takie jak

• USG,
• rezonansu magnetycznego (MRT),
• tomografii komputerowej (CT) lub
• angiografię (kontrastowe badanie rentgenowskie naczyń krwionośnych).

Przez radiologię interwencyjną rozumie się minimalnie inwazyjne zabiegi radiologiczne, które odbywają się pod kontrolą radiologiczną – dlatego też mówi się o nich jako o zabiegach radiologii interwencyjnej.

Te minimalnie inwazyjne zabiegi chirurgiczne odbywają się bez bezpośredniego wglądu do wnętrza ciała. Dzięki temu

• oszczędza tkanki,
• minimalizuje ryzyko infekcji oraz
• umożliwia szybsze wyleczenie.

Aby zapewnić lepszą orientację i kontrolę, chirurg weryfikuje poszczególne etapy zabiegu za pomocą obrazowania radiologicznego.

Dzięki technikom obrazowania precyzyjnie lokalizuje się obszar poddawany zabiegowi. Za pomocą radiologii interwencyjnej chirurg może również wykonywać zabiegi wymagające dużej precyzji, które w innym przypadku byłyby możliwe jedynie metodą „otwartą”. Zabiegi otwarte wiążą się z dłuższymi nacięciami tkanek w celu uzyskania dostępu do obszaru operacyjnego.

Częste obszary zastosowań to:

• Angioplastyka (poszerzenie zwężonych naczyń)
• Diagnoza i leczenie dróg żółciowych lub układu dróg żółciowych (PTC, przezskórna cholangiografia przezwątrobowa, w razie potrzeby jako PTCD)
• Zabiegi ablacyjne nowotworów (leczenie nowotworów)
• Tamowanie krwawień
• Wertebroplastyka (stabilizacja uszkodzonych trzonów kręgowych)
• Terapia okołokorzeniowa (leczenie bólu nerwowego i infiltracja w przypadku bólu pleców)

Zabiegi naczyniowe, czyli zabiegi na naczyniach krwionośnych, stanowią główny obszar zastosowań radiologii interwencyjnej. Przede wszystkim dotyczą one zwężeń i niedrożności tętnic obwodowych, takich jak na przykład

• zwężenie tętnicy szyjnej,
• zwężenie tętnicy nerkowej lub
• zwężenia naczyń wieńcowych (choroba wieńcowa serca)

są szybko i łatwo usuwane dzięki tej metodzie obrazowania. W przypadku choroby wieńcowej można zastosować na przykład PTCA (przezskórną transluminalną angioplastykę wieńcową).

Wprowadzenie stentu pokrytego lekiem przy pomocy ultrasonografii wewnątrznaczyniowej (IVUS) © Belezapoy | AdobeStock

Angioplastyka

Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym.

Podczas angioplastyki lekarz podaje pacjentowi środek kontrastowy, a następnie wykonuje zdjęcia rentgenowskie. Powstały angiogram przedstawia naczynia krwionośne i dostarcza informacji o zmianach patologicznych (na przykład skrzepach krwi lub zwapnieniach). Na angiogramie tym można również rozpoznać ich dokładną lokalizację.

Następnie lekarz wykonuje niewielkie nacięcie, przez które wprowadza cewnik do odpowiedniego naczynia krwionośnego. Korzystając z angiogramu, chirurg może precyzyjnie wprowadzić cewnik do dotkniętego chorobą naczynia.

W przypadku zwężenia naczynia stosuje się tzw. cewnik balonowy lub stent (implant stabilizujący naczynie): oba te rozwiązania prowadzą do rekanalizacji zamkniętych naczyń poprzez rozszerzenie zwężonego odcinka i utrzymanie go w stanie drożności w przyszłości.

Leczenie nowotworów

W celu miejscowego leczenia niektórych nowotworów stosuje się tomografię komputerową. Pod kontrolą tomografii komputerowej lekarz może wykonać precyzyjny zastrzyk leków. Alternatywnie, w ramach selektywnej radioterapii wewnętrznej (SIRT), do odpowiednich naczyń można wprowadzić cząsteczki radioaktywne.

Ponadto możliwe jest odcięcie dopływu krwi do guza za pomocą cewnika. Chemoembolizacja tętnicza (TACE) powoduje w sposób celowy powstanie skrzepu krwi w naczyniach zaopatrujących guz.

Z kolei chemosaturacja powoduje krótkotrwałe odcięcie wątroby od krwiobiegu organizmu. W ten sposób można ją leczyć środkami chemioterapeutycznymi, oszczędzając przy tym resztę organizmu. Każdy zastosowany środek chemioterapeutyczny działa przy tym miejscowo na wątrobę, nie obciążając całego organizmu.

Kolejną metodą leczenia jest ablacja częstotliwością radiową (RFA). Polega ona na precyzyjnym niszczeniu tkanki nowotworowej za pomocą prądu przemiennego.

