Kardiologia sportowa – specjaliści i informacje

Czym jest kardiologia sportowa?

Kardiologia sportowa to specjalizacja medyczna zajmująca się zdrowiem serca i medycyną sportową. Przedmiotem tej specjalizacji jest całościowy wpływ aktywności fizycznej na organizm człowieka.

Lekarze zwracają tu szczególną uwagę na:

• Serce
• Naczynia
• metabolizm oraz 
• dobrostan psychiczny

Kardiologia sportowa zajmuje się wpływem aktywności fizycznej i sportu na układ sercowo-naczyniowy @ serafino /AdobeStock

Jak bowiem wielokrotnie potwierdzono: sport i aktywność fizyczna często odgrywają ważną rolę w profilaktyce i leczeniu różnych schorzeń.

Dzięki ukierunkowanym programom treningowym możliwe jest wsparcie układu sercowo-naczyniowego z punktu widzenia kardiologii sportowej. Jednak zarówno amatorzy, jak i zawodowi sportowcy potrzebują profilaktyki kardiologicznej obejmującej odpowiednie badania przesiewowe.

W ten sposób można zapobiegać potencjalnym zdarzeniom sercowym (nagła śmierć sercowa). Dziedzina kardiologii sportowej jest więc dość obszerna i nie zawsze można ją jasno oddzielić od innych dziedzin medycyny.

Co w kardiologii sportowej rozumie się pod pojęciem układu sercowo-naczyniowego?

Do układu sercowo-naczyniowego należy mały obieg płucny, w którym krew uboga w tlen ponownie się nim nasyca.

Oprócz tego dotyczy to również dużego krążenia ogólnego. Pompuje ono krew bogatą w tlen do całego organizmu, a następnie kieruje ją z powrotem do małego krążenia płucnego.

Wszystkie dolegliwości, które wchodzą w ten zakres, są istotne z punktu widzenia kardiologii sportowej.

Przykłady to:

• zaburzenia krążenia w rękach, nogach i mózgu
• Niewydolność serca
• Zawał serca
• Zgromadzenie płynu w płucach (obrzęk płuc),
• choroby żył (np. zakrzepica)
• Podobne schorzenia

Jakie są obszary zastosowania kardiologii sportowej?

Kardiologia sportowa obejmuje szerokie spektrum dziedzin, od zdrowych sportowców rekreacyjnych po pacjentów z chorobami serca.

Często lekarze opracowują indywidualnie dostosowane plany treningowe, które mają przynieść pozytywne rezultaty w przypadku chorób i dolegliwości.

Zazwyczaj badania, konsultacje i leczenie w zakresie kardiologii sportowej obejmują następujące grupy pacjentów:

• osoby, które przed rozpoczęciem lub powrotem do aktywności sportowej chcą poddać się badaniom kontrolnym
• sportowcy rekreacyjni z istniejącymi lub nowo pojawiającymi się problemami sercowymi, płucnymi lub naczyniowymi
• dzieci i młodzież, u których może występować choroba serca, płuc lub naczyń
• sportowcy ekstremalni, tacy jak nurkowie lub alpiniści
• sportowcy wyczynowi, którzy regularnie zgłaszają się na badania kontrolne

Kiedy wskazane jest badanie kardiologiczne dla sportowców?

Przed rozpoczęciem uprawiania nowego sportu badaniu kardiologicznemu powinny poddać się następujące osoby:

• osoby z wysokim ciśnieniem krwi (nadciśnienie)
• osoby z cukrzycą (typu 1 lub typu 2) lub
• osoby z nienaturalnie wysokim poziomem cholesterolu

Również jeśli Państwo lub Państwa bliski krewny cierpią już na znaną chorobę sercowo-naczyniową, wskazane są regularne badania u kardiologa sportowego.

Dają one niezbędną pewność, że intensywność wysiłku i rodzaj uprawianego sportu są dostosowane do Państwa stanu zdrowia.