Tamowanie krwawienia

Chirurdzy urazowi stosują radiologię interwencyjną w celu minimalnie inwazyjnego tamowania większych krwawień. Za pomocą cewnika lekarz obliteruje uszkodzone naczynie przy użyciu materiałów zamykających naczynia lub zamyka je stentem pokrytym membraną.

W ten sposób lekarz może również w sposób minimalnie inwazyjny leczyć uszkodzenia aorty (głównej tętnicy).

Wertebroplastyka

Złamane lub zapadnięte kręgi mogą powodować ból i zaburzenia czucia. Wstrzyknięcie cementu kostnego stabilizuje uszkodzone kręgi.

W celu wykonania zabiegu pacjent kładzie się na leżance w pozycji na brzuchu. Poddaje się znieczuleniu ogólnemu, aby nie wykonał nawet najmniejszej ruchy.

Lekarze korzystają wówczas z aparatu rentgenowskiego lub tomografu komputerowego. Dzięki temu mogą dokładnie określić położenie kręgów. Następnie chirurg, pod kontrolą obrazową, wprowadza igłę wydrążoną, przez którą wstrzykuje do kręgu stabilizujący cement kostny.

Leczenie bólu nerwowego

Nerwy wysyłające stałe lub nadmierne sygnały bólowe stanowią poważne ograniczenie jakości życia. Właśnie w tym miejscu wkracza interwencyjna terapia bólu.

Lekarz może ją zastosować przy pomocy

• przeciwzapalnych,
• odczulających oraz
• przeciwbólowych lub
• znieczulających

.

W tym celu lekarz wykonuje obrazowanie dotkniętego odcinka kręgosłupa za pomocą fluoroskopii lub tomografii komputerowej. Następnie wprowadza igłę pod odpowiednim kątem i na odpowiednią głębokość, po czym wstrzykuje leki.

W razie potrzeby pacjent otrzymuje środek znieczulający miejscowo. W razie konieczności lekarz stosuje również środek kontrastowy.

Inne obszary zastosowań radiologii interwencyjnej

U pacjentów dializowanych w celu filtrowania krwi zakłada się zastawki (lub systemy zastawek dializacyjnych). Zastawki to sztuczne połączenia między tętnicą a żyłą.

Inne obszary zastosowań to na przykład pobieranie próbek tkankowych (biopsja) oraz zakładanie drenów i sond żywieniowych. W przypadku niejasnych wyników badań wykonuje się również ukierunkowane biopsje.

Zachowanie pacjenta

Zachowanie pacjenta różni się znacznie w zależności od obrazu klinicznego i przeprowadzonego zabiegu. Na przykład po wertebroplastyce zaleca się jeden dzień leżenia w łóżku, aby nie zakłócić utwardzania się cementu. Jeśli założono drenaż, pozostaje on zazwyczaj tylko przez kilka dni.

Po podaniu środków znieczulających również wskazany jest jeden dzień odpoczynku. Tego dnia nie wolno również prowadzić pojazdów.

Rokowanie

Również rokowanie zależy od rodzaju zabiegu przeprowadzonego przez lekarza. Na przykład cewnikowanie dróg żółciowych lub naczyń krwionośnych charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem skuteczności, również w perspektywie długoterminowej. Również pacjenci cierpiący na bóle nerwowe w większości odnoszą ogromne korzyści z leczenia.

To, na ile leczenie nowotworu jest obiecujące, zależy od

• metody leczenia, a także
• rodzaju, wielkości, lokalizacji i stadium nowotworu

. Niektóre nowotwory nie są (już) uleczalne, w przypadku innych szanse są bardzo duże. Bardziej szczegółową ocenę może przeprowadzić lekarz prowadzący.

Radiologia interwencyjna opiera się wyłącznie na metodach minimalnie inwazyjnych. Dzięki temu odsetek powikłań i nasilenie skutków ubocznych są niezwykle niskie.

W rzadkich przypadkach podczas wykonywania zastrzyków mogą wystąpić następujące powikłania:

• zakażenia
• przypadkowe nieprawidłowe wstrzyknięcia
• uszkodzenia nerwów
• krwawienia

W przypadku wertebroplastyki możliwe są złamania sąsiednich kręgów lub objawy porażenia spowodowane uciskiem na rdzeń kręgowy. To ostatnie jest na przykład skutkiem wycieku cementu kostnego z kręgu.

Leczenie bólu nerwowego może tymczasowo powodować

• zaburzeń czucia,
• paraliżu lub
• pogorszenia objawów

.

Niektóre osoby wykazują nietolerancję na podawane w zastrzykach leki lub środki kontrastowe.

Radiologia interwencyjna to metoda terapeutyczna o szerokim zakresie zastosowań.

Dzięki obrazowaniu w czasie rzeczywistym umożliwia ona delikatne i precyzyjne leczenie. Dzięki temu odsetek powikłań jest znacznie niższy niż w przypadku zabiegu inwazyjnego.