W przypadku wystąpienia problemów z sercem (bóle serca, kołatanie serca lub przyspieszone bicie serca), duszności, zawrotów głowy lub omdleń podczas wysiłku fizycznego, kardiolog sportowy jest właściwą osobą do konsultacji.

Jakie badania diagnostyczne przeprowadza kardiolog sportowy?

Kardiolog sportowy przeprowadza badania sprawdzające funkcjonowanie serca, płuc i układu naczyniowego.

Są to m.in.:

• spiroergometria („spiro”)
• Elektrokardiogram (EKG)
• Echokardiografia („echo serca”)
• Rezonans magnetyczny serca (kardio-MR)

Badania mogą być wykonywane w spoczynku. Często jednak następuje po nich badanie wysiłkowe. Do tych tzw. testów wysiłkowych lub wydolnościowych dostępne są różne urządzenia.

W przypadku tradycyjnych testów wysiłkowych najczęściej stosuje się ergometr rowerowy i bieżnię. Czasami również wioślarz.

Celem tych urządzeń jest ocena wydolności fizycznej z punktu widzenia kardiologii sportowej. Dzięki temu pacjent może z wyprzedzeniem rozpoznać sytuacje ryzykowne i uniknąć ich po uzyskaniu szczegółowych informacji.

Sportowiec płci męskiej wykonuje test obciążeniowy serca @ AH! Studio /AdobeStock

Szczegółowy opis metod badawczych

Spiroergometria: Za pomocą spiroergometrii lekarz może zmierzyć pobór tlenu i wydalanie dwutlenku węgla podczas wysiłku oraz wykryć związane z tym nieprawidłowości.

EKG w spoczynku: Aby wykryć u sportowców niepokojące zmiany w EKG w spoczynku, często wykonuje się tzw. EKG sportowca.

W ten sposób kardiolog sportowy może rozpoznać, czy pacjent cierpi na następujące dolegliwości spowodowane wieloletnim intensywnym treningiem:

• Zbyt duże serce („serce sportowca”)
• kardiomiopatia (choroba mięśnia sercowego) lub
• Nierozpoznane dotychczas zaburzenia rytmu serca

EKG wysiłkowe: Za pomocą EKG wysiłkowego kardiolog sportowy określa granice wydolności pacjenta i bada funkcjonowanie serca oraz układu krążenia. 

Odbywa się to na rowerze stacjonarnym lub bieżni z różnymi, indywidualnie regulowanymi poziomami obciążenia. Jednocześnie elektrokardiogram wysiłkowy rejestruje reakcję serca na ten wysiłek.

Echokardiografia: Echokardiografia znajduje zastosowanie przede wszystkim w sporcie wyczynowym. Aby odróżnić zmiany w sercu zależne od wysiłku od zmian patologicznych, lekarze mierzą:

• lewy przedsionek
• zastawki serca
• osierdzie oraz
• aortę

Kardio-MRI: Kardio-rezonans magnetyczny to metoda obrazowania, która pozwala na przedstawienie:

• budowę serca
• stan komór serca
• Ewentualne fizyczne uszkodzenia mięśnia sercowego

Gdzie można znaleźć kardiologów sportowych?

Można poprosić swoją kasę chorych lub związek lekarzy kas chorych o listę odpowiednich specjalistów w swojej okolicy.

Jednak do badań w tej dziedzinie polecane są również specjalistyczne kliniki i oddziały szpitalne. Często dysponują one nawet szerszym spektrum urządzeń diagnostycznych, które nie są dostępne dla lekarza sportowego prowadzącego prywatną praktykę.

Jeśli to możliwe, proszę najpierw skonsultować się telefonicznie. To, jakie badania są wskazane, zależy bowiem od konkretnego przypadku.

W zależności od wieku, objawów dolegliwości i szczególnych obciążeń, zalecenia mogą się różnić.